75 naêm sau khi coâng boá tín ñieàu,
vieäc Ñöùc Maria Hoàn Xaùc Leân Trôøi
vaãn naâng ñôõ Giaùo hoäi
75 naêm sau khi coâng boá tín ñieàu, vieäc Ñöùc Maria Hoàn Xaùc Leân Trôøi vaãn naâng ñôõ Giaùo hoäi.
Lm. Joseph Thomas
(WTGVL (16/8/2025) - Vôùi söï vinh hieån nôi thaân xaùc treân thieân ñaøng, Ñöùc Maria ñaûm nhaän vai troø laøm meï khoâng chæ ñoái vôùi Chuùa Kitoâ, maø coøn ñoái vôùi taát caû nhöõng ai thuoäc veà Giaùo hoäi, Nhieäm Theå Chuùa Kitoâ.
Trong moät Naêm thaùnh khaùc, 75 naêm tröôùc (1950), Ñöùc Giaùo hoaøng Pioâ XII ñaõ long troïng coâng boá tín ñieàu Ñöùc Maria Hoàn Xaùc Leân Trôøi. Ñöùc Pioâ XII - ngöôøi maø Giaùo hoäi hieän nay toân vinh laø "Ñaáng Ñaùng kính" ñeå ghi nhaän nhaân ñöùc anh huøng cuûa ngaøi - ñaõ tuyeân boá raèng vaøo cuoái cuoäc ñôøi traàn theá, Ñöùc Maria "ñaõ ñöôïc ñöa caû hoàn laãn xaùc vaøo vinh quang thieân quoác."
Coù leõ döôøng nhö ñaùng ngaïc nhieân khi khía caïnh then choát naøy trong cuoäc ñôøi cuûa Ñöùc Maria laïi ñöôïc coâng boá moät caùch baát khaû ngoä vaøo moät thôøi ñieåm quan troïng nhö vaäy trong lòch söû Giaùo hoäi. Tín ñieàu Ñöùc Maria Hoàn Xaùc Leân Trôøi ñaõ trôû thaønh moät phaàn trong nieàm tin chung cuûa caùc muïc töû vaø tín höõu töø thôøi xa xöa. Ñoàng thôøi, khi hình thaønh giaùo lyù naøy, Giaùo hoäi cuõng ñaõ nhaän ra yù nghóa saâu saéc cuûa giaùo huaán naøy ñoái vôùi xaõ hoäi hieän ñaïi.
Ñöùc Pioâ XII, ngöôøi ñaõ daãn daét Giaùo hoäi qua Theá chieán II vaø thôøi kyø ñaàu cuûa Chieán tranh Laïnh, nhaän thaáy loøng ñaïo ñöùc cuûa Giaùo hoäi luoân soâi noåi, ngay caû giöõa söï phaùt trieån cuûa chuû nghóa theá tuïc vaø caùc heä tö töôûng toaøn trò. Vieäc Ñöùc Pioâ IX coâng boá tín ñieàu Ñöùc Meï Voâ Nhieãm Nguyeân Toäi vaøo naêm 1854 ñaõ khôi daäy kyø voïng trong nhieàu ngöôøi raèng Giaùo hoäi coù theå ñöa ra moät giaùo huaán long troïng töông töï veà söï keát thuùc cuoäc ñôøi traàn theá cuûa Ñöùc Maria.
Vaøo ngaøy 1 thaùng 5 naêm 1946, chöa ñaày moät naêm sau khi Theá chieán II keát thuùc ôû chaâu AÂu, Ñöùc Pioâ XII ñaõ göûi moät laù thö cho taát caû caùc giaùm muïc treân theá giôùi, yeâu caàu caùc ngaøi thoâng baùo cho Toøa Thaùnh veà "loøng suøng kính cuûa haøng giaùo só vaø giaùo daân... ñoái vôùi Ñöùc Meï Hoàn Xaùc Leân Trôøi" vaø ñeå caùc ngaøi xem xeùt nieàm tin naøy coù theå ñöôïc minh ñònh laø moät tín ñieàu hay khoâng. Sau khi nhaän ñöôïc phaûn hoài voâ cuøng thuaän lôïi, Ñöùc Giaùo hoaøng ñaõ tieáp tuïc coâng boá tín ñieàu naøy vaøo ngaøy 1 thaùng 11 naêm 1950, vôùi Toâng hieán Munificentissimus Deus (Thieân Chuùa voâ cuøng nhaân haäu).
