Ñöùc Hoàng y Quoác vuï khanh traû lôøi phoûng vaán
veà tình hình chieán tranh taïi Trung Ñoâng
Ñöùc Hoàng y Quoác vuï khanh traû lôøi phoûng vaán veà tình hình chieán tranh taïi Trung Ñoâng.
Phuùc Nhaïc
Vatican (RVA News 06-03-2026) - Trong cuoäc phoûng vaán daønh cho oâng Andrea Tornielli, Giaùm ñoác caùc chöông trình cuûa Truyeàn thoâng Vatican, veà cuoäc taán coâng cuûa Myõ vaø Israel choáng Iran, truyeàn ñi ngaøy 04 thaùng Ba naêm 2026, Ñöùc Hoàng y Pietro Parolin, Quoác vuï khanh Toøa Thaùnh baøy toû lo aâu vì coâng phaùp quoác teá bò suy yeáu, "coâng lyù bò thay theá baèng voõ löïc".
Hoûi: Thöa Ñöùc Hoàng y, ngaøi ñang traûi qua nhöõng giôø phuùt bi thaûm naøy nhö theá naøo?
Ñaùp: Toâi caûm thaáy raát ñau buoàn bôûi vì caùc daân toäc Trung Ñoâng, trong ñoù coù caû nhöõng coäng ñoàng Kitoâ voán ñaõ mong manh, moät laàn nöõa laïi laâm vaøo kinh hoaøng cuûa chieán tranh - thöù chieán tranh taøn baïo cöôùp ñi sinh maïng con ngöôøi, gaây ra taøn phaù vaø keùo caû caùc quoác gia vaøo voøng xoaùy baïo löïc vôùi nhöõng haäu quaû khoù löôøng.
Chuùa nhaät vöøa qua trong buoåi ñoïc kinh Truyeàn tin, Ñöùc Giaùo hoaøng ñaõ noùi veà moät "thaûm kòch khoång loà" vaø nguy cô "moät vöïc thaúm khoâng theå laáp ñaày". Ñoù laø nhöõng lôøi huøng hoàn moâ taû thôøi ñieåm chuùng ta ñang traûi qua.
Hoûi: Ñöùc Hoàng y nghó gì veà cuoäc taán coâng cuûa Hoa Kyø vaø Israel choáng laïi Iran?
Ñaùp: Toâi cho raèng hoøa bình vaø an ninh phaûi ñöôïc nuoâi döôõng vaø theo ñuoåi baèng nhöõng khaû theå maø ngoaïi giao mang laïi, ñaëc bieät laø ngoaïi giao trong caùc toå chöùc ña phöông, nôi caùc quoác gia coù theå giaûi quyeát xung ñoät moät caùch khoâng ñoå maùu vaø coâng baèng hôn.
Sau Theá chieán thöù hai, cuoäc chieán ñaõ laøm cho khoaûng 60 trieäu ngöôøi cheát, caùc nhaø saùng laäp, khi thaønh laäp Lieân Hôïp Quoác, ñaõ mong muoán cöùu con chaùu mình khoûi nhöõng noãi kinh hoaøng maø chính hoï ñaõ traûi qua. Vì theá, trong Hieán chöông Lieân Hôïp Quoác, hoï ñaõ ñöa ra nhöõng chæ daãn raát roõ raøng veà caùch quaûn lyù caùc xung ñoät.
Ngaøy nay, nhöõng noã löïc aáy döôøng nhö ñaõ bò voâ hieäu hoùa. Khoâng nhöõng theá, nhö Ñöùc Giaùo hoaøng ñaõ nhaéc vôùi Ñoaøn Ngoaïi giao caïnh Toøa Thaùnh hoài ñaàu naêm nay, "moät neàn ngoaïi giao thuùc ñaåy ñoái thoaïi vaø tìm kieám söï ñoàng thuaän cuûa taát caû ñang daàn bò thay theá bôûi baèng moät neàn ngoaïi giao baèng löïc, cuûa caùc caù nhaân hoaëc caùc nhoùm ñoàng minh", vaø ngöôøi ta nghó raèng coù theå ñaït ñöôïc hoøa bình "baèng vuõ khí".
