Giaùo hoäi Coâng giaùo Canñeâ
nhoùm Coâng nghò taïi Roma
ñeå baàu Thöôïng phuï môùi
Giaùo hoäi Coâng giaùo Canñeâ nhoùm Coâng nghò taïi Roma ñeå baàu Thöôïng phuï môùi.
G. Traàn Ñöùc Anh, O.P.
Roma (RVA News 21-03-2026) - Caùc giaùm muïc Coâng giaùo Canñeâ seõ nhoùm Coâng nghò, töø ngaøy 09 ñeán ngaøy 15 thaùng Tö naêm 2026, taïi Roma ñeå choïn vò Thöôïng phuï môùi, keá nhieäm Ñöùc Hoàng y Louis Raphael Sako, ngöôøi ñaõ töø nhieäm vaøo ngaøy 10 thaùng Ba naêm 2026.
Giaùo hoäi Coâng giaùo Canñeâ laø moät trong nhöõng Giaùo hoäi coå xöa nhaát vôùi beà daøy lòch söû, truyeàn thoáng vaø soá löôïng tín höõu ñoâng ñaûo. Nhöõng ngaøy gaàn ñaây, chính vò hoàng y vaø cöïu Thöôïng phuï ñaõ chính thöùc thoâng baùo raèng ngaøi seõ khoâng tham gia Thöôïng Hoäi ñoàng ñeå caùc giaùm muïc coù theå töï do löïa choïn, khoâng bò aûnh höôûng, aùp löïc hay can thieäp töø beân ngoaøi, trong boái caûnh Giaùo hoäi naøy nhöõng naêm gaàn ñaây ñaõ traûi qua nhieàu khuûng hoaûng noäi boä.
Trong giai ñoaïn chuyeån tieáp naøy, caùc coâng vieäc thöôøng nhaät cuûa Toøa Thöôïng phuï ñöôïc giao cho thaønh vieân cao nieân nhaát cuûa Thöôïng Hoäi ñoàng, theo ñieàu 127 cuûa Boä Giaùo luaät caùc Giaùo hoäi Ñoâng phöông: vò ñoù laø Ñöùc Toång giaùm muïc Habib Hrmuz Al-Naufali cuûa Giaùo phaän Basra (mieàn nam Iraq), ngöôøi seõ chuû toïa caùc phieân hoïp choïn ngöôøi keá nhieäm Ñöùc Hoàng y Sako. Ñöùc Hoàng y ñöôïc baàu laøm Thöôïng phuï vaøo thaùng Gieâng naêm 2013 vaø naêm naêm sau ñöôïc Ñöùc Giaùo hoaøng Phanxicoâ phong Hoàng y ngaøy 29 thaùng Saùu naêm 2018.
Ñöùc Hoàng y ñaõ töøng ñeä ñôn töø nhieäm leân Ñöùc Giaùo hoaøng Phanxicoâ caùch ñaây hai naêm khi troøn 75 tuoåi, nhöng bò töø choái; Ñöùc Giaùo hoaøng ñaõ taùi khaúng ñònh söï tín nhieäm vaø môøi ngaøi tieáp tuïc söù vuï.
Tröôùc nhöõng thaùch thöùc ngaøy caøng naëng neà, giôø ñaây ngaøi quyeát ñònh töø nhieäm ñeå trao traùch nhieäm cho moät nhaân vaät môùi. Ñöùc Hoàng y Sako döï ñònh rôøi Baghdad vaø trong thôøi gian tôùi seõ lui veà Erbil (Kurdistan Iraq) ñeå caàu nguyeän vaø "soáng trong bình an, thanh thaûn vaø nieàm vui". Vieäc khoâng tham gia Thöôïng Hoäi ñoàng cuõng naèm trong tinh thaàn ñoù, ñeå khoâng ai coù theå noùi raèng ngaøi "ñaõ can thieäp, aûnh höôûng hay uûng hoä öùng vieân naøy hay öùng vieân khaùc".
Tuy nhieân, thôøi ñieåm di chuyeån cuûa ngaøi vaãn chöa chaéc chaén, vì mieàn baéc Iraq hieän laø moät trong nhöõng khu vöïc bò aûnh höôûng naëng neà vì caùc cuoäc ñaùp traû cuûa Iran ñoái vôùi caùc nöôùc vuøng Vònh vaø Trung Ñoâng, nhaèm ñaùp laïi cuoäc chieán do Israel vaø Hoa Kyø phaùt ñoäng choáng laïi Tehran.
Khaùc vôùi caùc vò tieàn nhieäm, vieäc baàu choïn Thöôïng phuï môùi laàn naøy khoâng xuaát phaùt töø lyù do söùc khoûe hay tuoåi cao (duø ngaøi ñaõ 77 tuoåi). Tröôùc ngaøi, caùc Thöôïng phuï nhö Raphael I Bedaweed hay Emmanuel III Delly coù hoaøn caûnh phöùc taïp hôn. Vieäc töø nhieäm cuûa Ñöùc Hoàng y Sako mang tính bieåu töôïng nhaèm taïo ra moät böôùc ngoaët trong moät Giaùo hoäi coøn nhieàu khoù khaên vaø vaán ñeà noäi boä.
Ñaây cuõng laø cô hoäi môû ra moät trang môùi vaø xem xeùt caùc baát ñoàng noäi boä, voán ñaõ khieán moät soá giaùm muïc trong quaù khöù phaûn ñoái Toøa Thöôïng phuï baèng caùch taåy chay Coâng nghò hoaëc coâng khai chæ trích ñöôøng höôùng cuûa Ñöùc Hoàng y Sako. Gaàn ñaây, ngay tröôùc khi ngaøi töø nhieäm, moät vuï beâ boái (bò caùo buoäc) lieân quan ñeán tham nhuõng vaø sai phaïm caù nhaân ñaõ daãn ñeán vieäc baét giöõ Ñöùc giaùm muïc Emmanuel H. Shaleta taïi San Diego.
