Keát thuùc cuoäc ñieàu tra caáp giaùo phaän
ñeå xin phong chaân phöôùc cho möôøi hai vò töû ñaïo
cuûa Giaùo hoäi Coâng giaùo Campuchia thôøi Pol Pot
Keát thuùc cuoäc ñieàu tra caáp giaùo phaän ñeå xin phong chaân phöôùc cho möôøi hai vò töû ñaïo cuûa Giaùo hoäi Coâng giaùo Campuchia thôøi Pol Pot.
G. Traàn Ñöùc Anh, O.P.
Phnom Penh (RVA News 20-03-2026) - Giaùo hoäi Coâng giaùo taïi Campuchia ñaõ keát thuùc caùc cuoäc ñieàu tra, thu thaäp chöùng töø ñeå laøm hoà sô xin phong chaân phöôùc cho möôøi hai vò töû ñaïo bò saùt haïi trong cuoäc dieät chuûng cuûa Khmer Ñoû, goàm Ñöùc giaùm muïc Joseph Chhmar Salas vaø möôøi moät tín höõu, bò saùt haïi trong cuoäc dieät chuûng cuûa Khmer Ñoû.
Hoâm 18 thaùng Ba naêm 2026, taïi Toøa Giaùm muïc Phnom Penh, giai ñoaïn caáp giaùo phaän cuûa tieán trình phong chaân phöôùc cho Ñöùc giaùm muïc Joseph Chhmar Salas vaø möôøi moät baïn höõu cuûa ngaøi ñaõ chính thöùc kheùp laïi. Ñaây laø tieán trình ñaàu tieân, theo giaùo luaät, nhaèm xaùc nhaän vieäc töû ñaïo ñöôïc Giaùo hoäi Campuchia khôûi xöôùng, moät Giaùo hoäi coøn raát non treû naøy, voán ñöôïc taùi sinh vaøo nhöõng naêm 1990, sau cuoäc dieät chuûng do Khmer Ñoû gaây ra.
Möôøi hai chöùng nhaân ñöùc tin naøy - sau moät cuoäc khaûo saùt kyõ löôõng keùo daøi möôøi naêm - nay coù toaøn boä hoà sô ñöôïc göûi veà Boä Phong thaùnh ôû Roâma ñeå xaùc nhaän vieäc töû ñaïo. Taát caû ñeàu laø nhöõng ngöôøi bò cheá ñoä Pol Pot saùt haïi, trong khoaûng töø naêm 1970 ñeán 1977.
Ñöùng ñaàu trong danh saùch laø Ñöùc cha Joseph Chhmar Salas, ngöôøi Campuchia ñaàu tieân ñöôïc boå nhieäm laøm Giaùm muïc Ñaïi dieän Toâng toøa Phnom Penh naêm 1975, ngay tröôùc khi Khmer Ñoû tieán vaøo thuû ñoâ.
Cuøng vôùi Ñöùc giaùm muïc, coøn coù caùc linh muïc ngöôøi Campuchia: cha Joseph Chhmar Salem, em trai cuûa ngaøi, vaø cha Marcel Tröông Sang Samronh; cha Pierre Rapin, thuoäc Hoäi Thöøa sai Paris (MEP); Ñan só Doøng Bieån Ñöùc Charles Badreù; linh muïc Damien Ñaëng Ngoïc An thuoäc Doøng Thaùnh Gia Banam cuûa Vieät Nam; hai nöõ tu Jacquelin Kim Song vaø Lydie Nou Savan thuoäc Doøng Quan Phoøng Portieux; cuøng boán giaùo daân: Joseph Som Kinsan, Pierre Chhum Somchay, Joseph Thong vaø Joseph Ros En.
Laéng nghe haøng chuïc nhaân chöùng
Chuû söï buoåi leã laø Ñöùc cha Olivier Schmitthaeusler, Ñaïi dieän Toâng toøa Phnoâm Peânh, thuoäc Hoäi Thöøa sai Paris. Ngaøi so saùnh loøng trung thaønh cuûa Ñöùc cha Salas ñoái vôùi daân toäc cuûa mình töông töï nhö caùc ñan só Xitoâ ôû Ñan vieän Tibhirine beân Algeria bò saùt haïi.
