Söù ñieäp Ñöùc Thaùnh Cha
cho ngaøy Hoøa bình Theá giôùi naêm 2026:
Höôùng tôùi moät neàn hoaø bình
khoâng vuõ trang vaø giaûi giôùi
Söù ñieäp Ñöùc Thaùnh Cha cho ngaøy Hoøa bình Theá giôùi naêm 2026: Höôùng tôùi moät neàn hoaø bình khoâng vuõ trang vaø giaûi giôùi.
Baûn dòch cuûa Taâm Buøi & Lm. Pheâroâ Leâ Minh Haûi, OFM
Vatican (WHÑ 19-12-2025) - Trong söù ñieäp cho ngaøy Hoøa bình Theá giôùi 2026, coù töïa ñeà "Höôùng tôùi moät neàn hoaø bình khoâng vuõ trang vaø giaûi giôùi", Ñöùc Thaùnh Cha Leâoâ XIV ñeà caäp ñeán söï leo thang cuûa chieán tranh, taùi vuõ trang vaø noãi sôï haõi trong caùc quan heä quoác teá, ñoàng thôøi taùi khaúng ñònh laäp tröôøng phaûn ñoái cuûa Giaùo hoäi ñoái vôùi hoïc thuyeát raên ñe döïa treân söùc maïnh quaân söï. Ngaøi keâu goïi giaûi tröø vuõ khí, ñoái thoaïi vaø söï hoaùn caûi cuûa taâm hoàn nhö nhöõng ñieàu kieän caàn thieát cho moät neàn hoøa bình beàn vöõng vaø khoâng vuõ trang.
Sau ñaây laø baûn dòch Vieät ngöõ cuûa UÛy ban Phaùt trieån Con ngöôøi Toaøn dieän tröïc thuoäc Hoäi ñoàng Giaùm muïc Vieät Nam:
Söù ñieäp cuûa Ñöùc Thaùnh Cha Leâoâ XIV
cho ngaøy Hoøa bình Theá giôùi laàn thöù 59
Ngaøy 01 thaùng 01 naêm 2026
Bình an ôû cuøng anh chò em:
Höôùng tôùi moät neàn hoaø bình khoâng vuõ trang vaø giaûi giôùi
"Bình an cho anh em!"
Lôøi chaøo coå xöa naøy, vaãn coøn ñöôïc söû duïng cho ñeán ngaøy nay trong nhieàu neàn vaên hoaù, ñaõ ñöôïc thoåi vaøo moät söùc soáng môùi vaøo chieàu toái Phuïc sinh treân moâi mieäng cuûa Chuùa Gieâsu Phuïc Sinh. "Bình an cho anh em" (Ga 20,19.21) laø Lôøi cuûa Ñaáng khoâng chæ ñôn thuaàn laø moät öôùc chuùc hoøa bình, nhöng thöïc söï mang laïi moät söï bieán ñoåi beàn vöõng nôi nhöõng ai ñoùn nhaän Lôøi aáy, vaø töø ñoù lan toûa cho toaøn theå thöïc taïi. Chính vì theá, nhöõng ngöôøi keá vò caùc toâng ñoà moãi ngaøy treân khaép theá giôùi ñeàu caát leân tieáng noùi cho cuoäc caùch maïng thaàm laëng nhaát: "Bình an cho anh em!" Ngay töø buoåi toái ngaøy toâi ñöôïc tuyeån choïn laøm Giaùm muïc Roâma, toâi ñaõ muoán keát hieäp lôøi chaøo cuûa mình vôùi lôøi coâng boá mang tính phoå quaùt naøy. Vaø toâi muoán nhaéc laïi raèng ñoù chính laø bình an cuûa Ñöùc Kitoâ Phuïc Sinh - moät bình an khoâng vuõ trang vaø giaûi giôùi, khieâm nhöôøng vaø kieân trì. Bình an aáy ñeán töø Thieân Chuùa, Ñaáng yeâu thöông taát caû chuùng ta caùch voâ ñieàu kieän.[1]
Bình an cuûa Ñöùc Kitoâ Phuïc Sinh
Vò Muïc töû Nhaân laønh, Ñaáng hy sinh maïng soáng mình cho ñoaøn chieân vaø coøn coù nhöõng chieân khaùc khoâng thuoäc raøn naøy (x. Ga 10,11.16), chính laø Ñöùc Kitoâ, bình an cuûa chuùng ta, Ñaáng ñaõ chieán thaéng söï cheát vaø phaù ñoå nhöõng böùc töôøng chia caùch nhaân loaïi (x. Ep 2,14). Söï hieän dieän, hoàng aân vaø chieán thaéng cuûa Ngöôøi tieáp tuïc toaû saùng qua söï kieân trì cuûa nhieàu chöùng nhaân, nhôø ñoù coâng trình cuûa Thieân Chuùa vaãn ñöôïc tieáp dieãn trong theá giôùi, vaø trôû neân ngaøy caøng roõ raøng vaø röïc rôõ hôn giöõa boùng toái cuûa thôøi ñaïi chuùng ta.
