Ñöùc Thaùnh cha chuû söï Nghi thöùc
Töôûng nieäm Cuoäc Thöông khoù cuûa Chuùa
Ñöùc Thaùnh cha chuû söï Nghi thöùc Töôûng nieäm Cuoäc Thöông khoù cuûa Chuùa.
G. Traàn Ñöùc Anh, O.P.
Vatican (RVA News 04-04-2026) - Luùc 17 giôø, Thöù Saùu Tuaàn Thaùnh, ngaøy 03 thaùng Tö naêm 2026, Ñöùc Thaùnh cha Leâoâ XIV ñaõ chuû söï Nghi thöùc troïng theå taïi Ñeàn thôø Thaùnh Pheâroâ ñeå Töôûng nieäm Cuoäc khoå naïn cuûa Chuùa Kitoâ, tröôùc söï hieän dieän cuûa haøng ngaøn tín höõu, hôn boán möôi hoàng y, khoaûng naêm möôi giaùm muïc, vaø haøng traêm chöùc saéc khaùc.
Sau baøi Thöông Khoù, cha Roberto Pasolini, Doøng Capuchino, Giaûng thuyeát vieân taïi Phuû Giaùo hoaøng, ñaõ dieãn giaûi veà ñeà taøi: "Baøi ca Thaäp Giaù hay laø nhöõng baøi ca cuûa Ngöôøi Toâi Trung cuûa Chuùa".
Cha nhaän xeùt raèng: "Baøi ca cuûa Thaäp giaù" naøy môøi goïi ngöôøi tín höõu chieâm ngaém cuoäc Khoå naïn cuûa Chuùa Gieâsu khoâng nhö moät bieán coá coâ laäp, nhöng nhö ñænh cao cuûa caû moät haønh trình vaâng phuïc vaø yeâu thöông. Thaäp giaù chæ coù theå ñöôïc hieåu ñuùng khi ñaët trong toaøn boä cuoäc ñôøi cuûa Chuùa Gieâsu: moät ñôøi soáng luoân laéng nghe vaø ñoùn nhaän yù muoán cuûa Thieân Chuùa Cha, ñeå roài ñi ñeán tình yeâu troïn veïn nhaát.
Phuïng vuï Tuaàn Thaùnh nhaéc ñeán boán "baøi ca Ngöôøi Toâi Trung" trong saùch Isaia, ñöôïc truyeàn thoáng Kitoâ giaùo nhìn nhaän nhö lôøi tieân baùo veà Chuùa Gieâsu. Nhöõng baøi ca naøy phaùc hoïa hình aûnh moät Ngöôøi Toâi Trung ñau khoå, mang laáy toäi loãi cuûa nhaân loaïi vaø nhôø ñoù ñem laïi ôn cöùu ñoä.
- Trong baøi ca thöù nhaát, Ngöôøi Toâi Trung ñöôïc goïi ñeå thöïc hieän moät söù maïng cao caû: môû maét ngöôøi muø, giaûi thoaùt keû bò giam caàm vaø ñem aùnh saùng cho nhöõng ai soáng trong boùng toái. Tuy nhieân, caùch thöùc thöïc hieän laïi raát ñaëc bieät: khoâng baïo löïc, khoâng oàn aøo, nhöng ñaày hieàn laønh vaø kieân nhaãn. Ngöôøi khoâng daäp taét chuùt aùnh saùng le loùi, nhöng naâng ñôõ vaø baûo veä söï soáng mong manh. Ñieàu naøy ñi ngöôïc vôùi xu höôùng töï nhieân cuûa con ngöôøi, voán thöôøng muoán duøng söùc maïnh ñeå giaûi quyeát vaán ñeà.
- Sang baøi ca thöù hai, Ngöôøi Toâi Trung traûi qua khuûng hoaûng khi caûm thaáy moïi noã löïc cuûa mình döôøng nhö voâ ích. Ñaây laø kinh nghieäm quen thuoäc vôùi nhöõng ai soáng trung thaønh vôùi ñieàu thieän nhöng khoâng thaáy keát quaû. Tuy nhieân, söï "voâ ích" naøy chæ laø beà ngoaøi, vì coâng trình cuûa Thieân Chuùa vöôït ngoaøi caùch hieåu thoâng thöôøng cuûa con ngöôøi.
