Dien van cua c Thanh Cha

tai Hoi ngh thng nh G7

ve Tr tue nhan tao

 

Dien van cua c Thanh Cha tai Hoi ngh thng nh G7 ve Tr tue nhan tao.

Chuyen ng: Nt. Anna Ngoc Diep, OP

Puglia (WH 16-06-2024) - Trong khuon kho Hoi ngh thng nh G7 ve Tr tue nhan tao c to chc tai Borgo Egnazia, Puglia, mien nam Y, t ngay 13 en 15 thang 06 nam 2024, c Thanh Cha Phanxico la v giao hoang au tien tham d va phat bieu tai dien an G7, vao chieu ngay 14 thang 06 nam 2024.

c biet, Hoi ngh cua cac v lanh ao khoi 7 cng quoc, (G7- Canada, Phap, c, Nhat Ban, Y, Vng quoc Anh va Hoa Ky) c to chc theo li mi cua Thu tng Y, ba Giorgia Meloni, vi t cach la Chu tch theo lt cua khoi. Ngoai ra, Hoi ngh lan nay con co s tham gia am phan cua mot so nguyen thu quoc gia khac nh Ucraina, Argentina, Kenya, Brazil, Tho Nh Ky, Algeria, v.v...

Sau ay la ban dch Viet ng toan van bai Dien van cua c Thanh Cha:

 

Dien van cua c Thanh Cha Phanxico

tai Hoi ngh thng nh G7 ve Tr tue nhan tao nam 2024

Borgo Egnazia (Puglia)

Th Sau, ngay 14 thang 06 nam 2024

Mot cong cu thu v va ang s

 

Knh tha quy v,

Hom nay, toi ngo li vi quy v, cac nha lanh ao cua Dien an lien chnh phu G7, ve nhng tac ong cua tr tue nhan tao oi vi tng lai cua nhan loai.

"Kinh thanh chng thc rang Thien Chua a ban Than Kh cua Ngai cho con ngi e ho tr nen 'kheo tay, gioi giang va lanh nghe ma lam moi cong viec' (Xh 35, 31)"[1]. V vay, khoa hoc va cong nghe eu la san pham phi thng cua tiem nang sang tao cua con ngi[2].

That vay, tr tue nhan tao phat sinh chnh xac t viec s dung tiem nang sang tao ma Thien Chua a ban cho chung ta.

Nh chung ta biet, tr tue nhan tao la mot cong cu cc ky manh me, c s dung trong nhieu lanh vc hoat ong cua con ngi: t y hoc en the gii viec lam; t van hoa en lanh vc truyen thong; t giao duc en chnh tr. Va cong bang ma noi th viec s dung tr tue nhan tao se ngay cang anh hng en loi song, en cac moi tng quan xa hoi, va tham ch en ca cach chung ta nhn nhan can tnh con ngi cua mnh[3].

Tuy nhien, van e ve tr tue nhan tao thng c nhan thc mot cach m ho: mot ang, tr tue nhan tao thu v v nhng kha nang ma no mang lai, ang khac tr tue nhan tao gay ra noi lo s ve nhng hau qua ma no bao trc. Ve van e nay, co the noi rang tat ca chung ta, mac du nhng mc o khac nhau, eu b giang xe bi 2 cam xuc: chung ta rat hao hng khi tng tng ra nhng tien bo co the at c t tr tue nhan tao, nhng ong thi, chung ta lai s hai khi nhan ra nhng nguy hiem tiem an trong viec s dung no[4].

Suy cho cung, chung ta khong the nghi ng rang s xuat hien cua tr tue nhan tao ai dien cho mot cuoc cach mang cong nghiep-nhan thc thc s, se gop phan tao ra mot he thong xa hoi mi c ac trng bi nhng bien oi mang tnh thi ai phc tap. V du, tr tue nhan tao co the cho phep dan chu hoa kha nang tiep can kien thc, s tien bo theo cap so nhan cua nghien cu khoa hoc, va kha nang giao pho nhng cong viec khat khe va gian kho cho may moc. Nhng ong thi, tr tue nhan tao co the mang lai s bat bnh ang ln hn gia cac quoc gia tien tien va cac quoc gia ang phat trien, hoac gia cac tang lp xa hoi thong tr va cac tang lp xa hoi b ap bc, do o tang nguy c la mot "nen van hoa vt bo" c a chuong hn mot "nen van hoa gap g".