Söï töông phaûn giöõa boùng toái vaø aùnh saùng khoâng chæ laø moät hình aûnh Thaùnh kinh dieãn taû côn quaën ñau cuûa moät theá giôùi môùi ñang ñöôïc sinh ra; ñoù coøn laø moät kinh nghieäm laøm xao ñoäng coõi loøng chuùng ta vaø taùc ñoäng ñeán chuùng ta giöõa nhöõng thöû thaùch cuûa hoaøn caûnh lòch söû hieän taïi. Ñeå vöôït thaéng boùng toái, ñieàu caàn thieát laø phaûi nhìn thaáy aùnh saùng vaø tin vaøo aùnh saùng aáy. Ñaây laø moät lôøi môøi goïi maø caùc moân ñeä cuûa Chuùa Gieâsu ñöôïc môøi soáng theo moät caùch thöùc ñoäc ñaùo vaø öu tuyeån; ñoàng thôøi, lôøi môøi goïi aáy cuõng aâm thaàm chaïm ñeán moïi taâm hoàn nhaân loaïi. Bình an hieän höõu; vaø bình an muoán cö nguï trong chuùng ta. Bình an mang nôi mình moät söùc maïnh hieàn hoøa, coù khaû naêng soi saùng vaø môû roäng söï hieåu bieát cuûa chuùng ta; bình an choáng laïi vaø vöôït thaéng baïo löïc. Bình an laø hôi thôû cuûa coõi vónh haèng: tröôùc söï döõ, chuùng ta keâu leân "Ñuû roài!", coøn tröôùc bình an, chuùng ta chæ thì thaàm "Maõi maõi". Chính trong chaân trôøi aáy, Ñaáng Phuïc Sinh ñaõ daãn ñöa chuùng ta böôùc vaøo. Ñöôïc naâng ñôõ bôûi nieàm xaùc tín naøy, ngay caû giöõa boái caûnh maø Ñöùc Giaùo hoaøng Phanxicoâ ñaõ goïi laø "moät cuoäc theá chieán thöù ba dieãn ra töøng maûnh", nhöõng ngöôøi kieán taïo hoøa bình vaãn kieân trì choáng laïi söï lan roäng cuûa boùng toái, ñöùng vöõng nhö nhöõng ngöôøi canh gaùc trong ñeâm.
Ñaùng buoàn thay, con ngöôøi cuõng coù theå queân maát aùnh saùng. Khi ñieàu naøy xaûy ra, chuùng ta ñaùnh maát caûm thöùc veà thöïc taïi vaø buoâng mình theo moät caùi nhìn phieán dieän vaø meùo moù veà theá giôùi, bò bieán daïng bôûi boùng toái vaø noãi sôï haõi. Ngaøy nay, khoâng ít ngöôøi goïi laø "thöïc teá" nhöõng loái töôøng thuaät khoâng coøn choã cho hy voïng, muø loøa tröôùc veû ñeïp cuûa tha nhaân vaø queân laõng aân suûng cuûa Thieân Chuùa, voán luoân hoaït ñoäng trong taâm hoàn con ngöôøi, cho duø bò thöông toån bôûi toäi loãi. Thaùnh Augustinoâ ñaõ khuyeân nhuû caùc Kitoâ höõu haõy deät moät moái daây beàn chaët khoâng theå thaùo gôõ vôùi hoaø bình, ñeå khi traân quyù bình an aáy trong saâu thaúm coõi loøng, hoï coù theå toaû lan hôi aám röïc saùng cuûa noù chung quanh. Ngoû lôøi vôùi coäng ñoaøn cuûa ngaøi, thaùnh nhaân vieát: "Neáu anh em muoán loâi cuoán ngöôøi khaùc ñeán vôùi bình an, tröôùc heát haõy coù bình an nôi chính mình; haõy kieân vöõng trong bình an cuûa mình. Muoán thaép löûa cho ngöôøi khaùc, anh em phaûi coù ngoïn löûa ñang chaùy trong loøng mình."[2]
Anh chò em thaân meán, duø chuùng ta coù hoàng aân ñöùc tin hay caûm thaáy mình ñang thieáu vaéng ñöùc tin aáy, chuùng ta haõy môû loøng ra vôùi bình an! Haõy ñoùn nhaän vaø nhaän ra bình an, thay vì tin raèng bình an laø ñieàu khoâng theå vaø vöôït quaù taàm vôùi cuûa chuùng ta. Bình an khoâng chæ laø moät muïc tieâu; noù laø moät söï hieän dieän vaø moät haønh trình. Ngay caû khi bình an bò ñe doaï trong loøng chuùng ta vaø xung quanh chuùng ta, nhö moät ngoïn löûa nhoû tröôùc côn baõo, chuùng ta vaãn phaûi baûo veä noù, khoâng bao giôø queân teân tuoåi vaø caâu chuyeän cuûa nhöõng ngöôøi ñaõ laøm chöùng cho bình an. Bình an laø moät nguyeân taéc höôùng daãn vaø ñònh hình nhöõng choïn löïa cuûa chuùng ta. Ngay caû ôû nhöõng nôi chæ coøn laïi ñoáng ñoå naùt, vaø döôøng nhö tuyeät voïng laø ñieàu khoâng theå traùnh khoûi, chuùng ta vaãn gaëp thaáy nhöõng con ngöôøi khoâng queân bình an. Cuõng nhö vaøo chieàu toái Phuïc sinh, Chuùa Gieâsu ñaõ ñi vaøo nôi caùc moân ñeä ñang tuï hoïp trong sôï haõi vaø chaùn naûn, thì bình an cuûa Ñöùc Kitoâ Phuïc Sinh hoâm nay cuõng tieáp tuïc ñi xuyeân qua caùc caùnh cöûa vaø raøo caûn, nôi tieáng noùi vaø göông maët cuûa caùc chöùng nhaân Ngöôøi. Hoàng aân naøy giuùp chuùng ta nhôù laïi ñieàu thieän haûo, nhaän ra ñieàu thieän ñang chieán thaéng, choïn löïa ñieàu thieän moät laàn nöõa, vaø cuøng nhau thöïc hieän ñieàu ñoù.