Khi noùi ñeán nguyeân nhaân cuûa moät cuoäc chieán, ñieàu phöùc taïp laø xaùc ñònh xem ai ñuùng ai sai. Nhöng coù moät ñieàu chaéc chaén ñoù laø chieán tranh luoân taïo ra naïn nhaân vaø söï taøn phaù, ñoàng thôøi gaây ra nhöõng haäu quaû taøn khoác ñoái vôùi daân thöôøng. Vì theá, Toøa Thaùnh luoân keâu goïi söû duïng moïi coâng cuï maø ngoaïi giao cung caáp ñeå giaûi quyeát caùc tranh chaáp giöõa caùc quoác gia. Lòch söû ñaõ daïy chuùng ta raèng chæ coù chính trò, vôùi noã löïc ñaøm phaùn vaø söï quan taâm ñeán vieäc caân baèng lôïi ích, môùi coù theå gia taêng söï tín nhieäm giöõa caùc daân toäc, thuùc ñaåy phaùt trieån vaø gìn giöõ hoøa bình.
Hoûi: Lyù do ñöôïc Hoa Kyø ñöa ra cho cuoäc taán coâng laø nhaèm ngaên chaën vieäc cheá taïo caùc teân löûa môùi, noùi caùch khaùc, ñoù laø moät "cuoäc chieán tranh phoøng ngöøa"...
Ñaùp: Nhö Hieán chöông Lieân Hôïp Quoác ñaõ neâu roõ, vieäc söû duïng vuõ löïc chæ ñöôïc coi laø bieän phaùp cuoái cuøng vaø cöïc kyø nghieâm troïng, sau khi moïi phöông theá ñoái thoaïi chính trò vaø ngoaïi giao ñaõ ñöôïc söû duïng, sau khi ñaõ ñaùnh giaù caån troïng caùc giôùi haïn cuûa söï caàn thieát vaø töông xöùng, döïa treân nhöõng xaùc minh nghieâm ngaët vaø nhöõng lyù do coù cô sôû, vaø luoân trong khuoân khoå cuûa moät cô cheá quaûn trò ña phöông.
Neáu caùc quoác gia ñöôïc coâng nhaän quyeàn tieán haønh "chieán tranh phoøng ngöøa", ñaùnh phuû ñaàu, theo caùc tieâu chuaån rieâng cuûa hoï vaø khoâng coù moät khuoân khoå phaùp lyù sieâu quoác gia, thì toaøn theá giôùi coù nguy cô rôi vaøo bieån löûa. Ñieàu thaät söï ñaùng lo ngaïi laø luaät phaùp quoác teá ñang bò suy yeáu: coâng lyù bò thay theá baèng voõ löïc; söùc maïnh cuûa luaät phaùp bò thay baèng luaät cuûa keû maïnh; vôùi xaùc tín raèng hoøa bình chæ coù theå ñeán sau khi keû thuø bò tieâu dieät.
Hoûi: Nhöõng cuoäc bieåu tình lôùn trong nhöõng tuaàn qua taïi Iran ñaõ bò ñaøn aùp trong maùu. Coù theå boû qua ñieàu naøy khoâng?
Ñaùp: Chaéc chaén laø khoâng. Ñieàu ñoù cuõng gaây ra moái lo aâu saâu ñaäm. Nhöõng khaùt voïng cuûa caùc daân toäc phaûi ñöôïc cöùu xeùt vaø ñöôïc baûo ñaûm trong khuoân khoå phaùp lyù cuûa moät xaõ hoäi cho pheùp moïi ngöôøi töï do vaø coâng khai baøy toû yù kieán cuûa mình - ñieàu naøy cuõng aùp duïng cho ngöôøi daân Iran yeâu quí. Ñoàng thôøi, ngöôøi ta cuõng coù theå ñaët caâu hoûi lieäu coù thöïc söï nghó raèng giaûi phaùp coù theå ñeán töø vieäc phoùng teân löûa vaø neùm bom hay khoâng.
Hoûi: Taïi sao coâng phaùp quoác teá vaø ngoaïi giao ngaøy nay laïi rôi vaøo tình traïng suy thoaùi nhö vaäy?
