Ñöùc Thaùnh cha tieáp kieán
Ngoaïi giao ñoaøn caïnh Toøa Thaùnh
Ñöùc Thaùnh cha tieáp kieán Ngoaïi giao ñoaøn caïnh Toøa Thaùnh.
G. Traàn Ñöùc Anh, O.P.
Vatican (RVA News 10-01-2026) - Saùng thöù Saùu, ngaøy 09 thaùng Gieâng naêm 2026, Ñöùc Thaùnh cha Leâoâ XIV ñaõ tieáp kieán Ngoaïi giao ñoaøn caïnh Toøa Thaùnh. Trong dòp naøy, Ñöùc Thaùnh cha baøy toû laäp tröôøng cuûa Toøa Thaùnh tröôùc nhöõng ñieåm noùng treân theá giôùi, ñoàng thôøi ñöa ra nhöõng lôøi keâu goïi nhaém taùi laäp hoøa bình giöõa caùc daân nöôùc, baûo veä caùc quyeàn con ngöôøi, baét ñaàu laø quyeàn soáng, vaø coâng phaùp quoác teá veà nhaân ñaïo. Ñöùc Thaùnh cha khoâng queân nhaéc ñeán nhöõng coá gaéng caûi tieán nhöõng töông quan giöõa Toøa Thaùnh vaø Vieät Nam.
Buoåi tieáp kieán dieãn ra taïi Hoäi tröôøng Pheùp laønh, ôû laàu treân phía cuoái Ñeàn thôø Thaùnh Pheâroâ gioáng nhö nhöõng naêm tröôùc ñaây.
Hieän dieän trong buoåi tieáp kieán luùc 10 giôø, coù ñaïi dieän cuûa 184 quoác gia vaø moät soá toå chöùc quoác teá coù töông quan vôùi Toøa Thaùnh treân caáp ñaïi söù, cuøng vôùi ñaïi dieän cuûa chính quyeàn Palestine. Ngoaøi ra, cuõng coù ñaïi dieän cuûa Lieân hieäp AÂu chaâu vaø Hoäi Hieäp só Malta. Trong soá caùc vò hieän dieän, coù 95 vò ñaïi söù thöôøng truù. Ngoaøi ra, caùc vò ñaïi söù khaùc töø caùc nhieäm sôû ôû AÂu chaâu cuõng ñeán Vatican trong dòp naøy.
Veà phía Toøa Thaùnh, coù Ñöùc Hoàng y Parolin, Quoác vuï khanh Toøa Thaùnh, Ñöùc Toång giaùm muïc Edgar Pena Parra, Phuï taù Quoác vuï khanh vaø Ñöùc Toång giaùm muïc Ngoaïi tröôûng Paul Gallagher, cuøng vôùi caùc vò Phoù toång thö kyù cuûa moãi phaân boä vaø moät soá vieân chöùc khaùc.
Môû ñaàu cuoäc gaëp gôõ, Ñaïi söù Coäng hoøa Cipro caïnh Toøa Thaùnh, oâng George Poulides, Nieân tröôûng ñoaøn Ngoaïi giao, ñaõ ñaïi dieän moïi ngöôøi chuùc möøng Ñöùc Thaùnh cha Leâoâ XIV nhaân dòp ñaàu naêm môùi vaø nhaéc ñeán söï kieän Ñöùc Thaùnh cha ñöôïc baàu laøm Giaùo hoaøng, keá nhieäm Ñöùc Phanxicoâ, cuõng nhö nhöõng hoaït ñoäng noåi baät cuûa ngaøi ñaõ mang laïi nhöõng höôùng ñi cho coäng ñoàng caùc daân nöôùc. OÂng laøm ñaïi söù caïnh Toøa Thaùnh töø 21 naêm nay.
Dieãn vaên cuûa Ñöùc Thaùnh cha
Trong dieãn vaên, Ñöùc Thaùnh cha noàng nhieät caùm ôn Ñaïi söù cuûa Cipro, Nieân tröôûng ñoaøn Ngoaïi giao vaø göûi ñeán taát caû nhöõng lôøi chuùc möøng noàng nhieät nhaát. Ngaøi noùi theâm raèng: "Cuoäc gaëp gôõ truyeàn thoáng naøy mang yù nghóa ñaëc bieät ñoái vôùi toâi, vì chæ môùi vaøi thaùng tröôùc ñaây toâi ñöôïc keâu goïi ñaûm nhaän söù vuï ngöôøi Keá vò Thaùnh Pheâroâ.