Moät neàn hoaø bình khoâng vuõ trang
Ngay tröôùc khi bò baét, trong giaây phuùt thaân tình saâu laéng, Chuùa Gieâsu ñaõ noùi vôùi nhöõng ngöôøi ñang ôû beân Ngöôøi: "Thaày ñeå laïi bình an cho anh em, Thaày ban cho anh em bình an cuûa Thaày. Thaày ban cho anh em khoâng theo kieåu theá gian." Vaø ngay sau ñoù, Ngöôøi theâm: "Anh em ñöøng xao xuyeán cuõng ñöøng sôï haõi" (Ga 14,27). Söï boái roái vaø sôï haõi cuûa hoï chaéc chaén coù lieân heä tôùi baïo löïc saép xaûy ra vôùi Ngöôøi. Nhöng saâu xa hôn, caùc Tin möøng khoâng che giaáu söï thaät raèng ñieàu laøm caùc moân ñeä baát an chính laø phaûn öùng baát baïo ñoäng cuûa Ngöôøi: moät con ñöôøng maø taát caû hoï, tröôùc heát laø Pheâroâ, ñaõ phaûn ñoái; theá nhöng Thaày vaãn môøi goïi hoï ñi theo con ñöôøng aáy cho ñeán cuøng. Con ñöôøng cuûa Chuùa Gieâsu tieáp tuïc gaây boái roái vaø sôï haõi. Ngöôøi kieân quyeát nhaéc laïi vôùi nhöõng ai muoán baûo veä Ngöôøi baèng baïo löïc: "Haõy xoû göôm vaøo bao" (Ga 18,11; x. Mt 26,52). Bình an cuûa Chuùa Gieâsu Phuïc Sinh laø bình an khoâng vuõ trang, bôûi vì cuoäc chieán ñaáu cuûa Ngöôøi laø moät cuoäc chieán khoâng vuõ trang, dieãn ra giöõa nhöõng hoaøn caûnh lòch söû, chính trò vaø xaõ hoäi cuï theå. Caùc Kitoâ höõu ñöôïc môøi goïi cuøng nhau laøm chöùng ngoân söù cho tính môùi meû naøy, trong yù thöùc veà nhöõng bi kòch maø chính hoï ñaõ khoâng ít laàn ñoàng loõa. Duï ngoân vó ñaïi veà Cuoäc Phaùn Xeùt Chung môøi goïi moïi Kitoâ höõu haønh ñoäng vôùi loøng thöông xoùt trong yù thöùc aáy (x. Mt 25,31-46). Khi laøm nhö vaäy, hoï seõ gaëp beân mình nhöõng anh chò em, nhöõng ngöôøi theo nhöõng caùch khaùc nhau ñaõ bieát laéng nghe noãi ñau cuûa tha nhaân vaø giaûi phoùng noäi taâm mình khoûi aûo töôûng cuûa baïo löïc.