Ñaùp: Ngöôøi ta bôùt yù thöùc raèng coâng ích thöïc söï mang laïi lôïi ích cho taát caû moïi ngöôøi ñaõ bò suy giaûm - hoï giaûm bôùt yù thöùc raèng lôïi ích cuûa ngöôøi khaùc cuõng laø lôïi ích cuûa chính mình; do ñoù coâng lyù, thònh vöôïng vaø an ninh chæ ñöôïc thöïc hieän khi moïi ngöôøi ñeàu coù theå höôûng lôïi. Nguyeân taéc naøy laø neàn taûng cho vieäc hình thaønh heä thoáng ña phöông cuõng nhö nhöõng döï aùn taùo baïo nhö Lieân hieäp chaâu AÂu. Nhöng nhaän thöùc aáy ñaõ suy yeáu, laøm gia taêng söï theo ñuoåi lôïi ích rieâng.
Ñieàu naøy daãn ñeán moät haäu quaû khaùc: heä thoáng ngoaïi giao ña phöông trong quan heä giöõa caùc quoác gia ñang traûi qua moät cuoäc khuûng hoaûng saâu saéc, moät phaàn do söï maát loøng tin cuûa caùc quoác gia ñoái vôùi nhöõng raøng buoäc phaùp lyù haïn cheá haønh ñoäng cuûa hoï. Thaùi ñoä naøy laø maët traùi cuûa yù chí quyeàn löïc: mong muoán haønh ñoäng töï do, aùp ñaët traät töï cuûa mình leân ngöôøi khaùc, traùnh neù noã löïc chính trò khoù khaên nhöng cao quyù - goàm thaûo luaän, ñaøm phaùn, ñaït lôïi ích cho mình vaø nhöôïng boä cho ngöôøi khaùc. Daàn daàn moät traät töï ña cöïc nguy hieåm ñang hình thaønh, coù ñaëc tính laø söï thoáng trò cuûa söùc maïnh vaø tính töï quy chieáu.
Ñaùng tieác laø nhöõng nguyeân taéc nhö quyeàn töï quyeát cuûa caùc daân toäc, chuû quyeàn laõnh thoå, hay nhöõng quy taéc ñieàu chænh chieán tranh (luaät chieán tranh - ius in bello) ñang bò ñaët laïi vaán ñeà. Toaøn boä heä thoáng ñöôïc xaây döïng bôûi coâng phaùp quoác teá trong caùc lónh vöïc nhö giaûi tröø vuõ khí, hôïp taùc phaùt trieån, toân troïng caùc quyeàn cô baûn, sôû höõu trí tueä, vaø thöông maïi quoác teá ñang daàn bò gaït sang moät beân. Vaø nhaát laø, döôøng nhö ngöôøi ta ñaõ queân maát ñieàu maø Immanuel Kant töøng vieát naêm 1795: "Vieäc vi phaïm quyeàn ôû moät nôi treân traùi ñaát seõ ñöôïc caûm nhaän ôû moïi nôi." Ñieàu caøng nghieâm troïng hôn nöõa, döôùi moät khía caïnh naøo ñoù, laø ngöôøi ta vieäc vieän daãn coâng phaùp quoác teá tuøy theo lôïi ích rieâng cuûa mình.
Hoûi: Ñöùc Hoàng y muoán noùi gì khi noùi ñieàu ñoù?
Ñaùp: Toâi muoán noùi raèng coù nhöõng tröôøng hôïp coäng ñoàng quoác teá phaãn noä vaø huy ñoäng maïnh meõ, nhöng cuõng coù nhöõng tröôøng hôïp hoï khoâng laøm vaäy hoaëc chæ phaûn öùng raát yeáu ôùt, taïo caûm giaùc raèng coù nhöõng vi phaïm luaät phaùp caàn bò tröøng phaït vaø nhöõng vi phaïm khaùc laïi ñöôïc dung thöù; coù nhöõng naïn nhaân daân söï ñöôïc thöông tieác vaø coù nhöõng naïn nhaân khaùc bò xem nhö "coâng hieäu phuï". Khoâng coù nhöõng ngöôøi cheát haïng A hay haïng B, cuõng khoâng coù nhöõng con ngöôøi coù quyeàn soáng nhieàu hôn ngöôøi khaùc chæ vì hoï sinh ra ôû moät chaâu luïc hay moät quoác gia naøo ñoù.
