Bai dien van cua c Phanxico

trc cac nha cam quyen, cac ai dien xa hoi dan s

va cac thanh vien ngoai giao oan

 

Bai dien van cua c Phanxico trc cac nha cam quyen, cac ai dien xa hoi dan s va cac thanh vien ngoai giao oan tai Budapest, Hung gia li.

Vu Van An

Budapest (VietCatholic News 28-04-2023) - Nh a loan tin, Khi en Budapest, ngay 28 thang 4 nam 2023, iem dng chan au tien cua c Phanxico la Cung ien Sandor, ni chnh thc cua Tong thong Hung gia li.

Sau cuoc gap rieng vi Tong thong Katalin Novak, c Thanh Cha Phanxico a gap Viktor Orban, Thu tng cua at nc. Ngai a gap rieng Tong thong Cong hoa Hung gia li trong 25 phut, va sau o la Thu tng Hung gia li trong 20 phut.

Sau o, ngai a ti an vien Cat Minh cu, nay la ban doanh cua chnh phu Hung gia li e gap g cac nha cam quyen, cac ai dien xa hoi dan s va cac thanh vien cua ngoai giao oan.

Noi chuyen vi ho trong 20 phut, c Thanh Cha a chia se vi ho ba suy ngh ve thu o Budapest: o la mot thanh pho cua lch s, mot thanh pho cua nhng cay cau va mot thanh pho cua cac v thanh.

Sau ay la ban dch Viet ng toan van bai dien van cua c Thanh Cha theo ban tieng Anh do Toa Thanh pho bien:

 

Tha ba Tong thong Cong hoa,

Tha Thu tng,

Tha cac Thanh vien Chnh phu va Ngoai giao oan,

Tha cac nha chc trach va ai dien cua xa hoi dan s,

Tha quy ba quy ong!

Toi xin gi li chao than ai nhat en tat ca quy v va toi cam n Ba Tong thong v s chao on cung nh nhng li tot ep va sau sac cua ba. Chnh tr c sinh ra t thanh pho, von goi lapolis, va mong muon thc te la song vi nhau trong s thong nhat, bao am cac quyen li va ton trong cac ngha vu. Rat t thanh pho giup chung ta nhan ra ieu nay nh Budapest, v no khong ch la mot o th cao quy va song ong, ma con la ni dien ra nhng bien co lch s trong ai. a tng chng kien nhng bien co quan trong trong qua kh, no c keu goi am nhan vai tro lanh ao trong hien tai va tng lai. ay, nh mot trong nhng nha th v ai cua quy v a viet, "chung ta c song Danube du dang om ap, o la qua kh, hien tai va tng lai cua chung ta" (A. JOZSEF, The Danube). Gi ay, toi muon chia se vi quy v mot vai suy ngh, lay iem xuat phat cua toi la chnh Budapest: mot thanh pho cua lch s, mot thanh pho cua nhng cay cau va mot thanh pho cua cac v thanh.

1. Mot thanh pho cua lch s. Thu o nay co nguon goc co xa, bang chng la di tch cua no t thi Celtic va La Ma. Tuy nhien, s huy hoang cua no gan lien vi thi ky hien ai, khi no la thu o cua e quoc Ao-Hung trong nhng thap nien hoa bnh c goi la belle epoque [thi ti ep], keo dai t nhng nam thanh lap cho en khi Chien tranh the gii th nhat bung no. Ra i trong thi bnh, no cung a trai nghiem nhng cuoc xung ot tan khoc: khong nhng ch la nhng cuoc xam lc trong qua kh, ma trong thi gian gan ay, nhng hanh ong bao lc va ap bc do che o oc tai c Quoc xa va Cong san gay ra. Lam sao chung ta quen c bien co nam 1956? Va trong Chien tranh the gii th hai, hang chuc nghn c dan cua no a b truc xuat, vi phan con lai la ngi goc Do Thai b nhot trong khu biet c va la oi tng cua nhng vu giet ngi hang loat. Tuy nhien, nhng ngay o cung c anh dau bang chu ngha anh hung cua nhieu ngi "chnh ngha" - toi ngh ve S than Angelo Rotta chang han - va sau o la s kien cng va cam ket tuyet vi c the hien trong cong viec tai thiet. Ket qua la Budapest ngay nay la mot trong nhng thanh pho chau Au co ong ngi Do Thai sinh song nhat, la trai tim cua mot quoc gia tha nhan gia tr cua t do va a phai tra gia qua at cho cac che o oc tai, y thc c s menh bao ton kho bau dan chu va c m hoa bnh cua mnh.