Maëc duø ngaøy nay nhieàu ngöôøi coù con tim saün saøng ñoùn nhaän hoaø bình, nhöng hoï thöôøng bò ñeø naëng bôûi moät caûm giaùc baát löïc lôùn lao tröôùc moät theá giôùi ngaøy caøng baát ñònh. Thaùnh Augustinoâ ñaõ sôùm chæ ra nghòch lyù ñaëc thuø naøy: "Khoâng khoù ñeå coù bình an; coù leõ khoù hôn laø ca ngôïi bình an. Ñeå ca ngôïi hoaø bình, chuùng ta coù theå nhaän ra raèng mình thieáu taøi naêng caàn thieát; chuùng ta tìm kieám nhöõng yù töôûng thích hôïp vaø caân nhaéc lôøi noùi cuûa mình. Nhöng ñeå coù bình an, thì bình an ôû ñoù, trong taàm tay, vaø chuùng ta coù theå sôû höõu maø khoâng caàn noã löïc."[3]
Khi chuùng ta coi bình an nhö moät lyù töôûng xa vôøi, chuùng ta khoâng coøn caûm thaáy bò xuùc phaïm khi bình an bò choái boû, hay thaäm chí khi chieán tranh ñöôïc tieán haønh nhaân danh hoaø bình. Döôøng nhö chuùng ta thieáu "nhöõng quan ñieåm ñuùng ñaén", nhöõng lôøi noùi ñöôïc caân nhaéc kyõ löôõng vaø khaû naêng ñeå noùi raèng bình an ñang ôû gaàn. Khi bình an khoâng coøn laø moät thöïc taïi ñöôïc soáng, ñöôïc vun troàng vaø ñöôïc baûo veä, thì söï hung haêng seõ lan roäng vaøo ñôøi soáng gia ñình cuõng nhö xaõ hoäi. Trong caùc moái quan heä giöõa ngöôøi daân vaø nhöõng ngöôøi caàm quyeàn, ngöôøi ta thaäm chí coù theå coi laø loãi laàm neáu khoâng chuaån bò ñaày ñuû cho chieán tranh, khoâng ñaùp traû caùc cuoäc taán coâng, vaø khoâng laáy baïo löïc ñaùp traû baïo löïc. Vöôït xa nguyeân taéc töï veä chính ñaùng, loái tö duy ñoái ñaàu nhö theá ñang chi phoái neàn chính trò toaøn caàu, laøm gia taêng baát oån vaø khoù löôøng töøng ngaøy. Khoâng phaûi ngaãu nhieân maø nhöõng lôøi keâu goïi lieân tuïc gia taêng chi tieâu quaân söï, cuøng vôùi caùc quyeát ñònh cuï theå, laïi ñöôïc nhieàu nhaø laõnh ñaïo quoác gia trình baøy nhö nhöõng phaûn öùng chính ñaùng tröôùc caùc moái ñe doïa beân ngoaøi. YÙ töôûng veà raên ñe söùc maïnh quaân söï, ñaëc bieät laø raên ñe haït nhaân, döïa treân söï phi lyù trong moái quan heä giöõa caùc quoác gia, khoâng ñöôïc xaây döïng treân luaät phaùp, coâng lyù vaø loøng tin, nhöng treân noãi sôï haõi vaø söï thoáng trò baèng vuõ löïc. Nhö Thaùnh Gioan XXIII ñaõ töøng vieát trong thôøi cuûa ngaøi: "Con ngöôøi ñang soáng trong tình traïng bò noãi sôï haõi thöôøng tröïc khoáng cheá. Hoï sôï raèng baát cöù luùc naøo côn baõo ñang rình raäp cuõng coù theå aäp xuoáng treân hoï vôùi söùc taøn phaù kinh hoaøng. Vaø hoï coù nhöõng lyù do chính ñaùng ñeå sôï haõi, bôûi chaéc chaén khoâng heà thieáu nhöõng loaïi vuõ khí nhö theá. Duø thaät khoù tin raèng coù ai daùm nhaän traùch nhieäm khôûi xöôùng cuoäc taøn saùt vaø huyû dieät khuûng khieáp maø chieán tranh seõ keùo theo, nhöng khoâng theå phuû nhaän raèng moät ngoïn löûa chieán tranh coù theå buøng phaùt do moät tình huoáng ngaãu nhieân vaø khoâng löôøng tröôùc."[4]
Hôn nöõa, caàn löu yù raèng chi tieâu quaân söï toaøn caàu ñaõ taêng 9.4% trong naêm 2024 so vôùi naêm tröôùc ñoù, khaúng ñònh xu höôùng cuûa möôøi naêm qua vaø ñaït toång möùc 2.718 tyû ñoâ la Myõ (töông ñöông 2.5% toång saûn phaåm quoác noäi toaøn caàu)[5]. Theâm vaøo ñoù, phaûn öùng tröôùc nhöõng thaùch ñoá môùi döôøng nhö khoâng chæ bao haøm nhöõng khoaûn ñaàu tö kinh teá khoång loà cho vieäc taùi vuõ trang, maø coøn keùo theo moät söï chuyeån höôùng trong caùc chính saùch giaùo duïc. Thay vì nuoâi döôõng moät neàn vaên hoaù kyù öùc nhaèm gìn giöõ nhaän thöùc ñaõ phaûi traû giaù ñaét cuûa theá kyû XX vaø cuûa haøng trieäu naïn nhaân, ngaøy nay chuùng ta laïi chöùng kieán nhöõng chieán dòch truyeàn thoâng vaø caùc chöông trình giaùo duïc - taïi caùc tröôøng hoïc, ñaïi hoïc vaø treân caùc phöông tieän truyeàn thoâng - lan truyeàn caûm thöùc veà ñe doïa vaø chæ coå voõ moät quan nieäm phoøng veä vaø an ninh mang tính vuõ trang.