- Baøi ca thöù ba cho thaáy söï choáng ñoái maø Ngöôøi Toâi Trung phaûi ñoái dieän. AÙnh saùng maø Ngöôøi mang ñeán khoâng luoân ñöôïc ñoùn nhaän, vì noù phôi baøy nhöõng yeáu ñuoái vaø sai loãi cuûa con ngöôøi. Do ñoù, Ngöôøi bò töø choái, bò sæ nhuïc vaø baïo haønh. Daãu vaäy, Ngöôøi khoâng luøi böôùc, nhöng tieáp tuïc trung thaønh vôùi söù maïng.
- Trong baøi ca thöù tö, ñau khoå ñaït ñeán toät ñænh: Ngöôøi Toâi Trung bò bieán daïng bôûi baïo löïc, nhöng laïi khoâng ñaùp traû baèng baïo löïc. Ngöôøi mang laáy toäi loãi cuûa ngöôøi khaùc vaø ñeå cho söï döõ döøng laïi nôi mình. Ñaây chính laø ñieåm then choát: thay vì traû laïi söï aùc, Ngöôøi chaáp nhaän noù vaø bieán noù thaønh con ñöôøng cöùu ñoä.
Chuùa Gieâsu ñaõ khoâng chæ nghe nhöõng baøi ca naøy, nhöng coøn soáng troïn veïn chuùng. Ngaøi phaù vôõ voøng xoaùy cuûa söï döõ - voán luoân ñöôïc duy trì bôûi vieäc con ngöôøi traû ñuõa laãn nhau - baèng caùch ñaùp laïi baèng tình yeâu, söï tha thöù vaø loøng xoùt thöông. Thaäp giaù vì theá khoâng coøn laø thaát baïi, nhöng trôû thaønh "baûn nhaïc" cuûa tình yeâu, nôi Chuùa Gieâsu hoïc ñöôïc söï vaâng phuïc cao caû nhaát: yeâu thöông caû keû thuø.
Sau khi toùm löôïc yù nghóa boán baøi ca cuûa Ngöôøi Toâi Trung treân ñaây, cha Pasolini noùi:
"Anh chò em thaân meán, chuùng ta ñang soáng trong moät theá giôùi nôi tieáng noùi cuûa Thieân Chuùa khoâng coøn ñònh höôùng nhö tröôùc ñaây cho haønh trình chung cuûa nhaân loaïi. Khoâng phaûi vì tieáng noùi aáy khoâng coøn nöõa, nhöng bôûi vì noù thöôøng chæ trôû thaønh moät tieáng noùi giöõa muoân vaøn tieáng noùi khaùc, bò che laáp bôûi nhöõng lôøi höùa heïn veà an toaøn, tieán boä vaø haïnh phuùc. Chính nhöõng ñieàu naøy ngaøy nay ñang daãn daét nhieàu löïa choïn vaø vaïch ra höôùng ñi cho ñôøi soáng chung. Theá nhöng, theá giôùi vaãn tieáp tuïc laø nôi coù ñau khoå vaø caùi cheát, nhieàu khi khoâng do loãi laàm vaø cuõng chaúng coù lyù do. Chieán tranh khoâng chaám döùt, baát coâng gia taêng, vaø nhöõng ngöôøi yeáu theá nhaát phaûi gaùnh chòu haäu quaû. Döôøng nhö ñang thieáu moät lôøi noùi coù khaû naêng lieân keát haønh trình cuûa nhaân loaïi, moät baøi ca coù theå ñònh höôùng böôùc chaân chuùng ta höôùng tôùi moät theá giôùi coâng baèng vaø huynh ñeä hôn.