Tam quan trong cua nhng bien oi phc tap nay ro rang co lien quan en s phat trien cong nghe nhanh chong cua chnh tr tue nhan tao.

Chnh s tien bo cong nghe manh me nay a lam cho tr tue nhan tao va tr thanh mot cong cu thu v va ang s, va oi hoi s suy t phu hp vi thach o ma no a ra.

Theo hng nay, co le chung ta co the khi i t nhan xet rang tr tue nhan tao trc het la mot cong cu. Va tat nhien, li ch hay tac hai ma no mang lai se tuy thuoc vao viec s dung no.

ieu nay chac chan la ung, v ieu nay a xay ra vi moi cong cu do con ngi che tao ngay t thi s khai.

Kha nang che tao cong cu cua chung ta, vi so lng va o phc tap, khong co thu tao co s song nao sanh bang, noi len ieu kien cua con ngi - ky thuat: con ngi luon duy tr moi tng quan vi moi trng qua trung gian cac cong cu ma mnh dan dan tao ra. Khong the tach lch s cua con ngi va nen van minh ra khoi lch s cua nhng cong cu nay. Mot so ngi muon coi tat ca nhng ieu nay la mot s han che, mot s thieu sot trong con ngi, nh the v s thieu sot nay ma con ngi buoc phai tao ra cong nghe [5]. Mot cai nhn than trong va khach quan thc s lai cho chung ta thay ieu ngc lai. Chung ta trai nghiem trang thai cua "s hng ngoai" oi vi ban the sinh hoc cua mnh: Chung ta la nhng sinh vat co khuynh hng hng ve nhng g nam ben ngoai mnh, hoan toan ci m vi the gii ben kia. Thc te nay la khi nguon cho s ci m cua chung ta vi ngi khac va vi Thien Chua, cung nh cho tiem nang sang tao tr tue cua chung ta ve mat van hoa va tham my. Cuoi cung, nang lc ky thuat cua chung ta cung bat nguon t thc te nay. Do o, cong nghe la dau ch cho thay chung ta ang hng ti tng lai.

Tuy nhien, viec s dung cac cong cu cua chung ta khong phai luc nao cung nham muc ch tot ep. Ngay ca khi con ngi cam thay ben trong mnh mot n goi i ti coi ben kia, va en vi tri thc, von c xem nh mot kh cu thien hao e phuc vu anh ch em va ngoi nha chung cua chung ta (x. Hien che Gaudium et Spes, 16), th ieu nay khong phai luc nao cung xay ra. Hn na, chnh nh s t do triet e cua mnh, nhan loai a khong t lan lam sai muc ch hien hu cua mnh, bien mnh thanh ke thu cua chnh mnh va cua hanh tinh [6]. Cac thiet b cong nghe co the chu chung so phan. Ch khi muc ch phuc vu nhan loai cua cac thiet b cong nghe c am bao, th chung mi the hien khong ch s cao ca va pham gia oc nhat cua con ngi, ma con ca s mang ma con ngi a nhan c o la "canh tac va gn gi" hanh tinh va moi c dan tren o (x. St 2,15). Noi ve cong nghe la noi ve y ngha cua con ngi, va do o, noi ve a v rieng biet cua chung ta vi t cach la nhng sinh vat s hu ca s t do lan trach nhiem. ieu nay co ngha la noi ve ao c.

That vay, khi to tien chung ta mai a la e lam dao, ho va dung chung e cat da lam quan ao va e sat hai lan nhau. ieu tng t cung co the xay ra vi cac cong nghe tien tien hn khac, chang han nh nang lng c tao ra t s hp nhat cua cac nguyen t, xay ra ben trong Mat tri, co the c s dung e san xuat nang lng sach va tai tao nhng cung co the dung e bien hanh tinh cua chung ta thanh ong tro tan.

Nhng tr tue nhan tao la mot cong cu tham ch con phc tap hn. Toi hau nh co the noi rang o la mot cong cu sui generic (rieng biet). Do o, trong khi viec s dung mot cong cu n gian (chang han nh con dao) nam di s kiem soat cua ngi s dung no va viec s dung no cho muc ch tot ch phu thuoc vao ngi o, th mat khac, tr tue nhan tao co the t ong thch ng vi nhiem vu c giao va, neu c thiet ke theo cach nay, no co the a ra nhng quyet nh oc lap vi con ngi e at c muc tieu a e ra [7].