Qua vieäc trình baøy tín ñieàu naøy, chuùng ta coù theå nhaän ra ñöùc tin soáng ñoäng cuûa toaøn theå Giaùo hoäi, voán ñaõ nhaän ra nhu caàu caáp thieát phaûi chaïy ñeán vôùi Meï Thieân Chuùa nhieàu hôn tröôùc nhöõng teä naïn ñang hoaønh haønh trong xaõ hoäi. Tröôùc nhöõng tai öông nhö vaäy, chaân lyù veà vieäc Ñöùc Maria ñaõ ñöôïc ñoùn nhaän vaøo vinh quang thieân ñaøng, caû hoàn laãn xaùc, laø moät lôøi nhaéc nhôû maïnh meõ veà keá hoaïch yeâu thöông cuûa Thieân Chuùa daønh cho nhaân loaïi, ñöôïc thöïc hieän trong maàu nhieäm Giaùo hoäi.
Nhö phuïng vuï ñaõ tuyeân boá trong Kinh Tieàn Tuïng cuûa Leã Troïng Ñöùc Meï Hoàn Xaùc Leân Trôøi, vieäc Ñöùc Trinh Nöõ Maria tieán vaøo vinh quang laø "khôûi ñaàu, laø hình aûnh cuûa Hoäi Thaùnh vieân maõn, laø nieàm an uûi vaø hy voïng traøn treà cho daân thaùnh trong cuoäc löõ haønh traàn theá."
Cuõng trong Kinh Tieàn Tuïng naøy, chuùng ta tieáp tuïc dieãn taû neàn taûng cho ñaëc aân naøy cuûa Meï Thieân Chuùa: "Cha khoâng muoán Ngöôøi chòu caûnh hö naùt trong moà, vì Ngöôøi ñaõ sinh ra Con Cha yeâu quyù, laø Ñaáng ban söï soáng cho moïi loaøi."
Nhö Ñöùc Pioâ XII ñaõ nhaän ñònh trong Toâng hieán Munificentissimus Deus, tín ñieàu Ñöùc Maria Hoàn Xaùc Leân Trôøi döïa treân söï keát hôïp maät thieát giöõa Ñöùc Maria vaø Chuùa Gieâsu ñöôïc thöïc hieän bôûi maàu nhieäm laøm Meï Thieân Chuùa. Ngaøi löu yù raèng döôøng nhö "baát khaû thi" khi nghó veà Ñöùc Maria, "ngöôøi ñaõ thuï thai, sinh ra Chuùa Kitoâ, cho Ngöôøi buù moùm, beá Ngöôøi treân tay vaø oâm Ngöôøi vaøo loøng, nhö theå Meï laïi xa caùch Ngöôøi veà thaân xaùc, duø khoâng phaûi veà linh hoàn, sau cuoäc soáng traàn theá naøy."
Vôùi söï vinh hieån nôi thaân xaùc treân thieân ñaøng, Ñöùc Maria ñaûm nhaän vai troø laøm meï khoâng chæ ñoái vôùi Chuùa Kitoâ, maø coøn ñoái vôùi taát caû nhöõng ai thuoäc veà Giaùo hoäi, Nhieäm Theå Chuùa Kitoâ. Nhö nhaø thaàn hoïc ngöôøi Phaùp Reneù Laurentin ñaõ phaùt bieåu, trong bieán coá Ñöùc Maria Hoàn Xaùc Leân Trôøi, Ñöùc Maria ñaõ yù thöùc ñaûm nhaän vai troø laøm meï thieâng lieâng maø Meï ñaõ nhaän ñöôïc laàn ñaàu tieân trong bieán coá Truyeàn tin, ñöôïc chính thöùc hoùa döôùi chaân thaäp giaù, vaø coù hieäu löïc vaøo Leã Nguõ Tuaàn.
