Cuoäc tónh taâm Muøa Chay 2026
cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV
mang ñeán nhöõng hieåu bieát saâu saéc hôn
veà trieàu ñaïi Giaùo hoaøng cuûa ngaøi
Cuoäc tónh taâm Muøa Chay 2026 cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV mang ñeán nhöõng hieåu bieát saâu saéc hôn veà trieàu ñaïi Giaùo hoaøng cuûa ngaøi.
Vuõ Vaên An
Vatican (VietCatholic News 23-02-2026) - Cuoäc tónh taâm Muøa Chay cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV mang ñeán nhöõng hieåu bieát saâu saéc hôn veà trieàu ñaïi Giaùo hoaøng cuûa ngaøi.
Nhaø nguyeän Thaùnh Phaoloâ trong Toâng ñieän Vatican, ñöôïc trang hoaøng baèng nhöõng böùc bích hoïa cuûa Michelangelo veà Vieäc Trôû laïi cuûa Thaùnh Phaoloâ vaø vieäc ñoùng ñinh cuûa Thaùnh Pheâroâ, laø nôi dieãn ra cuoäc tónh taâm Muøa Chay naêm 2026 cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV vaø Giaùo Trieàu.
Cha Raymond J. de Souza, trong baøi bình luaän ñaêng treân National Catholic Register ngaøy 22 thaùng 2 naêm 2026, cho bieát:
Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV seõ daønh tuaàn leã ñaàu tieân cuûa Muøa Chay ñeå tónh taâm - thöôøng ñöôïc goïi laø "caùc baøi linh thao" - vôùi caùc vieân chöùc caáp cao cuûa Giaùo trieàu Roâma. Cuoäc tónh taâm naøy ñaùng chuù yù veà chính hình thöùc thöïc haønh, ngöôøi thuyeát giaûng vaø ñòa ñieåm. Caû ba yeáu toá ñeàu cho chuùng ta bieát ñieàu gì ñoù veà hình thaùi ñang hình thaønh cuûa trieàu ñaïi giaùo hoaøng Leo.
Hình thöùc thöïc haønh
Taäp tuïc giaùo hoaøng daønh moät tuaàn tónh taâm vôùi caùc thaønh vieân cuûa Giaùo trieàu Roâma coù töø moät theá kyû tröôùc, töø thôøi Ñöùc Giaùo Hoaøng Pi-oâ XI (1922-1939). Ngaøi ñaõ toå chöùc buoåi tónh taâm ñaàu tieân vaøo naêm 1925, vaø sau ñoù chính thöùc hoùa noù baèng moät toâng thö vaøo naêm 1929.
Luaät Giaùo hoäi yeâu caàu caùc linh muïc phaûi tónh taâm haøng naêm, vôùi caùc chi tieát cuï theå do linh muïc töï quyeát ñònh. Nhieàu giaùo phaän taäp hôïp taát caû caùc linh muïc laïi ñeå tónh taâm - moät soá toå chöùc haøng naêm, moät soá khaùc thì hai hoaëc ba naêm moät laàn.
Ñöùc Giaùo Hoaøng Pi-oâ XI ñaõ baét ñaàu moät phong tuïc töông töï, bieán kyø tónh taâm haøng naêm thaønh moät hoaït ñoäng coäng ñoàng, ñöôïc toå chöùc taïi Vatican trong Muøa Voïng moãi naêm. Ñieàu ñoù tieáp tuïc cho ñeán Thaùnh Gioan XXIII, ngöôøi ñaõ phaù vôõ truyeàn thoáng Muøa Voïng vaøo naêm 1962, toå chöùc cuoäc tónh taâm vaøo thaùng Chín ñeå chuaån bò cho vieäc khai maïc Coâng ñoàng Vatican II vaøo thaùng sau. Ngöôøi keá nhieäm cuûa ngaøi, Thaùnh Phaoloâ VI - ñöôïc baàu choïn naêm 1963 - ñaõ chuyeån kyø tónh taâm sang tuaàn leã ñaàu tieân cuûa Muøa Chay naêm 1964.
Naêm 2014, trong Muøa Chay ñaàu tieân cuûa ngaøi vôùi tö caùch Giaùo hoaøng, Ñöùc Phanxicoâ ñaõ chuyeån kyø tónh taâm töø Vatican ñeán moät nhaø tónh taâm gaàn Rome; ngaøi vaø caùc Hoàng Y seõ ñeán baèng xe khaùch, taïo ra raát nhieàu böùc aûnh ñöôïc lan truyeàn roäng raõi. Ngaøi giöõ kyø tónh taâm theo hình thöùc ñoù cho ñeán naêm 2020, khi ngaøi khoâng theå tham gia do bò caûm laïnh, vaø sau ñoù vaøo naêm 2021, kyø tónh taâm coäng ñoàng ñaõ bò huûy boû do ñaïi dòch. Ñöùc Giaùo Hoaøng Phanxicoâ ñaõ khoâng toå chöùc tónh taâm vaøo caùc naêm 2022, 2023 vaø 2024, nhöng ñaõ khoâi phuïc laïi vaøo naêm 2025, maëc duø ngaøi phaûi nhaäp vieän vaø khoâng tham döï. Ngaøi qua ñôøi chæ vaøi tuaàn sau ñoù.
Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV ñaõ khoâi phuïc laïi moät soá phong tuïc töø caùc trieàu ñaïi giaùo hoaøng gaàn ñaây maø Ñöùc Phanxicoâ ñaõ boû qua. Thaùnh leã Pallium cho caùc toång giaùm muïc môùi vaøo Leã troïng kính Thaùnh Pheâroâ vaø Thaùnh Phaoloâ ñaõ ñöôïc khoâi phuïc vaøo thaùng Saùu naêm ngoaùi, cuõng nhö Thaùnh leã cuûa Giaùo hoaøng vaøo saùng Giaùng sinh, vaø giôø laø tónh taâm cuûa Toøa thaùnh. Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo döï ñònh tieáp noái truyeàn thoáng cuûa ngöôøi tieàn nhieäm, nhöng ngaøi seõ khoâng gioáng nhö vaäy.
Ngöôøi thuyeát giaûng
Trong vaøi thaäp nieân ñaàu tieân cuûa tónh taâm giaùo hoaøng, caùc tu só Doøng Teân thöôøng ñöôïc choïn laøm ngöôøi thuyeát giaûng, vì tónh taâm tuaân theo caùc baøi Linh Thao cuûa Thaùnh I-nha-xi-oâ thaønh Loyola. Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan XXIII ñaõ môøi nhöõng ngöôøi khaùc trong trieàu ñaïi giaùo hoaøng ngaén nguûi cuûa mình, bao goàm moät linh muïc giaùo xöù ngöôøi YÙ vaø moät giaùm muïc. Moãi ngöôøi thuyeát giaûng ñöôïc töï do saép xeáp chuû ñeà vaø suy nieäm cuûa mình.
Ñöùc Giaùo Hoaøng Phaoloâ VI baét ñaàu môøi caùc giaùo só noåi tieáng, nhöõng ngöôøi ñaõ coù nhieàu nghe, ñeán thuyeát giaûng. Cha Bernard Haring, moät nhaø thaàn hoïc luaân lyù thuoäc doøng Chuùa Cöùu Theá, laø ngöôøi ñaàu tieân ñöôïc Ñöùc Giaùo Hoaøng Phaoloâ VI môøi vaøo naêm 1964, moät söï löïa choïn ñaùng chuù yù neáu xeùt ñeán moät soá quan ñieåm cuûa Cha Haring; sau naøy oâng ñaõ baát ñoàng quan ñieåm vôùi Humanae Vitae vaø Veritatis Splendor.
Ñaùng nhôù nhaát laø lôøi môøi cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng Phaoloâ daønh cho toång giaùm muïc Krakoùw ñeán giaûng tónh taâm vaøo naêm 1976. Hoàng Y Karol Wojtyla laø Hoàng Y ñaàu tieân ñöôïc môøi nhö vaäy, vaø nhöõng baøi suy nieäm cuûa ngaøi, ñöôïc xuaát baûn döôùi töïa ñeà Daáu hieäu cuûa söï Maâu thuaãn - lôøi cuûa Simeon veà haøi nhi Gieâsu trong Leã Daâng hieán - vaãn coøn ñöôïc in aán cho ñeán ngaøy nay. Chöa ñaày ba naêm sau kyø tónh taâm Muøa Chay ñoù, Hoàng Y Wojtyla ñaõ duøng laïi nhöõng chuû ñeà chính maø ngaøi ñaõ thuyeát giaûng luùc ñoù trong baøi giaûng nhaäm chöùc Giaùo hoaøng vaøo thaùng 10 naêm 1978.
Söï xuaát hieän noåi baät cuûa Hoàng Y Wojtyla caùch ñaây 50 naêm ñaõ höôùng kyø tónh taâm Muøa Chay ñeán nhieàu nhaân vaät noåi baät hôn trong Giaùo hoäi. Nhieàu ngöôøi thuyeát giaûng ñaõ laø Hoàng Y, hoaëc sau ñoù ñöôïc phong Hoàng Y: Chaân phöôùc Eduardo Pironio, Anastasio Ballestrero, Carlo Maria Martini, Lucas Moreira Neves, James Hickey, Georges Cottier, Ersilio Tonini, Jorge Medina Esteùvez, Tomaùs Spidlík, Christoph Schonborn, Francois-Xavier Nguyeãn Vaên Thuaän, Angelo Comastri, Francis George, Francis Arinze, Albert Vanhoye, Giacomo Biffi, Gianfranco Ravasi, Laurent Monsengwo Pasinya, Angelo De Donatis.