Can phai luon nh rang, theo mot cach nao o va vi nhng phng phap mi nay, may moc co the tao ra cac la chon thuat toan. Nhng g may lam la a ra la chon ky thuat trong so nhieu kha nang va da tren cac tieu ch c xac nh ro rang hoac da tren cac suy luan thong ke. Trong khi o, con ngi khong ch la chon ma trong tham tam, con ngi con co kha nang quyet nh. Quyet nh la mot yeu to ma chung ta co the xac nh la mang tnh chien lc hn cua s la chon va can co s anh gia thc te. oi khi, thng la trong nhiem vu quan tr kho khan, chung ta c keu goi a ra nhng quyet nh gay hau qua cho nhieu ngi. Ve van e nay, suy t cua con ngi luon noi ti s khon ngoan, phronesis cua triet hoc Hy Lap va t nhat mot phan la s khon ngoan cua Kinh Thanh. oi dien vi s ky dieu cua may moc, dng nh co kha nang la chon mot cach oc lap, chung ta phai nhan thc ro rang quyen quyet nh luon thuoc ve con ngi, ngay ca khi chung ta phai oi dien vi nhng kha canh kch tnh va cap bach xay en trong cuoc song. Chung ta se ay nhan loai vao mot tng lai vo vong neu chung ta tc i kha nang a ra quyet nh ve ban than va cuoc song cua con ngi, bang cach khien ho phai phu thuoc vao s la chon cua may moc. Chung ta can am bao va bao ve mot khong gian e con ngi co the kiem soat mot cach ung an nhng la chon do cac ng dung tr tue nhan tao a ra: chnh pham gia con ngi ang b e doa.

Ngay tai van e nay, cho phep toi nhan manh rang: trc tham kch nh tham kch xung ot vu trang, ieu cap bach la phai can nhac lai viec phat trien va s dung cac thiet b nh cai goi la "vu kh t ong gay chet ngi" e cuoi cung la cam s dung chung. ieu nay khi i t mot cam ket hieu qua va cu the nham a ra s kiem soat ngay cang phu hp hn va quan trong hn cua con ngi. Khong mot co may nao c phep la chon tc i mang song cua con ngi.

Ngoai ra, can phai noi them rang viec s dung tot, t nhat la cac dang tr tue nhan tao tien tien, se khong hoan toan nam di s kiem soat cua ngi dung hoac lap trnh vien, von la nhng ngi a xac nh muc tieu ban au cua cac dang tr tue nhan tao nay tai thi iem chung c thiet ke. ieu nay cang ung hn bi v rat co the trong tng lai khong xa, cac ng dung tr tue nhan tao se co the giao tiep trc tiep vi nhau e cai thien hieu suat cua chung. Va, neu trong qua kh, con ngi a tng che tao nhng cong cu n gian thay cuoc song cua ho c nh hnh bi nhng cong cu nay - con dao giup ho song sot trong gia lanh nhng cung phat trien nghe thuat chien tranh - th gi ay, con ngi che tao ra nhng cong cu phc tap, se thay cuoc song cua mnh b nhng cong cu phc tap nay nh hnh tham ch con nhieu hn na [8].

C che can ban cua tr tue nhan tao

Bay gi toi xin e cap ngan gon en s phc tap cua tr tue nhan tao. Ve ban chat, tr tue nhan tao la mot cong cu c thiet ke e giai quyet van e. No hoat ong thong qua chuoi logic cac phep toan ai so, c thc hien da tren cac danh muc d lieu. Sau o, nhng d lieu nay c so sanh e kham pha cac moi lien he, t o cai thien gia tr thong ke cua chung. ieu nay dien ra nh mot qua trnh t hoc, da tren viec tm kiem d lieu bo sung va t sa oi cac quy trnh tnh toan cua no.

Do o, tr tue nhan tao c thiet ke theo cach nay e giai quyet cac van e cu the. Tuy nhien, oi vi nhng ngi s dung tr tue nhan tao, thng co mot cam do khong the cng lai c la rut ra nhng suy luan chung, tham ch mang tnh nhan hoc, t cac giai phap cu the ma tr tue nhan tao a ra.