Theá nhöng, "nhöõng ai thaät söï yeâu meán hoaø bình cuõng yeâu meán caû nhöõng keû thuø cuûa hoaø bình."[6] Vì theá, Thaùnh Augustinoâ ñaõ khuyeân ñöøng phaù vôõ caàu noái hay tieáp tuïc traùch moùc, nhöng haõy öu tieân laéng nghe vaø khi coù theå haõy ñoái thoaïi vôùi ngöôøi khaùc. Saùu möôi naêm tröôùc, Coâng ñoàng Vatican II ñaõ kheùp laïi vôùi moät yù thöùc ñöôïc canh taân veà nhu caàu caáp thieát phaûi ñoái thoaïi giöõa Giaùo hoäi vaø theá giôùi ñöông ñaïi. Caùch rieâng, Hieán cheá Gaudium et Spes ñaõ löu yù ñeán söï bieán ñoåi cuûa chieán tranh: "Söï tai haïi ñaëc bieät cuûa chieán tranh hieän nay naèm ôû choã noù taïo cô hoäi cho nhöõng ngöôøi coù khí giôùi toái taân phaïm vaøo nhöõng toäi aùc nhö ñaõ noùi vaø haäu quaû gaàn nhö khoù traùnh khoûi, laø coù theå thuùc ñaåy yù muoán con ngöôøi ñi tôùi nhöõng quyeát ñònh hieåm ñoäc nhaát. Vaäy, ñeå cho thaûm traïng ñoù khoâng bao giôø xaûy ñeán, caùc giaùm muïc treân toaøn theá giôùi ñoàng taâm tha thieát keâu goïi moïi ngöôøi, nhaát laø nhöõng nhaø caàm quyeàn caùc quoác gia cuõng nhö nhöõng vò chæ huy quaân söï, haõy luoân luoân caân nhaéc traùch nhieäm lôùn lao cuûa mình tröôùc maët Thieân Chuùa vaø toaøn theå nhaân loaïi."[7]
Nhaéc laïi lôøi keâu goïi cuûa caùc nghò phuï Coâng ñoàng, vaø xem ñoái thoaïi laø con ñöôøng höõu hieäu nhaát ôû moïi caáp ñoä, chuùng ta phaûi nhìn nhaän raèng nhöõng tieán boä coâng ngheä tieáp theo vaø vieäc öùng duïng trí tueä nhaân taïo vaøo lónh vöïc quaân söï ñaõ laøm traàm troïng theâm thaûm kòch cuûa caùc cuoäc xung ñoät vuõ trang. Thaäm chí, ñang xuaát hieän moät xu höôùng ngaøy caøng gia taêng nôi caùc nhaø laõnh ñaïo chính trò vaø quaân söï laø troán traùnh traùch nhieäm, khi caùc quyeát ñònh lieân quan ñeán söï soáng vaø caùi cheát ngaøy caøng ñöôïc "uûy thaùc" cho maùy moùc. Ñieàu naøy ñaùnh daáu moät söï phaûn boäi chöa töøng coù vaø mang tính huyû dieät ñoái vôùi caùc nguyeân taéc phaùp lyù vaø trieát hoïc cuûa chuû nghóa nhaân baûn, nhöõng neàn taûng voán naâng ñôõ vaø baûo veä moïi neàn vaên minh. Caàn phaûi leân aùn nhöõng söï taäp trung khoång loà cuûa caùc lôïi ích kinh teá vaø taøi chính tö nhaân ñang ñaåy caùc quoác gia ñi theo höôùng naøy; tuy nhieân, ñieàu ñoù vaãn chöa ñuû, neáu chuùng ta khoâng ñoàng thôøi ñaùnh thöùc löông taâm vaø tö duy phaûn bieän. Thoâng ñieäp Fratelli tutti trình baøy Thaùnh Phanxicoâ Assisi nhö moät maãu göông cuûa söï thöùc tænh aáy: "Trong theá giôùi vôùi nhöõng thaùp canh vaø thaønh luõy thôøi baáy giôø, caùc ñoâ thò bò chia naêm xeû baûy bôûi caùc cuoäc chieán ñaãm maùu giöõa caùc doøng toäc quyeàn theá, vaø caûnh ngheøo ñoùi lan traøn khaép caùc vuøng noâng thoân. Tuy nhieân, luùc ñoù, Thaùnh Phanxicoâ ñaõ ñoùn nhaän ñöôïc söï bình an noäi taâm ñích thöïc vaø giaûi thoaùt mình khoûi moïi öôùc muoán thoáng trò ngöôøi khaùc. Ngaøi trôû thaønh moät trong nhöõng ngöôøi roát heát vaø tìm caùch soáng hoøa hôïp vôùi moïi loaøi."[8] Ñaây laø moät caâu chuyeän maø hoâm nay chuùng ta ñöôïc môøi goïi tieáp noái; vaø ñieàu ñoù coù nghóa laø cuøng nhau hôïp löïc ñeå goùp phaàn xaây döïng moät neàn hoaø bình giaûi giôùi, moät neàn hoaø bình ñöôïc sinh ra töø söï côûi môû vaø loøng khieâm nhöôøng Tin möøng.