Caùc Kitoâ höõu tieân khôûi ñaõ deã daøng nhìn nhaän vai troø laøm meï naøy. Lôøi caàu nguyeän ñaàu tieân daâng leân Ñöùc Maria maø chuùng ta bieát, töø moät baûn thaûo tieáng Hy Laïp ñöôïc cho laø coù nieân ñaïi töø theá kyû III, dieãn taû lôøi khaån caàu tha thieát cuûa Giaùo hoäi leân Meï Chuùa Kitoâ döôùi töôùc hieäu Theotokos, thöôøng ñöôïc dòch laø "Meï Thieân Chuùa." Ñeán theá kyû IV, thuaät ngöõ naøy ñaõ ñöôïc caùc tín höõu chaáp nhaän roäng raõi vaø gaén lieàn vôùi lôøi khaúng ñònh cuûa Coâng ñoàng Niceâa veà thaàn tính cuûa Chuùa Kitoâ.
Coâng ñoàng EÂpheâsoâ chæ ñöa ra giaùo huaán long troïng veà töôùc hieäu naøy sau ñoù, vaøo naêm 431, khi Thöôïng phuï Nestorioâ ñaët vaán ñeà veà lôøi caàu nguyeän ñöôïc nhieàu ngöôøi traân troïng naøy.
Nhaän thöùc ngaøy caøng saâu saéc cuûa Giaùo hoäi veà caên tính ñoäc nhaát cuûa Ñöùc Maria ñaõ laøm naûy sinh nhöõng suy ñoaùn veà nhöõng gì ñaõ xaûy ra vaøo cuoái cuoäc ñôøi traàn theá cuûa Meï. Taân Öôùc ñaõ khoâng ñeà caäp tröïc tieáp ñeán chuû ñeà naøy.
Söï toø moø cuûa caùc tín höõu ñaõ nhaän ñöôïc caâu traû lôøi, maëc duø chöa hoaøn chænh, trong moät taäp hôïp caùc taùc phaåm ñaïo ñöùc ñöôïc goïi laø Transitus Mariae hay "Söï chuyeån tieáp cuûa Ñöùc Maria." Nhöõng vaên baûn naøy, maëc duø khoâng mang tính lòch söû, nhöng cung caáp baèng chöùng veà nieàm tin vaøo vieäc Hoàn Xaùc Leân Trôøi töø ít nhaát laø theá kyû IV.
Cuõng trong theá kyû naøy, nhaø thôø Ñöùc Meï Maria coå nhaát ôû Jerusalem ñaõ ñöôïc xaây döïng, treân neàn nghóa trang theá kyû I, nôi moä phaàn cuûa Ñöùc Maria ñöôïc toân kính. Nôi an nghæ troáng traûi naøy cuûa Ñöùc Trinh Nöõ Maria hieän laø moät phaàn cuûa Nhaø thôø Moä Thaùnh Maria.
Ñeán theá kyû VI, Leã Ñöùc Meï An Giaác - moät danh xöng moâ taû cuøng moät thöïc taïi cô baûn ñöôïc bieát ñeán trong Giaùo hoäi Latin laø Leã Ñöùc Meï Hoàn Xaùc Leân Trôøi - ñaõ trôû neân phoå bieán trong caùc Giaùo hoäi Ñoâng Phöông. Nieàm tin veà söï keát thuùc cuoái cuøng cuûa Ñöùc Maria do ñoù laø moät ñieåm ñoàng thuaän quan troïng giöõa Coâng giaùo vaø Chính thoáng giaùo. Caùc Kitoâ höõu Ñoâng Phöông coå ñaïi ñaõ nhaän ra, nhö Cha Aidan Nichols thuoäc doøng Ña Minh ñaõ cho thaáy, taàm quan troïng cuûa vieäc toân kính Ñöùc Maria nhö moät phöông tieän baûo veä ñöùc tin chaân chính vaøo Chuùa Kitoâ vaø Thieân Chuùa Ba Ngoâi khoûi nhöõng sai laàm.
Duy trì nhaän thöùc naøy veà caên tính cao quyù cuûa Ñöùc Maria, Giaùo hoäi caàu khaån Meï trong baøi thaùnh thi Laïy Nöõ Vöông (Salve Regina) - döôøng nhö ñaõ ñöôïc söû duïng töø theá kyû XI - laø "söï soáng, söï ngoït ngaøo vaø nieàm hy voïng cuûa chuùng ta."