Toâi muoán nhaéc laïi taàm quan troïng cuûa coâng phaùp quoác teá veà nhaân ñaïo, vieäc toân troïng caùc qui luaät naøy khoâng theå tuøy thuoäc vaøo hoaøn caûnh hay lôïi ích quaân söï vaø chieán löôïc. Toøa Thaùnh maïnh meõ taùi leân aùn moïi hình thöùc gaây toån haïi cho daân thöôøng vaø caùc cô sôû daân söï - nhö nhaø ôû, tröôøng hoïc, beänh vieän vaø nôi thôø phöôïng - trong caùc hoaït ñoäng quaân söï, vaø yeâu caàu luoân baûo veä nguyeân taéc baát khaû xaâm phaïm laø phaåm giaù con ngöôøi vaø ñaëc tính thaùnh thieâng cuûa söï soáng.
Hoûi: Ñöùc Hoàng y thaáy trieån voïng naøo trong ngaén haïn cho cuoäc khuûng hoaûng môùi naøy?
Ñaùp: Toâi hy voïng vaø caàu nguyeän ñeå lôøi keâu goïi traùch nhieäm maø Ñöùc Giaùo hoaøng Leâoâ XIV ñöa ra vaøo Chuùa nhaät vöøa qua (ngaøy 01 thaùng Ba) seõ ñöôïc ñoùn nhaän vaø chaïm ñeán traùi tim cuûa nhöõng ngöôøi ñang ñöa ra quyeát ñònh. Toâi mong tieáng suùng seõ sôùm chaám döùt vaø caùc beân trôû laïi baøn ñaøm phaùn. Khoâng ñöôïc laøm roãng yù nghóa cuûa caùc cuoäc thöông löôïng: ñieàu quan troïng laø phaûi daønh thôøi gian caàn thieát ñeå chuùng coù theå ñaït ñöôïc keát quaû cuï theå, laøm vieäc vôùi söï kieân nhaãn vaø quyeát taâm.
Ñoàng thôøi, chuùng ta phaûi nhaän ra raèng traät töï quoác teá ngaøy nay ñaõ thay ñoåi raát nhieàu so vôùi traät töï ñöôïc hình thaønh caùch ñaây 80 naêm vôùi vieäc thaønh laäp Lieân Hôïp Quoác. Khoâng neân hoaøi nieäm quaù khöù, nhöng caàn choáng laïi moïi noã löïc laøm maát uy tín caùc theå cheá quoác teá vaø thuùc ñaåy vieäc cuûng coá nhöõng chuaån möïc sieâu quoác gia giuùp caùc quoác gia giaûi quyeát tranh chaáp moät caùch hoøa bình thoâng qua ngoaïi giao vaø chính trò.
Hoûi: Tröôùc taát caû nhöõng ñieàu naøy, ñaâu laø nieàm hy voïng?
Ñaùp: Tín höõu Kitoâ hy voïng vì hoï tin töôûng vaøo Thieân Chuùa ñaõ laøm ngöôøi - Ñaáng taïi vöôøn Gieätsimani ñaõ baûo Pheâroâ xoû göôm vaøo voû, vaø treân Thaäp giaù ñaõ ñích thaân traûi nghieäm noãi kinh hoaøng cuûa baïo löïc muø quaùng vaø voâ nghóa. Caùc Kitoâ höõu cuõng hy voïng vì, maëc cho chieán tranh, taøn phaù, baát ñònh vaø moät caûm giaùc hoang mang lan roäng, töø nhieàu nôi treân theá giôùi vaãn vang leân nhöõng tieáng noùi keâu goïi hoøa bình vaø coâng lyù.
Caùc daân toäc cuûa chuùng ta ñang keâu goïi hoøa bình! Lôøi keâu goïi naøy phaûi laøm rung ñoäng caùc nhaø laõnh ñaïo vaø nhöõng ngöôøi hoaït ñoäng trong lónh vöïc quan heä quoác teá, thuùc ñaåy hoï gia taêng noã löïc vì hoøa bình.
(Vatican News 4-3-2026)