Ñöùc Hoàng Y Joseph Ratzinger ñaõ thuyeát giaûng cuoäc tónh taâm naêm 1983, vaø nhöõng suy nieäm cuûa ngaøi khi ñoù laø nhöõng haït gioáng sau naøy ñôm hoa keát traùi trong boä ba taùc phaåm thaàn hoïc Kinh Thaùnh cuûa ngaøi, Chuùa Gieâsu thaønh Nazareth.
Naêm 2026, Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV ñaõ ñöa ra moät löïa choïn taùo baïo, choïn Giaùm muïc Erik Varden cuûa Trondheim, Na Uy, moät tu só doøng Trappist, voán laø moät trong nhöõng taùc giaû haøng ñaàu theá giôùi veà taâm linh. Laø moät ngöôøi theo ñaïo Tin Laønh Na Uy, trôû laïi Coâng Giaùo khi ñang hoïc taïi Cambridge, Giaùm muïc Varden ñöôïc baàu laøm vieän phuï ñan vieän ôû Anh khi môùi 39 tuoåi. Ñöùc Giaùo Hoaøng Phanxicoâ ñaõ choïn ngaøi laøm giaùm muïc ngöôøi Na Uy baûn ñòa ñaàu tieân cuûa Trondheim vaøo naêm 2019, maëc duø ngaøi ñaõ soáng gaàn 30 naêm ôû Anh.
Giaùm muïc Varden raát noåi tieáng trong coäng ñoàng Coâng Giaùo Myõ. Ngaøi ñaõ phaùt bieåu taïi hoäi nghò Vieän Napa muøa heø naêm 2025, thuyeát trình baøi giaûng Erasmus thöôøng nieân vaøo muøa thu cho First Things, vaø cuoán saùch gaàn ñaây nhaát cuûa ngaøi, Towards Dawn: Essays in Hopefulness, ñöôïc nhaø xuaát baûn Word on Fire (2025) phaùt haønh. Trang web cuûa ngaøi, Coram Fratribus, thöôøng xuyeân ñaêng taûi nhöõng suy ngaãm taâm linh cho ñoâng ñaûo ñoäc giaû.
Noåi tieáng vôùi vieäc laáy caûm höùng töø vaên hoïc baèng nhieàu ngoân ngöõ khaùc nhau, cuõng nhö aâm nhaïc vaø phuïng vuï, Giaùm muïc Varden ñaõ ñaëc bieät thaønh coâng trong vieäc truyeàn baù ñöùc tin ñeán moät theá giôùi ñang maát nieàm tin. Trong boái caûnh ñoù, cuoán saùch cuøng teân cuûa ngaøi veà söï trong saïch ñaõ ñöôïc ñoùn nhaän noàng nhieät vaø giuùp nhieàu ñoäc giaû bieát ñeán ngaøi.
Ñòa ñieåm
Khoùa tónh taâm Muøa Chay töø laâu ñaõ ñöôïc toå chöùc taïi moät trong nhöõng nhaø nguyeän ôû Toâng ñieän - Nhaø nguyeän Matilde. Khoùa tónh taâm tieáp tuïc ñöôïc toå chöùc ôû ñoù cho ñeán naêm 2013, sau ñoù Ñöùc Giaùo Hoaøng Phanxicoâ ñaõ chuyeån ra ngoaøi Vatican.
Naêm 1996, nhaân dòp kyû nieäm 50 naêm thuï phong linh muïc cuûa Thaùnh Giaùo hoaøng Gioan Phaoloâ II, Hoàng Y ñoaøn ñaõ taëng ngaøi moät khoaûn tieàn, maø ngaøi ñaõ duøng ñeå trang hoaøng laïi Nhaø nguyeän Matilde. Nhieäm vuï ñöôïc giao cho ngheä só khaûm mosaic ngöôøi Slovenia, Cha Marko Rupnik, ngöôøi ñaõ trang hoaøng toaøn boä nhaø nguyeän - töø saøn ñeán traàn - baèng moät böùc tranh röïc rôõ moâ taû söï hieäp thoâng cuûa caùc thaùnh treân thieân ñöôøng. Nhaø nguyeän ñöôïc ñoåi teân thaønh Redemptoris Mater ñeå toân vinh thoâng ñieäp cuøng teân veà Ñöùc Meï cuûa ngaøi.