Moät neàn hoaø bình giaûi giôùi
Thieän haûo coù söùc giaûi giôùi. Coù leõ chính vì theá maø Thieân Chuùa ñaõ trôû neân moät treû thô. Maàu nhieäm Nhaäp theå, maàu nhieäm haï mình saâu thaúm, thaäm chí chaïm tôùi coõi cheát, khôûi söï trong cung loøng cuûa moät ngöôøi meï treû vaø ñöôïc toû loä nôi maùng coû Beâlem. "Bình an döôùi theá cho loaøi ngöôøi Chuùa thöông" caùc thieân thaàn caát tieáng haùt, loan baùo söï hieän dieän cuûa moät Thieân Chuùa khoâng coù khaû naêng töï veä, nôi Ngöôøi, nhaân loaïi coù theå khaùm phaù chính mình laø ñöôïc yeâu thöông, nhöng chæ baèng caùch chaêm soùc Ngöôøi (x. Lc 2,13-14). Khoâng ñieàu gì coù söùc bieán ñoåi chuùng ta maïnh meõ nhö moät treû thô. Coù leõ chính suy nghó veà con caùi cuûa chuùng ta vaø veà nhöõng ngöôøi khaùc cuõng mong manh nhö theá, laø ñieàu chaïm thaáu taän taâm can (x. Cv 2,37). Veà ñieåm naøy, vò tieàn nhieäm ñaùng kính cuûa toâi ñaõ vieát raèng "söï mong manh cuûa con ngöôøi coù khaû naêng laøm cho chuùng ta saùng suoát hôn veà ñieàu gì toàn taïi vaø ñieàu gì qua ñi, ñieàu gì mang laïi söï soáng vaø ñieàu gì gieát cheát. Coù leõ vì lyù do naøy maø chuùng ta thöôøng coù khuynh höôùng phuû nhaän nhöõng giôùi haïn cuûa mình vaø traùnh neù nhöõng ngöôøi mong manh vaø bò toån thöông: bôûi hoï coù söùc chaát vaán höôùng ñi maø chuùng ta ñaõ choïn, caû vôùi tö caùch caù nhaân laãn coäng ñoaøn."[9]
Thaùnh Gioan XXIII laø vò giaùo hoaøng ñaàu tieân coå voõ cho vieäc "giaûi tröø vuõ khí toaøn dieän," ñieàu chæ coù theå ñaït ñöôïc qua söï canh taân cuûa taâm hoàn vaø trí khoân. Trong Pacem in Terris, ngaøi vieát: "Moïi ngöôøi phaûi nhaän ra raèng, neáu tieán trình giaûi tröø vuõ khí naøy khoâng ñöôïc thöïc hieän moät caùch trieät ñeå vaø troïn veïn, vaø chaïm ñeán taän chieàu saâu linh hoàn con ngöôøi, thì khoâng theå chaám döùt cuoäc chaïy ñua vuõ trang, cuõng khoâng theå giaûm bôùt vuõ khí, hay - vaø ñaây laø ñieàu quan troïng nhaát - cuoái cuøng loaïi boû chuùng hoaøn toaøn. Moïi ngöôøi phaûi thaønh taâm coäng taùc trong noã löïc xua tan noãi sôï haõi vaø söï chôø ñôïi ñaày lo aâu veà chieán tranh khoûi taâm trí mình. Nhöng ñieàu naøy ñoøi hoûi raèng nhöõng nguyeân taéc neàn taûng laøm cô sôû cho hoaø bình trong theá giôùi ngaøy nay phaûi ñöôïc thay theá baèng moät nguyeân taéc hoaøn toaøn khaùc, ñoù laø nhaän thöùc raèng hoaø bình ñích thöïc vaø beàn vöõng giöõa caùc quoác gia khoâng theå heä taïi ôû vieäc sôû höõu moät möùc vuõ khí ngang baèng, nhöng chæ coù theå heä taïi ôû loøng tin töôûng laãn nhau. Vaø chuùng toâi tin töôûng raèng ñieàu naøy coù theå ñaït ñöôïc, vì ñoù khoâng chæ laø ñieàu ñöôïc lyù trí laønh maïnh ñoøi hoûi, maø töï thaân noù coøn laø ñieàu heát söùc ñaùng mong öôùc vaø sinh nhieàu hoa traùi toát laønh."[10]