Tham döï buoåi leã cuõng coù Ñöùc cha phoù cuûa ñòa phaän Phnom Penh, Pierre Suon Hangly, vò giaùm muïc Campuchia thöù hai trong lòch söû Giaùo hoäi Coâng giaùo taïi nöôùc naøy. Ngaøi ñang keá thöøa di saûn cuûa vò giaùm muïc ñaõ qua ñôøi naêm 1977. Ngoaøi ra cuõng coù söï hieän dieän cuûa khoaûng 50 linh muïc töø ba ñòa phaän ôû Campuchia laø Phnom Penh, Kampong Cham vaø Battambang, cuøng khoaûng 200 tu só, giaùo daân. Ñieàu naøy cho thaáy taàm quan troïng cuûa söï kieän ñoái vôùi toaøn theå coäng ñoàng Coâng giaùo ñòa phöông.
Phaùt bieåu trong buoåi leã, Ñöùc cha Schmitthaeusler nhaéc laïi raèng aùn phong chaân phöôùc ñaõ ñöôïc môû vaøo thaùng Naêm naêm 2015. Trong suoát möôøi naêm qua, haøng chuïc nhaân chöùng, töøng soáng döôùi thôøi Pol Pot vaø bieát roõ caùc vò naøy, ñaõ ñöôïc phoûng vaán. Ban ñaàu coù 35 tröôøng hôïp ñöôïc cöùu xeùt, nhöng sau ñoù taäp trung vaøo 12 vò.
Ñöùc cha noùi: "2,500 trang taøi lieäu naøy laø chöùng taù cho caùc theá heä tín höõu ngaøy nay. Nhöõng con ngöôøi naøy thuoäc veà daân Thieân Chuùa, ñaïi dieän cho taát caû nhöõng ai ñaõ ñau khoå vaø cheát ñi trong khi caàu xin Chuùa ñoùn nhaän hoï vaøo Nöôùc Ngaøi. Nhöõng hoà sô naøy seõ ñöôïc göûi veà Roâma: chuùng ta haõy tieáp tuïc caàu nguyeän ñeå caùc vò töû ñaïo giaû ñònh naøy ñöôïc ñeà ra cho Giaùo hoäi hoaøn vuõ nhö moät hoàng aân vaø chöùng taù ñöùc tin voâ giaù cuûa Giaùo hoäi Campuchia tröôùc theá giôùi".
Ñöùc cha Salas vaø cha Rapin: Nhöõng cuoäc ñôøi hieán daâng vì tình yeâu
Hoà sô cuûa möôøi hai Kitoâ höõu ñöôïc göûi ñeán Boä Phong thaùnh ñeå cöùu xeùt vieäc töû ñaïo phaûn aùnh söï taøn baïo cuûa cuoäc dieät chuûng Pol Pot - theo öôùc tính cuûa caùc söû gia, töø naêm 1975 ñeán 1979 ñaõ coù töø 1.5 ñeán 2 trieäu ngöôøi bò saùt haïi, töùc khoaûng moät phaàn tö daân soá Campuchia.
Tuy nhieân, nhöõng caâu chuyeän naøy cuõng cho thaáy aùnh saùng cuûa moät ñöùc tin saâu xa, qua ñoù coäng ñoaøn Coâng giaùo nhoû beù taïi Campuchia - ñöôïc hình thaønh töø naêm theá kyû tröôùc do caùc nhaø truyeàn giaùo Boà Ñaøo Nha - ñaõ ñoái dieän vôùi thöû thaùch döôùi cheá ñoä coäng saûn muoán xoùa boû hoï cuøng moïi thöù ñi ngöôïc laïi yù thöùc heä cuûa mình.
Cha Joseph Chhmar Salas, khi ñoù 37 tuoåi, ñang hoïc taäp taïi Phaùp thì muøa xuaân naêm 1975 nhaän ñöôïc thö cuûa Ñöùc cha Yves Ramousse, Ñaïi dieän Toâng toøa Phnom Penh, yeâu caàu trôû veà gaáp, vì khi Khmer Ñoû vaøo thuû ñoâ, ngöôøi nöôùc ngoaøi seõ bò truïc xuaát, vaø Giaùo hoäi caàn ngay moät giaùm muïc ngöôøi baûn ñòa.