Naêm vöøa qua laø moät naêm ñaày bieán coá ñoái vôùi Giaùo hoäi vaø theá giôùi. Giaùo hoäi ñaõ soáng Naêm Thaùnh saâu saéc, ñoàng thôøi tieãn ñöa Ñöùc coá Giaùo hoaøng Phanxicoâ veà Nhaø Cha. Hình aûnh toaøn theá giôùi quy tuï beân linh cöõu ngaøi cho thaáy nhaân loaïi caûm nhaän söï maát maùt cuûa moät ngöôøi cha ñaõ daãn daét Daân Chuùa baèng tình yeâu muïc töû lôùn lao. Trong Naêm Thaùnh, haøng trieäu tín höõu haønh höông veà Roâma, mang theo nhöõng nieàm vui, hy voïng nhöng cuõng caû nhöõng ñau khoå vaø thöông tích cuûa mình, ñeå böôùc qua Cöûa Thaùnh - daáu chæ cuûa chính Ñöùc Kitoâ, Ñaáng chöõa laønh vaø ban hy voïng.
Toâi muoán baøy toû loøng bieát ôn ñaëc bieät ñoái vôùi ngöôøi daân Roâma vaø chính quyeàn YÙ vì söï ñoùn tieáp taän tình, tinh thaàn traùch nhieäm vaø hôïp taùc trong vieäc toå chöùc caùc söï kieän Naêm Thaùnh. Moái töông quan giöõa Toøa Thaùnh vaø YÙ tieáp tuïc ñöôïc cuûng coá nhôø neàn taûng lòch söû, vaên hoùa vaø ñöùc tin chung, cuõng nhö qua nhöõng thoûa thuaän song phöông gaàn ñaây, theå hieän cam keát chung ñoái vôùi con ngöôøi vaø coâng trình taïo döïng.
Trong naêm qua, toâi cuõng coù dòp thaêm Thoå Nhó Kyø vaø Liban. Taïi Iznik, toâi cuøng vôùi Ñöùc Thöôïng phuï Ñaïi keát Constantinople töôûng nieäm 1.700 naêm Coâng ñoàng Chung Nicea I, taùi khaúng ñònh daán thaân cho söï hieäp nhaát höõu hình cuûa caùc Kitoâ höõu. Taïi Liban, toâi gaëp gôõ moät daân toäc ñaày ñöùc tin vaø nghò löïc, nhaát laø giôùi treû, nhöõng ngöôøi khao khaùt xaây döïng moät xaõ hoäi coâng baèng vaø hoøa hôïp.
Khi suy tö veà thôøi ñaïi chuùng ta, toâi muoán gôïi laïi tö töôûng cuûa Thaùnh Augustinoâ trong taùc phaåm Thaønh phoá cuûa Thieân Chuùa. Thaùnh nhaân phaân bieät giöõa "thaønh phoá traàn theá" vaø "thaønh phoá cuûa Thieân Chuùa", hai thöïc taïi cuøng toàn taïi trong lòch söû. Thaønh phoá traàn theá deã bò chi phoái bôûi kieâu caêng, quyeàn löïc vaø ích kyû; coøn thaønh phoá cuûa Thieân Chuùa ñöôïc xaây döïng treân tình yeâu Thieân Chuùa vaø tình yeâu tha nhaân. Moãi con ngöôøi ñeàu coù traùch nhieäm ñoái vôùi lòch söû, ñöôïc môøi goïi soáng giöõa traàn theá nhöng höôùng loøng veà queâ höông vónh cöûu.
