Soá ca "gieát cheát theo yeâu caàu"
taêng maïnh taïi Canada
Soá ca "gieát cheát theo yeâu caàu" taêng maïnh taïi Canada.
Phuùc Nhaïc
Ottawa (RVA News 16-01-2026) - Taïi Canada hieän nay, cöù 20 ngöôøi thì coù moät ngöôøi cheát do trôï töû chuû ñoäng, hay laø "gieát theo yeâu caàu", goïi taét laø MAiD. Tình traïng naøy khieán caùc chuyeân gia ñaïo ñöùc xem ñaây laø lôøi caûnh baùo veà söï tan raõ nhanh choùng cuûa caùc cô cheá baûo veä.
Hieän töôïng MAiD gia taêng maïnh keå töø khi ñöôïc hôïp phaùp hoùa vaøo naêm 2016. Theo soá lieäu chính thöùc cuûa chính phuû, trong naêm 2024 coù 16,499 ngöôøi cheát do bò gieát theo yeâu caàu, chieám khoaûng 5% toång soá ca töû vong. Con soá naøy hieän cao hôn toång soá ngöôøi cheát vì Alzheimer vaø tieåu ñöôøng coäng laïi, theo baùo caùo toång hôïp cuûa Vieän Ñaïo ñöùc Sinh hoïc IMABE (Vienna).
Toång coäng, trong chín naêm keå töø khi MAiD ñöôïc aùp duïng, khoaûng 76,500 ngöôøi ñaõ qua ñôøi theo hình thöùc naøy. Chæ khoaûng 0.1% caùc tröôøng hôïp laø töï saùt coù hoã trôï; phaàn lôùn laø trôï töû chuû ñoäng.
Ban ñaàu, MAiD naêm 2016 chæ aùp duïng cho nhöõng ngöôøi coù caùi cheát ñöôïc xem laø saép xaûy ra ("Track 1"). Tuy nhieân, vôùi vieäc söûa ñoåi luaät Bill C-7 vaøo naêm 2021, phaïm vi aùp duïng ñaõ ñöôïc môû roäng: töø ñoù, caû nhöõng ngöôøi khuyeát taät hoaëc maéc beänh maïn tính cuõng coù theå yeâu caàu bò gieát theo yeâu caàu, ngay caû khi khoâng coù chaån ñoaùn ruùt ngaén tuoåi thoï ("Track 2"). Moät böôùc môû roäng nöõa ñang ñöôïc leân keá hoaïch: töø naêm 2027, caû nhöõng ngöôøi chæ maéc beänh taâm thaàn cuõng seõ ñöôïc pheùp. Ngoaøi ra, trong giôùi chuyeân moân vaø taïi moät soá tænh bang, coøn ñang thaûo luaän veà vieäc bao goàm caû treû vò thaønh nieân vaø treû sô sinh maéc beänh naëng.
Dieãn bieán naøy ñi keøm vôùi söï bình thöôøng hoùa ngaøy caøng gia taêng trong xaõ hoäi. Taïi Canada hieän nay ñaõ coù caùc hoäi nghò MAiD ñöôïc toå chöùc moät caùch chuyeân nghieäp, cuøng vôùi caùc dòch vuï thöông maïi nhö öùng duïng laäp keá hoaïch cho nghi thöùc cheát. Taùc giaû ngöôøi Myõ Wesley Smith nhaän thaáy raèng vieäc gieát theo yeâu caàu ngaøy caøng ñöôïc xem nhö moät coâng cuï "giaûm thieåu toån haïi." Caùc cuoäc thaêm doø naêm 2023 cho thaáy 27% ngöôøi Canada cho raèng trôï töû vì ngheøo ñoùi laø chaáp nhaän ñöôïc, vaø 28% chaáp nhaän trôï töû vì tình traïng voâ gia cö.
"Gieát ngöôøi deã ñöôïc chaáp thuaän hôn laø xe laên"
Nhöõng chæ trích quoác teá, trong ñoù coù Lieân Hieäp Quoác, cuõng ñaõ ñöôïc ñöa ra. Thaùng Tö naêm 2025, UÛy ban Giaùm saùt Coâng öôùc Lieân Hieäp Quoác veà Quyeàn cuûa Ngöôøi Khuyeát taät ñaõ keâu goïi huûy boû caûi caùch C-7 vaø thieát laäp moät cô cheá giaùm saùt ñoäc laäp. Vieäc môû roäng MAiD döïa treân "nhöõng quan nieäm tieâu cöïc, mang tính phaân bieät" veà giaù trò cuûa cuoäc soáng ngöôøi khuyeát taät. Ñaëc bieät, UÛy ban cho raèng phuï nöõ khuyeát taät chieám tyû leä khoâng töông xöùng trong caùc ca MAiD. Trong boái caûnh naøy, Boä tröôûng Canada phuï traùch hoøa nhaäp xaõ hoäi, baø Carla Qualtrough, tuyeân boá raèng trong moät soá tröôøng hôïp, "vieäc ñöôïc chaáp thuaän cho moät ca gieát theo hoã trôï y khoa coøn deã hôn vieäc ñöôïc caáp moät chieác xe laên phuø hôïp."
