Dieãn töø cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV,
trong cuoäc gaëp gôõ hoøa bình taïi Bamenda
Dieãn töø cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV, trong cuoäc gaëp gôõ hoøa bình taïi Bamenda: "Haõy noùi 'Khoâng vôùi moät theá giôùi cöôùp ñoaït taøi nguyeân vaø ñaàu tö chuùng vaøo vuõ khí".
Vuõ Vaên An
Bamenda (VietCatholic News 16-04-2026) - Anna Pozzi, trong baûn tin ngaøy 16 thaùng 04 naêm 2026 cuûa AsiaNews, cho hay: Ñöùc Giaùo Hoaøng ñaõ ñeán thaêm vuøng noùi tieáng Anh ôû phía taây Cameroon, nôi töøng xaûy ra moät cuoäc chieán bò laõng queân ñaõ gaây ra haøng ngaøn caùi cheát, söï taøn phaù vaø hôn moät trieäu ngöôøi tò naïn ôû khu vöïc naøy cuûa chaâu Phi. Trong cuoäc gaëp gôõ hoøa bình vôùi coäng ñoàng ñòa phöông, Ñöùc Giaùo Hoaøng ñaõ khuyeán khích nhöõng ngöôøi ñang noã löïc vì söï hoøa giaûi, ñoái laäp haønh ñoäng cuûa hoï vôùi nhöõng gì maø nhöõng keû caàm ñaàu chieán tranh laøm, haõy "nhìn vaøo maét nhau: chuùng ta laø moät daân toäc vó ñaïi!"
Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XVI ñaõ ñeán döï moät cuoäc gaëp gôõ hoøa bình ôû Bamenda (Taây Baéc Cameroon), moät khu vöïc bò aûnh höôûng trong möôøi naêm qua bôûi cuoäc xung ñoät vaãn ñang tieáp dieãn, taùc ñoäng ñeán nöôùc laùng gieàng phía taây nam.
"Toâi raát vui möøng ñöôïc ôû giöõa caùc baïn trong khu vöïc ñaày ñau thöông naøy," Ñöùc Leo phaùt bieåu taïi Nhaø thôø Thaùnh Giuse, aùm chæ ñeán veát thöông vaãn coøn ræ maùu, ñöôïc goïi laø "Khuûng hoaûng vuøng noùi tieáng Anh".
Phaàn laõnh thoå naøy cuûa Cameroon naèm döôùi söï cai trò cuûa Anh sau Theá chieán I vaø sau ñoù ñöôïc saùp nhaäp vôùi caùc vuøng laõnh thoå döôùi söï kieåm soaùt cuûa Phaùp. Tuy nhieân, söï saùp nhaäp naøy luoân khieán vuøng noùi tieáng Anh bò gaït ra ngoaøi leà vaø bò loaïi tröø. Vaø cuoái cuøng, söï baát maõn cuûa ngöôøi daân ñaõ bieán thaønh söï phaûn ñoái chính trò.
Sau khi caùc cuoäc bieåu tình quy moâ lôùn bò ñaøn aùp daõ man vaøo naêm 2016, ñaáu tranh vuõ trang ñaõ noå ra. Naêm 2017, nhöõng ngöôøi ly khai tuyeân boá thaønh laäp Coäng hoøa Lieân bang Ambazonia, moät quoác gia khoâng ñöôïc quoác teá coâng nhaän vaø laø nguoàn goác gaây chia reõ giöõa caùc nhoùm khaùc nhau.
Cuoäc xung ñoät ñaõ gaây ra haøng ngaøn caùi cheát, phaù huûy haøng traêm ngoâi laøng vaø khieán hôn moät trieäu ngöôøi phaûi di dôøi ôû nöôùc laùng gieàng Nigeria. Ít nhaát 500,000 ngöôøi vaãn ñang phaûi di dôøi trong nöôùc. Trong gaàn 5 naêm, caùc tröôøng hoïc ñaõ ñoùng cöûa, vaø khoaûng 700,000 treû em khoâng ñöôïc ñeán tröôøng. Caùc toøa nhaø vaø cô sôû haï taàng bò phaù huûy.
Gaàn ñaây, moät soá tuyeán ñöôøng vaø saân bay ñaõ ñöôïc söûa chöõa vaø môû cöûa trôû laïi sau nhieàu naêm, ñaëc bieät laø cho chuyeán thaêm cuûa Giaùo hoaøng.
Tình hình hieän taïi ñaõ bình tónh hôn, nhöng chöa hoaøn toaøn yeân bình, vôùi moät soá nhoùm vaãn töø choái töø boû ñaáu tranh vuõ trang vaø nhieàu nhoùm lôïi duïng söï baát oån ñeå tham gia vaøo caùc haønh vi toäi phaïm, bao goàm caû baét coùc.