Mot v du ien hnh ve ieu nay la viec s dung cac ng dung c thiet ke e ho tr cac tham phan trong viec ra quyet nh lien quan en viec ap dung bien phap quan thuc tai gia oi vi cac tu nhan ang thu an trong trai giam. Trong trng hp nay, tr tue nhan tao c yeu cau d oan xac suat tai pham toi cua tu nhan. Tr tue nhan tao thc hien viec nay da tren cac danh muc c xac nh trc (loai toi pham, hanh vi trong tu, anh gia tam ly, v.v..), t o cho phep tr tue nhan tao co quyen truy cap vao cac loai d lieu lien quan en i song rieng t cua tu nhan (nguon goc dan toc, trnh o hoc van, han mc tn dung, v.v#). Viec s dung mot phng phap nh vay - oi khi co nguy c uy thac cho may tnh quyen quyet nh cuoi cung ve tng lai cua mot con ngi - co the ngam dan en s tham chieu nhng thanh kien von co trong cac loai d lieu c tr tue nhan tao s dung.

Viec b xep vao mot nhom dan toc nhat nh, hoac n gian hn, la a pham mot vi pham nho nhieu nam trc o (chang han cha nop tien phat au xe trong khu vc cam) se thc s anh hng en quyet nh co nen cho phep quan thuc pham nhan tai nha hay khong. Tuy nhien, trong thc te, con ngi luon phat trien va co kha nang khien chung ta ngac nhien bi nhng hanh ong cua mnh. ay la ieu ma may moc khong the xem xet c.

Cung can lu y rang viec s dung cac ng dung tng t nh ng dung toi va e cap se ngay cang c s dung thng xuyen hn do cac chng trnh tr tue nhan tao se ngay cang c trang b kha nang tng tac trc tiep (chatbot) vi con ngi, to chc cac cuoc oi thoai, va thiet lap moi tng quan than thiet vi ho. Nhng tng tac nay thng co the mang lai cam giac de chu va yen tam v cac ng dung tr tue nhan tao nay se c thiet ke e hoc cach phan hoi, theo cach ca nhan hoa, ap ng cac nhu cau ve the ly va tam ly cua con ngi.

Viec quen rang tr tue nhan tao khong phai la mot con ngi khac va no khong the e xuat nhng nguyen tac chung oi khi la mot sai lam nghiem trong xuat phat t nhu cau sau xa cua con ngi la tm kiem mot hnh thc ong hanh on nh, hoac t mot gia nh trong tiem thc, ngha la, t gia nh rang nhng quan sat thu c qua c che tnh toan co ac tnh chac chan khong the choi cai va tnh pho quat khong the nghi ng.

Tuy nhien, gia nh nay la xa vi, nh c minh chng qua viec kiem tra nhng gii han noi tai cua chnh phep tnh. Tr tue nhan tao s dung cac phep tnh ai so c thc hien theo trnh t logic (v du: neu gia tr cua X ln hn gia tr cua Y th nhan X vi Y; ngc lai th chia X cho Y). Phng phap tnh toan nay - con c goi la "thuat toan" (algorithm) - khong co tnh khach quan cung nh khong co tnh trung lap [9]. Hn na, v da tren ai so nen tr tue nhan tao ch co the kiem tra cac thc te c hnh thc hoa bang cac thuat ng so hoc [10].

Hn na, chung ta khong c quen rang cac thuat toan c thiet ke e giai quyet nhng van e het sc tinh vi, en o chnh cac lap trnh vien cung kho co the hieu chnh xac cach chung at c ket qua. Xu hng hng ti s tinh vi nay co kha nang tang toc ang ke vi s ra i cua may tnh lng t, von khong hoat ong bang mach nh phan (chat ban dan hoac vi mach) ma tuan theo cac nh luat vat ly lng t rat phc tap. Mat khac, viec lien tuc a vao s dung cac vi mach hieu suat cao ngay cang hieu qua a tr thanh mot trong nhng nguyen nhan dan en viec s dung tr tue nhan tao chiem u the tai mot so t quoc gia s hu no.