Moät vieäc phuïc vuï thieát yeáu maø caùc toân giaùo phaûi thöïc hieän cho nhaân loaïi ñang ñau khoå laø canh chöøng tröôùc caùm doã ngaøy caøng gia taêng trong vieäc vuõ khí hoaù caû tö töôûng laãn ngoân töø. Caùc truyeàn thoáng thieâng lieâng vó ñaïi, cuõng nhö lyù trí ngay thaúng, daïy chuùng ta nhìn vöôït leân treân caùc moái daây huyeát thoáng hay saéc toäc, vöôït leân treân nhöõng nhoùm kheùp kín chæ chaáp nhaän nhöõng ngöôøi gioáng mình vaø loaïi tröø nhöõng ai khaùc bieät. Ngaøy nay, chuùng ta thaáy raèng ñieàu naøy khoâng coøn coù theå ñöôïc coi laø hieån nhieân. Ñaùng buoàn thay, vieäc loâi keùo ngoân ngöõ ñöùc tin vaøo caùc cuoäc tranh chaáp chính trò, bò söû duïng ñeå chuùc laønh cho chuû nghóa daân toäc, vaø bieän minh cho baïo löïc cuõng nhö ñaáu tranh vuõ trang nhaân danh toân giaùo ñang ngaøy caøng trôû neân phoå bieán. Ngöôøi tín höõu phaûi tích cöïc baùc boû nhöõng hình thöùc phaïm thöôïng aáy, treân heát laø baèng chöùng taù ñôøi soáng cuûa mình, vì chuùng xuùc phaïm Danh thaùnh cuûa Thieân Chuùa. Vì theá, song song vôùi haønh ñoäng, ngaøy nay hôn bao giôø heát, caàn phaûi vun ñaép ñôøi soáng caàu nguyeän, thieâng lieâng, vaø ñoái thoaïi ñaïi keát cuõng nhö lieân toân nhö nhöõng con ñöôøng cuûa hoaø bình vaø nhö nhöõng ngoân ngöõ cuûa gaëp gôõ trong loøng caùc truyeàn thoáng vaø neàn vaên hoaù. Öôùc mong raèng treân khaép theá giôùi, "moãi coäng ñoaøn trôû thaønh moät 'ngoâi nhaø cuûa hoaø bình,' nôi ngöôøi ta hoïc caùch hoaù giaûi thuø ñòch qua ñoái thoaïi, nôi coâng lyù ñöôïc thöïc thi vaø söï tha thöù ñöôïc traân quyù."[11] Hôn bao giôø heát, chuùng ta phaûi cho thaáy raèng hoaø bình khoâng phaûi laø moät ñieàu khoâng töôûng, baèng vieäc nuoâi döôõng moät söï saùng taïo muïc vuï bieát laéng nghe vaø sinh hoa keát traùi cho söï soáng.
Ñoàng thôøi, ñieàu naøy khoâng ñöôïc laøm suy giaûm taàm quan troïng cuûa chieàu kích chính trò. Nhöõng ngöôøi ñöôïc trao phoù traùch nhieäm coâng quyeàn cao nhaát phaûi "nghieâm tuùc suy tö veà vaán ñeà kieán taïo nhöõng moái töông quan nhaân baûn hôn giöõa caùc quoác gia treân toaøn theá giôùi. Söï ñieàu chænh naøy phaûi ñöôïc ñaët neàn treân loøng tin töôûng laãn nhau, söï chaân thaønh trong ñaøm phaùn vaø vieäc trung thaønh chu toaøn caùc cam keát. Moïi khía caïnh cuûa vaán ñeà phaûi ñöôïc xem xeùt, ñeå cuoái cuøng coù theå hình thaønh moät ñieåm ñoàng thuaän, töø ñoù khôûi söï nhöõng hieäp öôùc chaân thaønh, beàn vöõng vaø mang laïi lôïi ích."[12] Ñaây chính laø con ñöôøng giaûi giôùi cuûa ngoaïi giao, hoaø giaûi vaø luaät phaùp quoác teá, moät con ñöôøng ñaùng buoàn thay laïi quaù thöôøng xuyeân bò laøm suy yeáu bôûi nhöõng vi phaïm ngaøy caøng gia taêng ñoái vôùi caùc hieäp öôùc khoù khaên laém môùi ñaït ñöôïc, trong khi ñieàu caàn thieát luùc naøy laø cuûng coá caùc ñònh cheá sieâu quoác gia, chöù khoâng phaûi laøm maát uy tín cuûa chuùng.