Chuû nghóa ña phöông suy yeáu
Ñöùc Thaùnh cha noùi: "Trong thôøi ñaïi cuûa chuùng ta, söï suy yeáu cuûa chuû nghóa ña phöông laø moät nguyeân nhaân ñaëc bieät ñaùng quan ngaïi ôû caáp ñoä quoác teá. Moät neàn ngoaïi giao thuùc ñaåy ñoái thoaïi vaø tìm kieám söï ñoàng thuaän giöõa taát caû caùc beân ñang bò thay theá bôûi moät neàn ngoaïi giao döïa treân söùc maïnh, duø laø cuûa caùc caù nhaân hay caùc nhoùm ñoàng minh. Chieán tranh ñang trôû laïi nhö moät xu theá, vaø tinh thaàn hieáu chieán ñang lan roäng. Nguyeân taéc ñöôïc thieát laäp sau Chieán tranh Theá giôùi thöù hai, voán caám caùc quoác gia söû duïng vuõ löïc ñeå xaâm phaïm bieân giôùi cuûa nöôùc khaùc, ñaõ bò xoùi moøn hoaøn toaøn. Hoøa bình khoâng coøn ñöôïc tìm kieám nhö moät aân hueä vaø moät thieän ích töï thaân ñaùng khao khaùt, hay trong vieäc theo ñuoåi "vieäc thieát laäp moät traät töï vuõ truï theo thaùnh yù Thieân Chuùa, vôùi moät hình thöùc coâng lyù hoaøn haûo hôn giöõa con ngöôøi vôùi nhau". Thay vaøo ñoù, hoøa bình ñöôïc tìm kieám thoâng qua vuõ khí, nhö moät ñieàu kieän ñeå khaúng ñònh quyeàn thoáng trò cuûa chính mình. Ñieàu naøy ñe doïa nghieâm troïng ñeán phaùp quyeàn, voán laø neàn taûng cuûa moïi söï chung soáng daân söï hoøa bình."
Taàm quan troïng cuûa coâng phaùp quoác teá veà nhaân ñaïo
Ñöùc Thaùnh cha nhaán maïnh raèng: "Toâi muoán ñaëc bieät nhaán maïnh taàm quan troïng cuûa luaät nhaân ñaïo quoác teá. Vieäc tuaân thuû luaät naøy khoâng theå phuï thuoäc vaøo hoaøn caûnh nhaát thôøi hay caùc lôïi ích quaân söï vaø chieán löôïc. Ngoaøi vieäc baûo ñaûm moät möùc ñoä nhaân ñaïo toái thieåu giöõa nhöõng taøn phaù cuûa chieán tranh, luaät nhaân ñaïo coøn laø moät cam keát maø caùc quoác gia ñaõ töï nguyeän thöïc hieän. Luaät naøy phaûi luoân ñöôïc ñaët leân treân caùc tham voïng cuûa caùc beân tham chieán, nhaèm giaûm thieåu nhöõng haäu quaû taøn khoác cuûa chieán tranh, ñoàng thôøi höôùng tôùi vieäc taùi thieát. Chuùng ta khoâng theå laøm ngô tröôùc thöïc teá raèng vieäc phaù huûy beänh vieän, cô sôû haï taàng naêng löôïng, nhaø ôû vaø nhöõng ñòa ñieåm thieát yeáu cho ñôøi soáng haèng ngaøy caáu thaønh nhöõng vi phaïm nghieâm troïng luaät nhaân ñaïo quoác teá. Toøa Thaùnh kieân quyeát taùi khaúng ñònh söï leân aùn cuûa mình ñoái vôùi moïi hình thöùc loâi keùo daân thöôøng vaøo caùc hoaït ñoäng quaân söï. Ñoàng thôøi, Toøa Thaùnh hy voïng coäng ñoàng quoác teá seõ ghi nhôù raèng vieäc baûo veä nguyeân taéc baát khaû xaâm phaïm cuûa phaåm giaù con ngöôøi vaø söï thaùnh thieâng cuûa söï soáng luoân quan troïng hôn baát kyø lôïi ích quoác gia thuaàn tuùy naøo.