Du tinh vi hay n gian, chat lng cau tra li ma cac ng dung tr tue nhan tao cung cap cuoi cung eu phu thuoc vao d lieu chung x ly va cach chung c cau truc.

Cuoi cung, toi muon trnh bay mot lnh vc trong o the hien cach minh nhien s phc tap cua c che c goi la tr tue nhan tao tong hp. Khong ai nghi ng rang hien nay a co san nhng cong cu tuyet vi e tiep can kien thc, tham ch con cho phep t hoc va t day kem trong vo so lanh vc. Nhieu ngi trong chung ta a rat an tng trc nhng ng dung co the truy cap trc tuyen de dang e soan van ban hoac tao hnh anh ve bat ky chu e hoac e tai nao. ieu nay ac biet thu hut hoc sinh khi phai chuan b bai tap nhng lai lam dung chung mot cach qua mc.

Hien nay, hoc sinh thng c chuan b tot hn va quen vi viec s dung tr tue nhan tao hn giao vien cua mnh, nhng ho lai quen rang cai goi la tr tue nhan tao tong hp, theo ngha chat, khong thc s "co tnh sang tao". Thc ra, cong viec cua loai tr tue nhan tao nay la tm kiem thong tin trong d lieu ln va tong hp cac thong tin lai vi nhau theo cach c yeu cau. Tr tue nhan tao khong phat trien cac phan tch hoac khai niem mi ma ch lap lai nhng g ma no tm thay, tao cho nhng thong tin nay mot hnh thc hap dan. Sau o, tr tue nhan tao cang tm thay mot khai niem hoac gia thuyet c lap i lap lai th no cang coi o la hp phap va co gia tr. Thay v mang tnh "sang tao", tr tue nhan tao ch co the c coi la "s tang cng" theo ngha la no sap xep lai noi dung hien co, giup cung co noi dung o ma thng khong kiem tra xem noi dung o co sai sot hoac nh kien hay khong.

Khi lam nh the, tr tue nhan tao khong ch co nguy c hp phap hoa viec truyen ba tin gia va cung co li the cua mot nen van hoa thong tr, ma con lam suy yeu chnh tien trnh giao duc. Giao duc, le ra phai cung cap cho hoc sinh kha nang suy t ch thc, th lai co nguy c b giam xuong thanh s lap lai cac khai niem, von la nhng ieu ngay cang c cho la khong the choi cai, ch v chung thng xuyen c lap lai [11].

at pham gia con ngi tr lai v tr trung tam, di anh sang cua mot e xuat ao c chung

Mot quan sat tong quat hn bay gi can c them vao nhng g chung ta a trnh bay. Tren thc te, thi ai oi mi cong nghe ma chung ta ang trai qua i kem vi mot tnh hnh xa hoi ac thu va cha tng co, trong o viec tm kiem s ong thuan ve nhng van e ln cua i song xa hoi ngay cang kho khan hn. Ngay ca trong cac cong oan co ac iem la co tnh lien tuc ve van hoa nhat nh, cac cuoc tranh luan va xung ot nay la van thng xuyen xay ra, gay kho khan cho viec at c nhng suy t va nhng giai phap chnh tr chung hng ti viec tm kiem thien ch va cong bang. Nh vay, ngoai s phc tap cua nhng quan iem chnh ang ac trng cho gia nh nhan loai, con xuat hien mot yeu to dng nh ac trng cho nhng trng hp khac nhau nay, o la s mat mat, hoac t nhat la s che khuat cam thc ve con ngi va s giam sut ro ret y ngha cua khai niem ve pham gia con ngi [12]. That vay, dng nh gia tr va y ngha sau xa cua mot trong nhng khai niem c ban cua phng Tay ang b mat i: o la khai niem ve con ngi. V vay, trong thi ai ma cac ng dung tr tue nhan tao ang kiem tra con ngi va hanh ong cua con ngi, th chnh s yeu kem ve ao c lien quan en nhan thc ve gia tr va pham gia cua con ngi co nguy c b thiet hai ln nhat trong viec thc hien va phat trien cac he thong nay. That vay, chung ta can nh rang khong co s oi mi nao la trung lap. Ra i co muc ch va trong tac ong oi vi xa hoi loai ngi, cong nghe luon the hien mot dang trat t trong cac moi tng quan xa hoi va mot v the quyen lc, trong o cho phep mot so ngi thc hien nhng hanh ong nhat nh ong thi ngan can ngi khac lam nh vay. Theo mot cach t nhieu ro rang, chieu kch quyen lc cau thanh nay cua cong nghe luon bao gom the gii quan cua nhng ngi a phat minh va phat trien no.