Tuy nhieân, chính trong boái caûnh aáy, ta vaãn coù theå nhaän ra moät ñieàu ñaùng ngaïc nhieân: moät ñoaøn ngöôøi aâm thaàm choïn laéng nghe moät tieáng noùi khaùc. Coù ngöôøi nhaän ra roõ ñoù laø yù muoán cuûa Thieân Chuùa; coù ngöôøi laïi caûm nhaän nhö moät tieáng goïi saâu xa vaø khoâng theå choái töø cuûa löông taâm mình. Ñoù laø moät tieáng noùi khoâng oàn aøo, khoâng aùp ñaët baèng söùc maïnh, khoâng höùa heïn nhöõng loái taét. Ñoù laø moät khuùc ca aâm thaàm nhöng kieân trì, môøi goïi yeâu thöông, kieân vöõng, vaø khoâng ñaùp traû ñieàu aùc baèng ñieàu aùc. Coù nhöõng ngöôøi choïn laéng nghe khuùc ca aáy. Hoï laø nhöõng ngöôøi nam nöõ ñang böôùc ñi - ñoâi khi chính hoï cuõng khoâng nhaän ra - treân cuøng con ñöôøng cuûa Ngöôøi Toâi Trung cuûa Thieân Chuùa. Hoï khoâng laøm nhöõng ñieàu phi thöôøng. Ñôn giaûn moãi ngaøy hoï thöùc daäy vaø coá gaéng laøm cho cuoäc soáng cuûa mình trôû neân höõu ích khoâng chæ cho baûn thaân maø coøn cho ngöôøi khaùc. Hoï mang nhöõng gaùnh naëng khoâng do mình choïn, ñoùn nhaän nhöõng veát thöông maø khoâng trôû neân chai cöùng, khoâng ngöøng tìm kieám ñieàu thieän ngay caû khi döôøng nhö voâ ích. Hoï khoâng gaây tieáng vang, khoâng chieám vò trí trung taâm, nhöng hoï giöõ cho khaû naêng veà moät theá giôùi khaùc vaãn coøn môû ra. Chính nhôø hoï maø söï döõ khoâng coù tieáng noùi cuoái cuøng vaø lòch söû khoâng keát thuùc trong baïo löïc. Ñaùm ñoâng thaàm laëng naøy chöùng thöïc raèng nhöõng baøi ca cuûa Ngöôøi Toâi Trung - ngöôøi ñeïp loøng Thieân Chuùa - vaãn ñang vang voïng trong traùi tim con ngöôøi, chæ chôø coù ai ñoù saün saøng chuyeån chuùng thaønh "baûn nhaïc" cuï theå cuûa ñôøi mình, ngay caû khi ñieàu ñoù coù nghóa laø vaùc thaäp giaù.
Laùt nöõa, chuùng ta seõ toân thôø thaäp giaù Chuùa qua cöû chæ, thinh laëng vaø lôøi caàu nguyeän. Ñoù seõ laø cô hoäi ñaëc bieät ñeå nhaän ra maàu nhieäm cuûa Thieân Chuùa vaø ñeå hoøa giaûi vôùi phaåm chaát - vöøa yeáu ñuoái vöøa maïnh meõ - cuûa tình yeâu Ngaøi daønh cho chuùng ta vaø cho moïi ngöôøi. Neáu chuùng ta khoâng muoán bieán phuïng vuï thaønh moät hình thöùc beà ngoaøi, thì ít nhaát trong saâu thaúm taâm hoàn, chuùng ta coù theå quyeát ñònh ñaët xuoáng nhöõng vuõ khí maø ta vaãn coøn ñang naém giöõ. Coù theå chuùng khoâng nguy hieåm nhö nhöõng vuõ khí cuûa nhöõng ngöôøi quyeàn löïc treân theá giôùi, nhöng chuùng cuõng laø coâng cuï cuûa söï cheát, vì ñuû ñeå laøm suy yeáu, laøm toån thöông vaø laøm troáng roãng yù nghóa cuõng nhö tình yeâu trong caùc moái töông quan haèng ngaøy cuûa chuùng ta.