Taùc phaåm cuûa cha ñöôïc ca ngôïi roäng raõi vaø ñöa Cha Rupnik trôû thaønh ngheä só ñöông thôøi noåi tieáng nhaát cuûa Giaùo Hoäi Coâng Giaùo, ñöôïc giao caùc ñôn ñaët haøng taïi Ñeàn thôø Quoác gia Thaùnh Gioan Phaoloâ II ôû Washington, DC, thaùnh ñöôøng Gioan Phaoloâ II ôû Krakoùw, vöông cung thaùnh ñöôøng Lourdes, vöông cung thaùnh ñöôøng Fatima, ñeàn thôø Padre Pio vaø nhaø thôø Almudena ôû Madrid. Döôøng nhö ai cuõng muoán sôû höõu tranh khaûm cuûa Cha Rupnik, vaø cha cuõng thöôøng xuyeân nhaän ñöôïc lôøi môøi thuyeát giaûng vaø giaûng ñaïo.
Trong nhöõng naêm gaàn ñaây, nhöõng tieát loä veà vieäc Cha Rupnik laïm duïng tình duïc caùc nöõ tu trong coäng ñoàng ngheä thuaät cuûa mình ñaõ daãn ñeán caùc thuû tuïc toá tuïng giaùo luaät choáng laïi cha. Cha bò vaï tuyeät thoâng (maëc duø hình phaït nhanh choùng ñöôïc baõi boû), bò ñuoåi khoûi doøng Teân, vaø hieän ñang chôø xeùt xöû theo giaùo luaät. Do haønh vi sai traùi veà tình duïc cuûa cha coù lieân quan ñeán "quaù trình saùng taïo" cuûa cha, moät cuoäc tranh caõi ñaõ naûy sinh veà vieäc lieäu caùc taùc phaåm ngheä thuaät cuûa cha coù neân tieáp tuïc ñöôïc tröng baøy hay khoâng.
Caùc böùc tranh khaûm cuûa cha raát lôùn vaø ñöôïc gaén chaët vaøo töôøng cuûa caùc nhaø thôø, vì vaäy raát khoù ñeå thaùo dôõ. Ñeàn thôø Gioan Phaoloâ II ôû Washington vaø vöông cung thaùnh ñöôøng Lourdes ñaõ quyeát ñònh che phuû chuùng. Xeùt taát caû nhöõng ñieàu ñoù, vieäc toå chöùc buoåi tónh taâm taïi nhaø nguyeän Redemptoris Mater, nôi ñöôïc trang trí hoaøn toaøn baèng tranh khaûm cuûa Cha Rupnik, seõ khoâng phuø hôïp.
Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV ñaõ khoân ngoan chuyeån buoåi tónh taâm ñeán nhaø nguyeän Pauline, voán laø nhaø nguyeän rieâng cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng. Caùc Hoàng Y taäp trung ôû ñoù tröôùc khi tieán vaøo nhaø nguyeän Sistine ñeå tham döï maät nghò, vaø vò Giaùo hoaøng môùi ñaéc cöû cuõng ñeán ñoù caàu nguyeän ngay sau khi ñaéc cöû. Theâm vaøo ñoù, caùc taùc phaåm ngheä thuaät ôû ñaây cuõng raát xuaát saéc; hai taùc phaåm song sinh cuûa Michelangelo veà vieäc ñoùng ñinh Thaùnh Pheâroâ vaø trôû laïi cuûa Thaùnh Phaoloâ trang trí caùc böùc töôøng beân.
Tuy nhieân, trong nhöõng giôø nghæ giaûi lao, thieån nghó caùc Hoàng Y neân gheù vaøo nhaø nguyeän Redemptoris Mater ñeå caàu nguyeän rieâng, chieâm nieäm söï thaùnh thieän cuûa Giaùo hoäi nhö ñöôïc dieãn taû qua hình aûnh moät linh muïc bò buoäc toäi troïng toäi. Coâng vieäc cuûa Giaùo trieàu Roâma, phaàn lôùn, lieân quan ñeán vieäc xöû lyù caùc haønh vi laïm duïng luaät phaùp, chöùc vuï vaø ñaïo ñöùc cuûa caùc giaùm muïc vaø linh muïc. Nhaø nguyeän Redemptoris Mater laø moät nôi lyù töôûng ñeå suy ngaãm veà caùch ñoái phoù ñuùng ñaén vôùi luùa vaø coû daïi moïc laãn loän, thöôøng khoù phaân bieät.
Chuû ñeà tónh taâm cuûa Giaùm muïc Varden laø "Ñöôïc soi saùng bôûi moät vinh quang aån giaáu". Trong Toâng ñieän, vinh quang aáy thöôøng bò che khuaát bôûi nhöõng yeáu ñuoái cuûa con ngöôøi, ñoàng thôøi cuõng ñöôïc Michelangelo toân vinh röïc rôõ.