Ñoái vôùi ngöôøi daân ôû Bamenda vaø khu vöïc noùi tieáng Anh cuûa Cameroon, chuyeán thaêm cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng laø moät phöôùc laønh vaø laø nguoàn hy voïng to lôùn. Ñoái vôùi Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo, ñòa ñieåm naøy ñaõ taïo cô hoäi ñeå ngaøi ñöa ra lôøi keâu goïi maïnh meõ veà hoøa bình tôùi toaøn theá giôùi.
"Ñoâi chaân cuûa caùc baïn thaät ñeïp," ngaøi noùi, "baùm buïi töø maûnh ñaát nhuoám maùu nhöng maøu môõ naøy, nôi ñaõ bò ñoái xöû teä baïc, nhöng laïi giaøu coù veà caây coái vaø hoa quaû. [...] Ñoâi chaân cuûa caùc baïn ñaõ ñöa caùc baïn ñeán ñaây, vaø baát chaáp nhöõng khoù khaên vaø trôû ngaïi, chuùng vaãn luoân ñi treân con ñöôøng thieän laønh."
"Toâi bieát ôn nhöõng lôøi chaøo ñoùn cuûa caùc baïn, bôûi vì ñieàu ñoù laø söï thaät: Toâi ñeán ñaây ñeå rao giaûng hoøa bình. Tuy nhieân, toâi nhaän thaáy chính caùc baïn ñang rao giaûng hoøa bình cho toâi vaø cho toaøn theá giôùi.
"Nhö moät ngöôøi trong soá caùc baïn ñaõ nhaän xeùt, cuoäc khuûng hoaûng aûnh höôûng ñeán caùc khu vöïc naøy cuûa Cameroon ñaõ ñöa coäng ñoàng Kitoâ giaùo vaø Hoài giaùo xích laïi gaàn nhau hôn bao giôø heát. Thaät vaäy, caùc nhaø laõnh ñaïo toân giaùo cuûa caùc baïn ñaõ cuøng nhau thaønh laäp Phong traøo Hoøa bình, thoâng qua ñoù hoï tìm caùch laøm trung gian hoøa giaûi giöõa caùc beân ñoái laäp. [#] Phuùc thay cho nhöõng ngöôøi kieán taïo hoøa bình!"
Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV coøn ñi xa hôn, ñöa ra moät lôøi caûnh baùo roõ raøng vöôït ra ngoaøi bieân giôùi khu vöïc naøy: "Nhöng khoán thay cho nhöõng keû lôïi duïng toân giaùo vaø chính danh xöng cuûa Chuùa ñeå phuïc vuï lôïi ích quaân söï, kinh teá hoaëc chính trò cuûa rieâng mình, keùo ñieàu thieâng lieâng vaøo boùng toái vaø söï oâ ueá."
Trong baøi phaùt bieåu chaøo ñoùn Ñöùc Thaùnh Cha, Toång Giaùm muïc Andrew Nkea Fuanya cuûa Bamenda ñaõ chæ ra raèng, caùc vò laõnh ñaïo truyeàn thoáng ñang chôø ñoùn ngaøi taïi nhaø thôø chính toøa trong moät baàu khoâng khí raát trang troïng vaø caûm ñoäng, cuøng vôùi caùc anh chò em töø caùc Giaùo hoäi Tin Laønh, caùc tín höõu Hoài giaùo, caùc linh muïc, tu só, giaùo lyù vieân, chuûng sinh vaø giaùo daân, taát caû ñeàu ñaõ traûi qua cuoäc khuûng hoaûng trong khu vöïc.
"Thöa Ñöùc Thaùnh Cha, ngaøi ñaõ ñeán thaêm chuùng con vaøo thôøi ñieåm maø ngöôøi daân cuûa giaùo tænh naøy [...] caàn söï hieän dieän vaø an uûi cuûa ngaøi nhaát," Toång Giaùm muïc Fuanya noùi.
"Chuùng con ñaõ chöùng kieán raát nhieàu ñau khoå trong taùm naêm qua. Nhieàu ngöôøi daân cuûa chuùng con ñaõ phaûi chòu ñöïng raát nhieàu töø moät tình huoáng maø hoï khoâng taïo ra. Haøng ngaøn ngöôøi hoaëc laø phaûi di taûn trong nöôùc hoaëc laø phaûi chaïy troán vôùi tö caùch laø ngöôøi tò naïn," ngaøi noùi theâm.