Beânh vöïc quyeàn töï do löông taâm vaø toân giaùo
Ñöùc Thaùnh cha cuõng toá giaùc hieän töôïng haïn cheá moät soá quyeàn töï do vaø noùi raèng: "Chuùng ta cuõng caàn löu yù ñeán nghòch lyù raèng söï suy yeáu cuûa ngoân ngöõ thöôøng ñöôïc vieän daãn nhaân danh chính töï do ngoân luaän. Tuy nhieân, khi xem xeùt kyõ löôõng, ñieàu ngöôïc laïi môùi ñuùng, bôûi töï do ngoân luaän vaø bieåu ñaït ñöôïc baûo ñaûm chính nhôø söï xaùc ñònh roõ raøng cuûa ngoân ngöõ vaø vieäc moãi thuaät ngöõ ñeàu ñöôïc neo chaët vaøo chaân lyù. Thaät ñau loøng khi chöùng kieán, ñaëc bieät taïi phöông Taây, khoâng gian cho töï do ngoân luaän ñích thöïc ñang nhanh choùng bò thu heïp. Ñoàng thôøi, moät kieåu ngoân ngöõ môùi mang maøu saéc Orwell ñang hình thaønh; trong noã löïc trôû neân ngaøy caøng "bao haøm", noù laïi keát cuïc laø loaïi tröø nhöõng ngöôøi khoâng tuaân theo caùc heä tö töôûng ñang nuoâi döôõng noù.
"Ñaùng tieác thay, ñieàu naøy daãn ñeán nhöõng heä quaû khaùc, laøm haïn cheá caùc quyeàn con ngöôøi cô baûn, baét ñaàu töø töï do löông taâm. Trong boái caûnh naøy, quyeàn phaûn khaùng theo löông taâm cho pheùp caù nhaân töø choái nhöõng nghóa vuï phaùp lyù hoaëc ngheà nghieäp maâu thuaãn vôùi caùc nguyeân taéc luaân lyù, ñaïo ñöùc hoaëc toân giaùo ñaõ aên saâu trong ñôøi soáng caù nhaân cuûa hoï. Ñieàu naøy coù theå laø vieäc töø choái nghóa vuï quaân söï nhaân danh baát baïo ñoäng, hoaëc vieäc caùc baùc só vaø nhaân vieân y teá töø choái tham gia vaøo nhöõng thöïc haønh nhö phaù thai hay trôï töû. Phaûn khaùng theo löông taâm khoâng phaûi laø söï noåi loaïn, maø laø moät haønh vi trung thaønh vôùi chính mình. Trong thôøi ñieåm lòch söû naøy, töï do löông taâm döôøng nhö ngaøy caøng bò caùc quoác gia ñaët daáu hoûi, keå caû nhöõng quoác gia töï nhaän laø döïa treân neàn taûng daân chuû vaø nhaân quyeàn. Tuy nhieân, chính töï do naøy thieát laäp söï caân baèng giöõa lôïi ích taäp theå vaø phaåm giaù caù nhaân. Noù cuõng nhaán maïnh raèng moät xaõ hoäi thöïc söï töï do khoâng aùp ñaët söï ñoàng nhaát, maø baûo veä söï ña daïng cuûa caùc löông taâm, ngaên chaën caùc khuynh höôùng ñoäc ñoaùn vaø thuùc ñaåy moät cuoäc ñoái thoaïi ñaïo ñöùc laøm phong phuù theâm caáu truùc xaõ hoäi.
Töông töï nhö vaäy, töï do toân giaùo cuõng ñang coù nguy cô bò thu heïp. Nhö Ñöùc Beâneâñictoâ XVI ñaõ nhaéc nhôù, ñaây laø quyeàn ñaàu tieân trong moïi quyeàn con ngöôøi, bôûi vì noù dieãn taû thöïc taïi caên baûn nhaát cuûa con ngöôøi. Nhöõng soá lieäu gaàn ñaây cho thaáy caùc vi phaïm töï do toân giaùo ñang gia taêng, vaø saùu möôi boán phaàn traêm daân soá theá giôùi ñang phaûi chòu nhöõng vi phaïm nghieâm troïng ñoái vôùi quyeàn naøy.