ieu nay cung ap dung cho cac ng dung tr tue nhan tao. e cac ng dung nay co the tr thanh cong cu phuc vu cho viec xay dng ieu thien ch va mot tng lai tot ep hn, chung phai luon hng ti li ch cua moi con ngi. Chung phai co "cam hng" ao c.

Hn na, quyet nh co ao c la mot quyet nh khong ch tnh en ket qua cua mot hanh ong ma con tnh en cac gia tr ang b e doa va cac ngha vu xuat phat t nhng gia tr o. ay la ly do tai sao toi hoan nghenh viec ky ket tai Roma vao nam 2020, Li keu goi cua Roma ve ao c AI (the Rome Call for AI Ethics) [13], va s ung ho cua Roma danh cho hnh thc kiem duyet ao c oi vi cac thuat toan va ng dung tr tue nhan tao ma toi goi la "ao c thuat toan" (algor-ethics) [14]. Trong boi canh a nguyen va toan cau, trong o cac mc o nhay cam khac nhau va he thong phan cap a dang trong bac thang gia tr cung c hien th, co ve kho e tm c mot he thong phan cap gia tr duy nhat. Va lai, trong phan tch ao c, chung ta cung co the s dung cac loai cong cu khac: tuy nhien, neu gap kho khan trong viec xac nh mot tap hp cac gia tr toan cau, th chung ta co the tm ra nhng nguyen tac chung e oi dien va giai quyet nhng tnh huong kho x hoac xung ot co the xay ra trong cuoc song.

V ly do nay, Li keu goi cua Roma a ra i: vi thuat ng "ao c thuat toan", mot loat nguyen tac c co ong thanh mot nen tang toan cau va a nguyen co kha nang tm kiem s ho tr t cac nen van hoa, ton giao, to chc quoc te, va cac tap oan ln, von la nhng yeu to chu chot trong s phat trien nay.

Chnh tr la can thiet

V the, chung ta khong the che giau rui ro cu the, von co trong thiet ke c ban cua no, rang tr tue nhan tao co the gii han the gii quan cua chung ta oi vi nhng thc te co the c bieu th bang nhng con so va c bao boc trong cac danh muc c thiet lap san, do o loai tr s ong gop cua cac hnh thc s that khac va ap at cac mo hnh thong nhat ve nhan hoc, kinh te xa hoi va van hoa. Khi o, mo hnh cong nghe c the hien trong tr tue nhan tao co nguy c tr thanh mot mo hnh nguy hiem hn nhieu, ma toi a goi la "mo hnh ky tr"[15]. Chung ta khong the cho phep mot cong cu manh me va khong the thieu nh tr tue nhan tao cung co mot mo hnh nh vay, ma ung hn, chung ta phai bien tr tue nhan tao thanh mot bc tng chong lai s m rong cua mo hnh ay.

Va chnh tai ay, hanh ong chnh tr la ieu cap thiet. Thong iep Fratelli Tutti nhac nh chung ta rang, "Ngay nay oi vi nhieu ngi, chnh tr la mot t mang ngha xau, thng do cac viec sai trai, tham nhung va kem hieu qua cua mot so chnh tr gia. Lai con co nhng toan tnh lam suy yeu chnh tr, thay the chnh tr bang kinh te hoc hay bien chnh tr thanh mot y thc he nao o. Tuy nhien, lieu the gii chung ta co the van hanh ma chang can en chnh tr hay khong? Lieu co the co mot tien trnh tang trng hu hieu hng ti tnh huynh e pho quat va hoa bnh xa hoi ma khong can mot nen chnh tr lanh manh hay khong?"[16].