"Caùc doanh nghieäp ñaõ bò ñoùng cöûa vaø trong khoaûng boán naêm, con caùi chuùng con khoâng ñöôïc pheùp ñeán tröôøng. Treû em ñaõ bò lôïi duïng laøm moài nhöû chính trò." Hôn nöõa, "Nhieàu linh muïc, tu só vaø giaùm muïc cuûa tænh naøy ñaõ bò quaáy roái, ñaùnh ñaäp, baét coùc hoaëc thaäm chí bò gieát trong cuoäc xung ñoät naøy." Tuy nhieân, Giaùo hoäi vaãn tieáp tuïc mang Tin Möøng nhö ngoïn ñeøn hy voïng giöõa moät daân toäc ñang bò toån thöông."
Imam Mohamad Abubakar cuûa ñeàn thôø Hoài giaùo trung taâm Buea löu yù raèng coäng ñoàng Hoài giaùo cuõng laø naïn nhaân cuûa caùc vuï gieát ngöôøi, cöôùp boùc, troäm caép gia suùc, taán coâng vaøo caùc ñeàn thôø Hoài giaùo. "Chuùng toâi taï ôn Chuùa vì cuoäc khuûng hoaûng naøy ñaõ khoâng leo thang thaønh moät cuoäc chieán tranh toân giaùo vaø chuùng toâi vaãn ñang coá gaéng yeâu thöông nhau..." "Chuùng ta haõy ñoái xöû vôùi nhau baát chaáp toân giaùo cuûa mình."
Muïc sö Fonki Samuel Forba, ngöôøi ñieàu haønh höu trí cuûa Giaùo hoäi Tröôûng laõo ôû Cameroon, nhaán maïnh coâng vieäc cuûa caùc nhaø laõnh ñaïo toân giaùo, ñöùng ñaàu laø toång giaùm muïc Bamenda, ñaõ noùi chuyeän vôùi caùc laõnh ñaïo ly khai, coá gaéng "tham gia ñoái thoaïi vôùi caùc chieán binh ly khai ñòa phöông, thuyeát phuïc hoï raèng hoøa bình toát hôn chieán tranh, vaø chieán tranh khoâng bao giôø thöïc söï giaûi quyeát ñöôïc baát cöù xung ñoät naøo."
"Cuoäc khuûng hoaûng ôû vuøng noùi tieáng Anh naøy laø moät trong nhöõng cuoäc khuûng hoaûng bò laõng queân treân haønh tinh naøy, nhöng noù ñaõ ñöôïc ñöa ra tröôùc söï chuù yù cuûa Vatican, vaø Vatican thaäm chí coøn saün loøng laøm trung gian cho cuoäc ñoái thoaïi giöõa caùc phe phaùi ñang xung ñoät," Muïc sö Forba giaûi thích.
Cuoäc hoïp hoøa bình cuõng ñaõ laéng nghe nhöõng caâu chuyeän caûm ñoäng cuûa caùc naïn nhaân vaø nhöõng ngöôøi coá gaéng hoã trôï hoï, xoa dòu noãi ñau vaø chöõa laønh veát thöông cho hoï.
Moät thaønh vieân cuûa moät gia ñình phaûi di taûn ñaõ keå laïi caâu chuyeän cuûa hoï. "Naêm ngöôøi haøng xoùm cuûa con ñaõ bò gieát vaø moät ngöôøi baïn thaân cuûa con cuõng bò gieát," ngöôøi cha noùi. "Trong khi chuùng con bò caùc chieán binh ly khai nhaém muïc tieâu, binh lính chính phuû cuõng ñang ñoát phaù nhaø cöûa," oâng noùi theâm. "Con ñaõ troán thoaùt cuøng gia ñình khoûi Mbiame, boû laïi taát caû nhöõng gì con töøng sôû höõu".
Sô Carine Tangiri Mangu thuoäc Doøng Nöõ Thaùnh Anne ñaõ chia seû traûi nghieäm ñau thöông veà vieäc bò baét coùc vôùi moät nöõ tu khaùc. "Ñaây laø tình traïng maø nhieàu phuï nöõ taän hieán phaûi laøm vieäc vaø soáng cuoäc ñôøi cuûa hoï trong vuøng chieán söï naøy."
Baát chaáp moïi khoù khaên, gioáng nhö nhieàu ngöôøi khaùc, baø vaãn tieáp tuïc thöïc hieän coâng vieäc muïc vuï vaø hoã trôï taâm lyù xaõ hoäi cho nhöõng ngöôøi bò toån thöông. Ñoái vôùi baø, söï hieän dieän cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng laø nguoàn ñoäng vieân maïnh meõ ñeå thöïc hieän söù meänh toâng ñoà trong hoaøn caûnh voâ cuøng khoù khaên.
Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV ñaõ duøng hình aûnh aån duï "daàu ñöôïc ñoå leân veát thöông cuûa anh chò em mình" ñeå xoa dòu noãi ñau. Ngaøi caûm ôn taát caû nhöõng ngöôøi, ñaëc bieät laø phuï nöõ, caû giaùo daân vaø tu só, "nhöõng ngöôøi chaêm soùc nhöõng caù nhaân bò toån thöông bôûi baïo löïc. Ñoù laø moät nhieäm vuï to lôùn maø ngaøy qua ngaøy khoâng ñöôïc nhìn thaáy, vaø nhö Sô Carine ñaõ nhaéc nhôû chuùng ta, noù cuõng raát nguy hieåm."
Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV tieáp tuïc noùi veà moät ñieàu vöôït ra ngoaøi bieân giôùi Cameroon.
"Nhöõng keû caàm ñaàu chieán tranh giaû vôø khoâng bieát raèng chæ caàn moät khoaûnh khaéc ñeå phaù huûy, nhöng caû ñôøi ngöôøi thöôøng khoâng ñuû ñeå xaây döïng laïi. Hoï nhaém maét laøm ngô tröôùc söï kieän haøng tyû ñoâ la ñöôïc chi cho vieäc gieát choùc vaø taøn phaù, nhöng caùc nguoàn löïc caàn thieát cho vieäc chöõa laønh, giaùo duïc vaø phuïc hoài laïi khoâng heà coù." Nhöõng keû cöôùp ñoaït taøi nguyeân ñaát ñai cuûa caùc baïn thöôøng ñaàu tö phaàn lôùn lôïi nhuaän vaøo vuõ khí, do ñoù duy trì moät voøng luaån quaån baát oån vaø cheát choùc khoâng hoài keát thuùc.
"Ñoù laø moät theá giôùi bò ñaûo loän, moät söï boùc loät coâng trình saùng taïo cuûa Thieân Chuùa maø moïi löông taâm chaân chính ñeàu phaûi leân aùn vaø baùc boû. Chuùng ta phaûi thöïc hieän moät söï thay ñoåi höôùng ñi quyeát ñònh - moät söï hoaùn caûi thöïc söï - seõ daãn chuùng ta ñi theo höôùng ngöôïc laïi, treân con ñöôøng beàn vöõng giaøu tình huynh ñeä nhaân loaïi. Theá giôùi ñang bò taøn phaù bôûi moät soá ít baïo chuùa, nhöng noù ñöôïc giöõ vöõng bôûi voâ soá anh chò em hoã trôï laãn nhau!"
Ñöùc Thaùnh Cha keát thuùc baøi phaùt bieåu cuûa mình baèng caùch khuyeán khích taát caû nhöõng ai, "ñoâng ñaûo nhö sao treân trôøi vaø haït caùt treân bôø bieån", ñang tieáp tuïc "con ñöôøng hoøa bình vaø hoøa giaûi".
"Haõy nhìn vaøo maét nhau: chuùng ta laø moät daân toäc roäng lôùn! Hoøa bình khoâng phaûi laø ñieàu chuùng ta phaûi taïo ra: ñoù laø ñieàu chuùng ta phaûi ñoùn nhaän baèng caùch chaáp nhaän ngöôøi laùng gieàng cuûa mình nhö anh chò em ruoät thòt."
"Chuùng ta laø moät gia ñình, cuøng chung soáng treân moät ngoâi nhaø: haønh tinh tuyeät vôøi naøy, nôi maø caùc neàn vaên hoùa coå thôøi ñaõ gìn giöõ qua haøng thieân nieân kyû."
Trích daãn lôøi Ñöùc Giaùo Hoaøng Phanxicoâ, Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV keâu goïi moïi ngöôøi "haõy cuøng nhau böôùc ñi, moãi ngöôøi theo ôn goïi rieâng cuûa mình, môû roäng ranh giôùi coäng ñoàng, baét ñaàu baèng nhöõng noã löïc cuï theå ôû caáp ñòa phöông, ñeå yeâu thöông tha nhaân, baát keå hoï laø ai vaø ôû ñaâu.
"Caùc baïn laø nhöõng chöùng nhaân cho cuoäc caùch maïng thaàm laëng naøy! [...] Chuùng ta haõy tieán veà phía tröôùc moät caùch can ñaûm, khoâng naûn loøng, vaø treân heát, cuøng nhau, luoân luoân cuøng nhau!"