Naïn baùch haïi Kitoâ
Ñöùc Thaùnh cha nhaán maïnh raèng: "Tuy nhieân, khoâng theå boû qua thöïc teá raèng vieäc baùch haïi caùc Kitoâ höõu vaãn laø moät trong nhöõng cuoäc khuûng hoaûng nhaân quyeàn lan roäng nhaát hieän nay, aûnh höôûng ñeán hôn 380 trieäu tín höõu treân toaøn theá giôùi. Hoï phaûi chòu möùc ñoä phaân bieät ñoái xöû, baïo löïc vaø ñaøn aùp cao hoaëc cöïc ñoan chæ vì ñöùc tin cuûa mình. Hieän töôïng naøy taùc ñoäng ñeán khoaûng moät trong baûy Kitoâ höõu treân toaøn caàu, vaø ñaõ trôû neân traàm troïng hôn vaøo naêm 2025 do caùc xung ñoät keùo daøi, caùc cheá ñoä ñoäc ñoaùn vaø chuû nghóa cöïc ñoan toân giaùo. Ñaùng buoàn thay, taát caû nhöõng ñieàu naøy cho thaáy raèng trong nhieàu boái caûnh, töï do toân giaùo ñöôïc xem nhö moät "ñaëc aân" hay söï nhöôïng boä, hôn laø moät quyeàn con ngöôøi neàn taûng.
Beânh vöïc gia ñình vaø söï soáng
Tieáp tuïc baøi dieãn vaên, Ñöùc Thaùnh cha ñeà caäp ñeán vieäc beânh vöïc gia ñình vaø söï soáng:
"Döôùi aùnh saùng cuûa taàm nhìn saâu saéc coi söï soáng laø moät hoàng aân caàn ñöôïc traân quyù, vaø gia ñình laø ngöôøi gìn giöõ coù traùch nhieäm ñoái vôùi hoàng aân aáy, chuùng toâi döùt khoaùt baùc boû moïi thöïc haønh phuû nhaän hoaëc khai thaùc nguoàn goác cuûa söï soáng vaø söï phaùt trieån cuûa noù. Trong soá ñoù coù phaù thai, haønh vi chaám döùt moät söï soáng ñang lôùn leân vaø töø choái ñoùn nhaän hoàng aân söï soáng. Lieân quan ñeán vaán ñeà naøy, Toøa Thaùnh baøy toû moái quan ngaïi saâu saéc tröôùc caùc döï aùn nhaèm taøi trôï cho vieäc di chuyeån xuyeân bieân giôùi vôùi muïc ñích tieáp caän caùi goïi laø "quyeàn phaù thai an toaøn". Toøa Thaùnh cuõng coi laø ñaùng leân aùn vieäc caùc nguoàn löïc coâng bò phaân boå ñeå trieät tieâu söï soáng, thay vì ñöôïc ñaàu tö ñeå hoã trôï caùc baø meï vaø gia ñình. Muïc tieâu haøng ñaàu phaûi luoân laø baûo veä moïi treû em chöa chaøo ñôøi vaø söï hoã trôï hieäu quaû, cuï theå cho moïi phuï nöõ, ñeå hoï coù theå ñoùn nhaän söï soáng.
Töông töï nhö vaäy, coøn coù thöïc haønh mang thai hoä. Baèng vieäc bieán quaù trình mang thai thaønh moät dòch vuï coù theå thöông löôïng, thöïc haønh naøy xaâm phaïm phaåm giaù cuûa caû ñöùa treû, khi em bò haï thaáp thaønh moät "saûn phaåm", laãn ngöôøi meï, khi thaân theå vaø khaû naêng sinh saûn cuûa baø bò khai thaùc, ñoàng thôøi laøm boùp meùo ôn goïi töông quan nguyeân thuûy cuûa gia ñình.
Sau cuøng, Ñöùc Thaùnh cha nhaéc ñeán Vieät Nam vaø noùi: "Toâi cuõng xin nhaéc laïi nhöõng noã löïc maø trong nhöõng naêm gaàn ñaây, chính quyeàn Vieät Nam ñaõ thöïc hieän nhaèm caûi thieän töông quan vôùi Toøa Thaùnh vaø caùc ñieàu kieän hoaït ñoäng cuûa Giaùo hoäi taïi quoác gia naøy. Taát caû nhöõng ñieàu ñoù laø nhöõng haït gioáng cuûa hoøa bình caàn ñöôïc tieáp tuïc vun troàng."
Sau dieãn vaên cuûa Ñöùc Thaùnh cha, caùc vò ñaïi söù laàn löôït tieán leân baét tay chaøo Ñöùc Thaùnh cha, Ñöùc Hoàng y Pietro Parolin, Quoác vuï khanh Toøa Thaùnh vaø ba vò Toång giaùm muïc thuoäc Phuû naøy.
(Sala Stampa 9-1-2026)