Cuøng ngaøy töø nhieäm, Ñöùc Hoàng y Sako cuõng boå nhieäm Ñöùc giaùm muïc Saad Sirop Hanna laøm Giaùm quaûn, duø quyeát ñònh naøy cuõng gaây tranh caõi ngaàm.
Moät vaán ñeà khaùc cho vò Thöôïng phuï töông lai laø boå nhieäm ngöôøi laõnh ñaïo Giaùo phaän Alqosh (mieàn baéc Iraq), hieän ñang troáng toøa sau khi giaùm muïc Paulo Thabet Mekko qua ñôøi vaøo thaùng Saùu naêm ngoaùi.
Giaùo hoäi Coâng giaùo Canñeâ laø haäu dueä tröïc tieáp cuûa Giaùo hoäi Ñoâng phöông, coù nguoàn goác töø Löôõng Haø coå ñaïi vaø töø caùc thaùnh Addai vaø Mari, moân ñeä cuûa Thaùnh Toâma Toâng ñoà. Hieän coù boán Giaùo hoäi nhaän mình keá thöøa di saûn naøy: Coâng giaùo Canñeâ, Giaùo hoäi Assyria Ñoâng phöông, Giaùo hoäi Assyria coå vaø Giaùo hoäi Syro-Malabar.
Giaùo hoäi Coâng giaùo bao goàm nhieàu nghi leã khaùc nhau, caû Ñoâng vaø Taây; Giaùo hoäi Canñeâ laø moät trong 23 nghi leã Ñoâng phöông, duø hieäp thoâng troïn veïn vôùi Ñöùc Giaùo hoaøng nhöng vaãn giöõ baûn saéc, linh ñaïo vaø phuïng vuï rieâng - trong ñoù phuïng vuï laø moät trong nhöõng lónh vöïc ñöôïc caûi toå döôùi thôøi Ñöùc Hoàng y Sako.
Toøa Thöôïng phuï ñaët taïi nhaø thôø Chính toøa Thaùnh Giuse ôû Baghdad, vôùi nhieàu giaùo phaän taïi Iraq vaø treân theá giôùi (Canada, UÙc, Hoa Kyø, Baéc AÂu). Soá tín höõu hôn 600,000 ngöôøi, trong ñoù khoaûng 300,000 vaãn soáng taïi Iraq, duø tröôùc ñaây con soá töøng vöôït quaù moät trieäu. Trong 23 naêm qua keå töø cuoäc xaâm löôïc Iraq naêm 2003, haøng traêm ngaøn ngöôøi ñaõ rôøi boû ñaát nöôùc ñeå traùnh chieán tranh, baïo löïc vaø baùch haïi.
Do caùc vuï taán coâng, naêm 2006 Chuûng vieän Thöôïng phuï ñaõ ñöôïc chuyeån töø Baghdad ñeán Erbil; toøa nhaø cuõ trôû thaønh nôi ôû cho caùc gia ñình khoù khaên theo saùng kieán cuûa Ñöùc Hoàng y Sako. Trong caùc naêm 2007-2008, hai vuï saùt haïi mang tính toân giaùo ñaõ xaûy ra taïi Mosul: linh muïc Ragheed Ganni (2007) vaø Ñöùc Toång giaùm muïc Paulos Faraj Rahho (2008), ngöôøi bò baét coùc tröôùc ñoù vaø sau ñoù ñöôïc tìm thaáy ñaõ cheát.
Naêm 2014, Mosul chöùng kieán moät trong nhöõng giai ñoaïn ñen toái nhaát: söï troãi daäy cuûa Nhaø nöôùc Hoài giaùo (ISIS), laäp "caliphate" vaø cai trò hôn hai naêm baèng baïo löïc vaø khuûng boá. Haøng traêm ngaøn Kitoâ höõu ñaõ phaûi chaïy troán khoûi thaønh phoá vaø ñoàng baèng Ninive, nhieàu ngöôøi khoâng bao giôø quay trôû laïi, laøm suy giaûm nghieâm troïng moät trong nhöõng coäng ñoàng Kitoâ giaùo coå xöa nhaát khu vöïc.
Ngoaøi chuû nghóa cöïc ñoan Hoài giaùo, Giaùo hoäi Canñeâ coøn ñoái maët vôùi caêng thaúng noäi boä vaø xung ñoät vôùi chính quyeàn Iraq, ñaëc bieät laø quyeát ñònh naêm 2023 cuûa Toång thoáng Abdul Latif Rashid huûy boû saéc leänh coâng nhaän vai troø cuûa Ñöùc Hoàng y Sako ñoái vôùi taøi saûn Giaùo hoäi. Ñaèng sau ñoù laø cuoäc tranh giaønh quyeàn löïc cuûa löïc löôïng "Löõ ñoaøn Babylon". Sau nhieàu caêng thaúng, nhôø söï can thieäp cuûa Thuû töôùng Mohammed Shiaeø Al- Sudani, caùc quyeàn haïn ñaõ ñöôïc khoâi phuïc vaøo thaùng Tö naêm 2024. Tuy nhieân, nhöõng chia reõ noäi boä vaãn coøn, theå hieän roõ khi moät soá giaùm muïc taåy chay Thöôïng Hoäi ñoàng.
Do ñoù, vò Thöôïng phuï töông lai seõ phaûi ñoái dieän nhieàu thaùch thöùc: töø laøn soùng di cö, chieán tranh Trung Ñoâng, ñeán söï hieäp nhaát noäi boä Giaùo hoäi.
(Asia News 19-3-2026)