Cha Salas ñöôïc taán phong giaùm muïc chæ ba ngaøy tröôùc khi Phnoâm Peânh thaát thuû vaø ñöôïc göûi ñeán laøng Tangkok (tænh Kampong Cham) ñeå baûo veä coäng ñoaøn. Ngaøi soáng taïi ñoù moät thôøi gian vôùi moät soá Kitoâ höõu vaø gia ñình, trong ñoù coù ngöôøi chò Pracot - ngöôøi soáng soùt vaø laø nhaân chöùng quan troïng - cuøng em trai Salem (cuõng laø linh muïc) vaø cha Chamroeun.
Sau ñoù, Ñöùc cha Salas töï nguyeän ñi lao ñoäng cöôõng böùc vôùi hy voïng coù theå gaëp laïi caùc tín höõu taûn maùc. Kieät söùc, ngaøi qua ñôøi naêm 1977 vì ñoùi khoå vaø beänh taät trong moät ngoâi chuøa ñöôïc duøng laøm beänh vieän.
Ngöôøi chò keå laïi raèng caùc thaùnh leã ñöôïc cöû haønh bí maät trong tuùp leàu tranh, duøng giöôøng laøm baøn thôø, trong khi beân ngoaøi caùc Kitoâ höõu giaû vôø laøm ruoäng ñeå caûnh baùo khi Khmer Ñoû ñeán gaàn. Thaùnh giaù ñeo ngöïc cuûa Ñöùc cha Salas, ñöôïc meï caát giöõ trong chuoàng gaø, sau ñoù ñöôïc trao laïi naêm 2001 cho Ñöùc cha Emile Detombes vaø trôû thaønh daáu tích quyù giaù cuûa Giaùo hoäi Campuchia.
Ba naêm tröôùc khi Phnoâm Peânh suïp ñoå, naêm 1972, cha Pierre Rapin - nhaø truyeàn giaùo ngöôøi Phaùp thuoäc Hoäi Thöøa sai Paris - ñaõ bò saùt haïi taïi laøng Kdol Leu. Töø naêm 1970, khu vöïc cuûa ngaøi ñaõ naèm döôùi söï kieåm soaùt cuûa Khmer Ñoû. Duø bieát nguy hieåm, ngaøi vaãn ôû laïi vaø vieát: "Caùc Kitoâ höõu xin toâi ôû laïi, xin vaâng theo yù Chuùa".
Ñeâm 23 raïng 24 thaùng Hai naêm 1972, ngaøi bò thöông do chaát noå gaøi vaøo nhaø. Duø khoâng nguy kòch, Khmer Ñoû vaãn eùp ñöa ngaøi ñi vaø hoâm sau traû laïi thi theå. Tröôùc ñoù, khi bò thöông, cha noùi: "Neáu nhöõng ngöôøi muoán gieát toâi bò baét, haõy tha thöù cho hoï, ñöøng laøm haïi hoï. Traû thuø khoâng ích gì. Haõy tin vaøo Thieân Chuùa".
Tieåu söû boán giaùo daân
Tieåu söû cuûa boán giaùo daân tuy khoù taùi döïng hôn nhöng khoâng keùm phaàn yù nghóa. Cha Vincent Chreùtienne, nhaø truyeàn giaùo MEP vaø laø Chuû tòch UÛy ban lòch söû cuûa aùn phong chaân phöôùc, keå laïi:
- "Joseph Ros En laø giaûng vieân ñaïi hoïc taïi Phnoâm Peânh. OÂng bò gieát vì bò toá caùo vöøa laø trí thöùc vöøa laø Kitoâ höõu. Khi bò thaåm vaán, oâng xaùc nhaän: "Ñuùng, toâi laø Kitoâ höõu". Vì theá, chuùng toâi gaàn nhö chaéc chaén oâng bò gieát vì ñöùc tin".
- "Joseph Thong laø moät giaùo lyù vieân; Joseph Som Kinsan laø moät quaân nhaân bò baét ngay sau ngaøy 17 thaùng Tö naêm 1975 - ngaøy Khmer Ñoû chieám Phnom Penh. Ñaëc bieät laø Pierre Chhum Somchay: oâng coù möôøi hai ngöôøi con, taát caû ñeàu bò gieát trong caùc cuoäc thaûm saùt. Tuy vaäy, oâng vaãn giöõ moät cuoán soå nhoû ghi lôøi caàu nguyeän cho töøng ngöôøi con. Cuoái cuøng, naêm 1977, oâng cuõng bò gieát, khi Khmer Ñoû phaùt hieän oâng laø Kitoâ höõu".
(Asia News 18-3-2026)