Hoâm qua cuõng nhö hoâm nay, theá giôùi caàn ñöôïc cöùu ñoä: khoûi baïo löïc cuûa söï döõ, khoûi baát coâng gieát cheát con ngöôøi, khoûi nhöõng chia reõ laøm haï nhuïc con ngöôøi. Nhöng ôn cöùu ñoä aáy seõ khoâng töø treân trôøi rôi xuoáng, cuõng khoâng theå ñöôïc baûo ñaûm bôûi caùc quyeát ñònh chính trò, kinh teá hay quaân söï. Theá giôùi lieân tuïc ñöôïc cöùu ñoä bôûi nhöõng ngöôøi saün saøng ñoùn nhaän caùc baøi ca cuûa Ngöôøi Toâi Trung, nhö khuoân maãu cho chính ñôøi soáng mình. Ñoù chính laø ñieàu Chuùa Gieâsu ñaõ laøm: Ngaøi ñaõ nghieâm tuùc ñoùn nhaän yù muoán cuûa Chuùa Cha, coi ñoù nhö moät baûn nhaïc caàn ñöôïc thöïc hieän ñeán cuøng, "vôùi tieáng keâu lôùn vaø nöôùc maét" (Dt 5,7-8). Vì theá, vaøo thôøi khaéc quyeát ñònh khi bò baét, Ngaøi ñaõ töï nguyeän trao noäp mình vaø khoâng ngaàn ngaïi tuyeân boá: "Chính toâi ñaây" (Ga 18,5), ñeå töï do böôùc vaøo cuoäc khoå naïn cuûa tình yeâu.
Caû chuùng ta nöõa, toái nay, cuõng ñöôïc trao phoù "baûn nhaïc" cuûa thaäp giaù. Chuùng ta coù theå töï do ñoùn nhaän, neáu chaáp nhaän raèng khoâng coù hoaøn caûnh khoù khaên naøo laø khoâng theå ñoái dieän, khoâng coù ai ñaùng bò chæ trích ñeán möùc ta phaûi keát aùn, vaø khoâng coù keû thuø naøo coù theå ngaên caûn chuùng ta yeâu thöông vaø phuïc vuï. Ñieàu coøn laïi laø chính chuùng ta: khi choïn khoâng ñaùp traû ñieàu aùc, kieân nhaãn trong thöû thaùch, tin vaøo ñieàu thieän ngay caû khi boùng toái döôøng nhö nuoát chöûng taát caû, chuùng ta coù theå trôû thaønh nhöõng ngöôøi toâi tôù maø Thieân Chuùa muoán duøng ñeå mang ôn cöùu ñoä ñeán cho theá giôùi.
Trong moät thôøi ñaïi nhö thôøi ñaïi cuûa chuùng ta - bò xeù naùt bôûi haän thuø vaø baïo löïc, nôi maø ngay caû danh Thieân Chuùa cuõng bò vieän daãn ñeå bieän minh cho chieán tranh vaø nhöõng quyeát ñònh cheát choùc - chuùng ta, nhöõng Kitoâ höõu, ñöôïc môøi goïi tieán ñeán gaàn thaäp giaù Chuùa maø khoâng sôï haõi, traùi laïi "vôùi loøng tin töôûng troïn veïn" (Dt 4,16), nhaän ra nôi ñoù laø ngai toøa, nôi con ngöôøi hoïc caùch thoáng trò baèng caùch hieán daâng cuoäc ñôøi mình ñeå phuïc vuï ngöôøi khaùc. Neáu chuùng ta bieát "giöõ vöõng lôøi tuyeân xöng ñöùc tin" (Dt 4,14), thì chính ñôøi soáng chuùng ta seõ caát leân nhöõng baøi ca cuûa nieàm vui vaø ñau khoå - baûn nhaïc huyeàn nhieäm cuûa thaäp giaù, nôi vang leân nhöõng noát nhaïc cuûa tình yeâu cao caû nhaát".
Leã nghi Töôûng nieäm cuoäc Thöông Khoù cuûa Chuùa ñöôïc tieáp noái vôùi möôøi lôøi nguyeän cho caùc nhu caàu cuûa Coâng giaùo vaø moïi thaønh phaàn trong nhaân loaïi. Keá ñeán laø nghi thöùc toân thôø Thaùnh Giaù vaø phaàn Hieäp leã, vôùi haøng chuïc linh muïc trao Mình Thaùnh Chuùa cho caùc tín höõu.
(Rei 3-4-2026)