Döõ lieäu chính thöùc cuûa heä thoáng y teá Canada cuõng cho thaáy caùc yeáu toá xaõ hoäi laø ñoäng löïc quan troïng. Nhöõng ngöôøi noäp ñôn theo "Track 2" thöôøng laø ngöôøi ngheøo, bò coâ laäp xaõ hoäi, laø phuï nöõ hoaëc soáng vôùi khuyeát taät. Gaàn 50% caùc tröôøng hôïp coù lieân quan ñeán söï coâ ñôn vaø bò coâ laäp; nhieàu ngöôøi cho bieát hoï caûm thaáy mình laø gaùnh naëng cho ngöôøi khaùc. Moät soá baùo caùo töø giôùi y khoa cho thaáy ngheøo ñoùi, thieáu chaêm soùc hoaëc khoâng coù phöông aùn ñieàu trò cuõng ñoùng vai troø trong quyeát ñònh choïn MAiD.
Nhieàu cuoäc ñieàu tra baùo chí ñaõ ghi nhaän caùc tröôøng hôïp caù bieät, trong ñoù vieäc chaêm soùc y teá khoâng coù hoaëc khoâng ñaày ñuû, trong khi ñôn xin gieát theo yeâu caàu laïi ñöôïc chaáp thuaän. Bao goàm caùc baùo caùo veà beänh nhaân maéc beänh coù theå ñieàu trò ñöôïc, nhöng vì thôøi gian chôø ñôïi keùo daøi hoaëc thieáu baùc só chuyeân khoa neân ñaõ xin MAiD. Ít nhaát trong moät tröôøng hôïp, ngaøy cheát ñaõ ñöôïc aán ñònh trong khi caùc can thieäp y khoa caàn thieát vaãn khoâng theå tieáp caän.
Caùc chuyeân gia phaùp lyù cuõng chæ trích nhöõng thieáu soùt trong coâng taùc kieåm soaùt. Theo phaân tích cuûa Vieän Macdonald-Laurier, trong giai ñoaïn 2018-2024 ñaõ xaûy ra 428 vi phaïm phaùp luaät lieân quan ñeán MAiD maø khoâng coù haäu quaû hình söï naøo. Vieäc kieåm tra caùc tröôøng hôïp chuû yeáu dieãn ra sau khi ngöôøi beänh ñaõ qua ñôøi. Hieän khoâng toàn taïi moät heä thoáng giaùm saùt hay khieáu naïi ñoäc laäp coù khaû naêng can thieäp tröôùc khi vieäc trôï töû ñöôïc thöïc hieän.
Löïc huùt nguy hieåm
Vieän Nhaân hoïc Y khoa vaø Ñaïo ñöùc Sinh hoïc (IMABE) ñaùnh giaù dieãn bieán naøy moät caùch pheâ phaùn. Theo Vieän, vieäc nhaán maïnh quyeàn löïa choïn che khuaát nhöõng thieáu huït mang tính caáu truùc trong chaêm soùc, hoã trôï xaõ hoäi vaø heä thoáng y teá. Trong ñieàu kieän thieáu caùc löïa choïn thay theá, khoâng theå noùi ñeán söï töï quyeát thöïc söï. IMABE cuõng chæ ra caùc ñoäng cô kinh teá: Cô quan Ngaân saùch Quoác hoäi Canada öôùc tính raèng MAiD coù theå giuùp tieát kieäm khoaûng 150 trieäu ñoâla Canada moãi naêm.
Theo IMABE, ñieàu naøy taïo ra moät aùp löïc mang tính heä thoáng: "Trong boái caûnh ngaân saùch eo heïp vaø heä thoáng y teá quaù taûi, moät löïc huùt nguy hieåm xuaát hieän, trong ñoù trôï töû trôû thaønh giaûi phaùp hieäu quaû. Nhöõng dieãn bieán taïi Canada cho thaáy caùc cô cheá baûo veä coù theå tan raõ nhanh choùng ñeán möùc naøo trong nhöõng ñieàu kieän nhö vaäy."
(KNA 13-1-2026)