Moät soá Kitoâ höõu - chaúng haïn nhö Martin Luther - ñaõ phaûn ñoái loái dieãn ñaït nhö vaäy. Tröôùc nhöõng lo ngaïi ñoù, chuùng ta neân löu yù raèng söï toân vinh daønh cho Ñöùc Maria nhö theá chaéc chaén höôùng veà Chuùa Kitoâ. Lôøi caàu nguyeän vôùi Ñöùc Meï theo truyeàn thoáng naøy höôùng veà Ñöùc Maria nhö moät "traïng sö nhaân töø nhaát" tröôùc maët Thieân Chuùa, vaø vieäc phoù thaùc vaøo lôøi chuyeån caàu cuûa Meï höôùng chuùng ta ñeán muïc ñích toái haäu cuûa ñôøi soáng Kitoâ höõu: "Sau cuoäc löu ñaøy naøy, xin cho chuùng con thaáy Chuùa Gieâsu, con loøng Meï ñaày aân suûng."
Nhôø nhöõng ñaëc aân maø Chuùa Kitoâ ñaõ muoán ban cho Meï, vaø nhôø söùc maïnh ñaëc bieät cuûa söï hoøa giaûi töø maãu cuûa Meï, Ñöùc Maria thöïc söï laø nieàm hy voïng cuûa chuùng ta. Khi chieâm ngaém Meï, daân Kitoâ giaùo ñöôïc ñoåi môùi trong nieàm xaùc tín raèng toäi loãi vaø söï cheát seõ khoâng coù tieáng noùi cuoái cuøng.
Nieàm tin vaøo vinh quang cuoái cuøng cuûa Ñöùc Maria daãn chuùng ta ñeán moät söï caûm nhaän saâu saéc hôn veà söï thaùnh thieän tuyeät vôøi maø Thieân Chuùa muoán toûa saùng nôi Meï vaø cuõng laø ñieàu Thieân Chuùa muoán theå hieän trong Giaùo hoäi cuûa Ngöôøi. Trong moät theá giôùi bò ñaùnh daáu bôûi chuû nghóa duy vaät vaø söï baêng hoaïi ñaïo ñöùc, nhö Ñöùc Pioâ XII ñaõ daïy trong tuyeân boá tín ñieàu cuûa mình, vieäc Ñöùc Meï Hoàn Xaùc Leân Trôøi nhaéc nhôû chuùng ta veà "muïc ñích cao caû" maø toaøn theå nhaân loaïi ñöôïc keâu goïi ñaït tôùi caû veà thaân xaùc laãn linh hoàn.
Vì vaäy, chaân lyù veà vieäc Ñöùc Maria Hoàn Xaùc Leân Trôøi laø moät tín ñieàu coå xöa nhöng ñoàng thôøi cuõng raát phuø hôïp vôùi theá giôùi ñöông ñaïi. Ñöôïc cuûng coá bôûi nieàm tin vaøo tín ñieàu naøy, daân Kitoâ giaùo coù theå can ñaûm "vui möøng trong hy voïng" (Rm 12:12) maø khoâng phôùt lôø nhöõng khoù khaên nghieâm troïng nôi Giaùo hoäi vaø theá giôùi ñang phaûi ñoái maët. Bôûi vì "nôi Ñöùc Trinh Nöõ Maria", nhö Ñöùc Giaùo hoaøng Phanxicoâ ñaõ khaúng ñònh khi môû Naêm Thaùnh hieän taïi, "chuùng ta thaáy raèng hy voïng khoâng phaûi laø söï laïc quan ngaây thô maø laø moät moùn quaø aân suûng giöõa nhöõng thöïc taïi cuûa cuoäc soáng."
Chuyeån ngöõ: Lm. Phil. M. Nguyeãn Hoaøng Nguyeân
Töø: National Catholic Register (15/8/2025)
(Nguoàn: Truyeàn Thoâng Giaùo Phaän Vónh Long giaophanvinhlong.net)