Trong theá giôùi hoâm nay, coâng lyù vaø phaåm giaù con ngöôøi ñang ñöùng tröôùc nhöõng nguy cô ñaùng baùo ñoäng giöõa söï maát caân baèng quyeàn löïc toaøn caàu. Laøm theá naøo ñeå chuùng ta soáng trong thôøi ñaïi baát oån vaø xung ñoät naøy, vaø giaûi thoaùt mình khoûi söï döõ? Chuùng ta caàn khích leä vaø naâng ñôõ moïi saùng kieán thieâng lieâng, vaên hoaù vaø chính trò nhaèm gìn giöõ nieàm hy voïng, choáng laïi söï lan roäng cuûa "nhöõng loái dieãn ñaït mang tính ñònh meänh, nhö theå caùc ñoäng löïc ñang vaän haønh chæ laø saûn phaåm cuûa nhöõng theá löïc voâ danh, phi nhaân vò, hay cuûa nhöõng caáu truùc ñoäc laäp vôùi yù chí con ngöôøi."[13] Bôûi vì, nhö ñaõ ñöôïc nhaän ñònh, "caùch toát nhaát ñeå thoáng trò vaø kieåm soaùt con ngöôøi laø gieo raéc tuyeät voïng vaø chaùn naûn, ngay caû döôùi chieâu baøi baûo veä moät soá giaù trò naøo ñoù."[14] Ñeå choáng laïi chieán löôïc naøy, chuùng ta phaûi coå voõ nôi caùc xaõ hoäi daân söï, xaây döïng caùc hình thöùc lieân keát coù traùch nhieäm, khuyeán khích nhöõng kinh nghieäm tham gia baát baïo ñoäng, vaø caùc thöïc haønh coâng lyù phuïc hoài ôû caû caáp ñoä nhoû laãn lôùn. Ñöùc Leâoâ XIII ñaõ laøm roõ ñieàu naøy trong Thoâng ñieäp Rerum Novarum: "YÙ thöùc veà söï yeáu ñuoái cuûa chính mình thuùc ñaåy con ngöôøi tìm kieám söï trôï giuùp töø beân ngoaøi. Chuùng ta ñoïc trong Thaùnh kinh: 'Hai ngöôøi thì hôn moät, vì hai ngöôøi laøm vieäc cöïc khoå seõ thu nhaäp khaù hôn. Ngöôøi naøy ngaõ ñaõ coù ngöôøi kia naâng daäy. Nhöng khi chæ coù moät mình maø bò ngaõ thì thaät laø khoán, vì chaúng coù ai naâng daäy caû!" (Gv 4,9-10). Vaø theâm nöõa: 'Ngöôøi anh em ñöôïc anh em mình naâng ñôõ thì nhö moät thaønh kieân coá' (Cn 18,19)."[15]
Öôùc chi ñaây laø moät trong nhöõng hoa traùi cuûa Naêm thaùnh Hy voïng, naêm ñaõ thuùc ñaåy haøng trieäu ngöôøi taùi khaùm phaù chính mình nhö nhöõng ngöôøi haønh höông, vaø khôûi söï ngay trong chính baûn thaân tieán trình giaûi giôùi cuûa con tim, trí khoân vaø ñôøi soáng. Thieân Chuùa chaéc chaén seõ ñaùp laïi baèng vieäc thöïc hieän caùc lôøi höùa cuûa Ngöôøi: "Ngöôøi seõ ñöùng laøm troïng taøi giöõa caùc quoác gia vaø phaân xöû cho muoân daân toäc. Hoï seõ ñuùc göôm ñao thaønh cuoác thaønh caøy, reøn giaùo maùc neân lieàm neân haùi. Daân naøy nöôùc noï seõ khoâng coøn vung kieám ñaùnh nhau, vaø thieân haï thoâi hoïc ngheà chinh chieán. Haõy ñeán ñaây, nhaø Giacoùp hôõi, ta cuøng ñi, nhôø aùnh saùng Ñöùc Chuùa soi ñöôøng!" (Is 2,4-5).
Taïi Vatican, ngaøy 08 thaùng 12 naêm 2025
Giaùo Hoaøng Leâoâ XIV
Chuyeån ngöõ: Taâm Buøi vaø Pheâroâ Leâ Minh Haûi, OFM
Hieäu ñính: UÛy ban Phaùt trieån Con ngöôøi Toaøn dieän
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
[1] X. Pheùp laønh Toâng Toaø Urbi et Orbi, ban coâng trung taâm Ñeàn thôø Thaùnh Pheâroâ taïi Vatican (ngaøy 08/5/2025).
[2] Thaùnh Augustinoâ thaønh Hippo, Baøi giaûng 357, 3.
[3] Ibid, 1.
[4] Thaùnh Gioan XXIII, Thoâng ñieäp Pacem in Terris (ngaøy 11/4/1963), soá 111.
[5] X. Nieân giaùm SIPRI: Vuõ khí, Giaûi tröø vuõ khí vaø An ninh Quoác teá (2025).
[6] Thaùnh Augustinoâ thaønh Hippo, Baøi giaûng 357, 1.
[7] Hieán cheá Muïc vuï veà Giaùo hoäi trong theá giôùi ngaøy nay Gaudium et Spes, soá 80.
[8] Ñöùc Phanxicoâ, Thoâng ñieäp Fratelli Tutti (ngaøy 03/10/2020), soá 4.
[9] Ñöùc Phanxicoâ, Thö göûi caùc Toång Bieân taäp baùo Corriere della Sera (ngaøy 14/3/2025).
[10] Thaùnh Gioan XXIII, Thoâng ñieäp Pacem in Terris (ngaøy 11/4/1963), soá 113.
[11] Ñöùc Leâoâ XIV, Dieãn vaên göûi caùc Giaùm muïc cuûa Hoäi ñoàng Giaùm muïc YÙ (ngaøy 17/6/2025).
[12] Thaùnh Gioan XXIII, Thoâng ñieäp Pacem in Terris (ngaøy 11/4/1963), soá 118.
[13] Ñöùc Beâneâñictoâ XVI, Thoâng ñieäp Caritas in Veritate (ngaøy 29/6/2009), soá 42.
[14] Ñöùc Phanxicoâ, Thoâng ñieäp Fratelli Tutti (ngaøy 03/10/2020), soá 15.
[15] Ñöùc Leâoâ XIII, Thoâng ñieäp Rerum Novarum (ngaøy 15/5/1891), soá 50.