Cau tra li cua chung ta cho nhng cau hoi nay la: Khong! Chnh tr la can thiet! Nhan dp nay, toi muon nhac lai rang "oi dien vi nhieu hnh thc chnh tr nho nhat tap trung vao li ch trc mat [#] 'tai nang cua nha chnh tr ch thc c the hien khi, trong nhng thi iem kho khan, ngi ta hanh ong tren c s nhng nguyen tac cao ca va ngh en cong ch lau dai. Quyen lc chnh tr rat kho co the am ng c nhiem vu nay trong mot d an quoc gia' (Thong iep Laudato Si', 178), va tham ch con kho hn the trong mot d an chung cho gia nh nhan loai hien tai va tng lai"[17].

Knh tha quy v!

Suy t cua toi ve tac ong cua tr tue nhan tao oi vi nhan loai thuc ay chung ta phai can nhac tam quan trong cua "chnh tr lanh manh" e co the nhn ve tng lai cua chung ta vi niem hy vong va s t tin. Nh toi a viet trc ay "xa hoi toan cau ang gap phai nhng thieu sot nghiem trong ve mat c cau ma khong the giai quyet c bang nhng giai phap chap va hoac cac bien phap khac phuc nhanh chong. Can phai thay oi nhieu, thong qua s cai cach can ban va oi mi sau rong. Ch co mot nen chnh tr lanh manh, lien quan en cac lanh vc va ky nang a dang nhat, mi co kha nang giam sat tien trnh nay. Nen kinh te von la mot phan khong the thieu cua mot d an chnh tr, xa hoi, van hoa va ai chung hng ti cong ch co the m ng cho "nhng c hoi khac nhau, ieu nay khong co ngha la can tr kha nang sang tao cua con ngi va nhng ly tng tien bo cua mnh, nhng hng nang lng o theo nhng cach the mi" (Thong iep Laudato Si', 191)"[18].

ay chnh la trng hp cua tr tue nhan tao. Viec s dung tr tue nhan tao mot cach hu hieu tuy thuoc vao moi ngi, va chnh tr phai tao ra cac ieu kien e viec s dung tot ep nay tr thanh kha thi va mang lai hieu qua.

Xin cam n.

 

Nt. Anna Ngoc Diep, OP

Dong a Minh Thanh Tam

Chuyen ng t: vatican.va (14. 06. 2024)

- - - - - - - - - - - - - - - -

[1] S iep Ngay Hoa bnh The gii lan th 57, ngay 01.01.2024, 1.

[2] Xem sd.

[3] Xem sd., 2.

[4] S mau thuan nay a c Thanh Giao hoang Phaolo VI ghi nhan trong Dien van danh cho nhan s cua "Centro Automazione Analisi Linguistica" cua Aloysianum, ngay 19.06.1964.

[5] Xem A. Gehlen, L'uomo La sua natura e il suo posto nel mondo, Milan 1983, 43.

[6] Xem Thong iep Laudato Si' (24.05.2015), 102-114.

[7] S iep Ngay Hoa bnh The gii lan th 57, 3.

[8] Nhng nhan thc sau sac cua Marshall McLuhan va John M. Culkin ac biet lien quan en hau qua cua viec s dung tr tue nhan tao.

[9] Xem Dien van danh cho tham d vien Phien hop toan the cua Hoc vien Giao hoang ve S song, ngay 28.02.2020.

[10] Xem. S iep Ngay Hoa bnh The gii lan th 57, 4.

[11] Xem sd., 3, 7.

[12] Xem Bo Giao ly c tin, Tuyen bo Dignitas Infinita ve Nhan pham (ngay 02.04.2024).

[13] Xem Dien van danh cho tham d vien Phien hop toan the cua Hoc vien Giao hoang ve S song, ngay 28.02.2020.

[14] Xem Dien van danh cho tham d vien Hoi ngh ve Nhan pham Tre em trong The gii Ky thuat so, ngay 14.11.2019; Dien van danh cho tham d vien Phien hop toan the cua Hoc vien Giao hoang ve S song, ngay 28.02.2020.

[15] e co li giai thch sau rong hn, xem Thong iep Laudato Si' ve Cham soc Ngoi nha chung cua chung ta (24.05.2015).

[16] Thong iep Fratelli Tutti ve tnh Huynh e va tnh Bang hu xa hoi (ngay 03.10.2020), 176.

[17] Xem sd., 178.

[18] Xem sd., 179.

 

(Nguon: Hoi ong Giam Muc Viet Nam)

 


Back to Vietnamese Missionaries in Asia Home Page