Nam nay quy v long trong ky niem ngay thanh lap Budapest cach ay 150 nam, vao nam 1873, qua viec hp nhat cua ba thanh pho Buda va Obuda pha tay song Danube va Pest b oi dien. S ra i cua thu o v ai nay trung tam luc a mi goi chung ta suy ngh ve tien trnh thong nhat do Chau Au thc hien, trong o Hungary ong mot vai tro quan trong. Trong thi ky hau chien, Chau Au, cung vi Lien Hiep Quoc, hien than niem hy vong cao quy nay la, bang cach cung nhau hp tac v s gan bo chat che hn gia cac quoc gia, ngi ta co the tranh c nhng xung ot khac na. That khong may, a khong c nh the. V, trong the gii ma chung ta ang song hien nay, viec am me theo uoi mot nen chnh tr cong ong va viec cung co cac moi lien he a phng dng nh ch con la mot ky c buon ba ve mot qua kh xa xoi. Chung ta dng nh ang chng kien buoi hoang hon buon ba cua giac m hp xng ve hoa bnh o, khi nhng ke n ca trong chien tranh gi ay a tiep quan hp xng nay. Cang ngay, nhiet tnh xay dng mot cong ong hoa bnh va on nh cua cac quoc gia dng nh cang nguoi lanh dan, khi cac vung anh hng c vach ra, s khac biet ngay cang ro ret, chu ngha dan toc ang gia tang va cac phan oan va ngon ng ngay cang khac nghiet hn c s dung e oi au vi cac quoc gia khac. bnh dien quoc te, tham ch co ve nh chnh tr phuc vu nhieu hn cho viec khi day cac cam xuc hn la giai quyet cac van e, khi s trng thanh at c sau nhieu khung khiep cua chien tranh nhng cho cho s thut lui, hng ti mot loai hieu chien thieu thi. Hoa bnh se khong bao gi xuat hien t viec theo uoi cac li ch chien lc ca nhan, ma ch phat xuat t cac chnh sach co kha nang nhn thay bc tranh ln hn, en s phat trien cua moi ngi: cac chnh sach quan tam en ca nhan, ngi ngheo va tng lai, ch khong phai ch n thuan la quyen lc, li nhuan va trien vong hien tai.

Vao thi iem lch s nay, chau Au rat quan trong, v lch s cua no, no ai dien cho ky c cua nhan loai; theo ngha nay, no c keu goi am nhan vai tro thch hp cua mnh, la oan ket nhng ngi xa cach nhau, chao on cac dan toc khac va t choi viec coi bat c ai la ke thu vnh vien. Do o, ieu quan trong la phai phuc hoi tinh than chau Au: s phan khch va tam nhn cua nhng ngi sang lap, ho la nhng chnh khach biet nhn xa hn thi ai cua ho, vt ra ngoai bien gii quoc gia va nhu cau trc mat, va tao ra cac hnh thc ngoai giao co kha nang theo uoi s thong nhat, ch khong phai lam tram trong them s chia re. Toi ngh ti De Gasperi, ngi, trong mot hoi ngh ban tron vi Schuman va Adenauer, a phat bieu: "Chnh v li ch cua chnh no, ch khong phai la mot cach e chong lai nhng ngi khac, ma chung ta nhn thay trc mot chau Au thong nhat# Chung ta ang lam viec v s thong nhat, khong phai v s chia re" (Len tieng tai Hoi ngh Ban tron Chau Au, Rome, 13 thang 10 nam 1953). Va mot lan na, ti niem tin cua Schuman, ngi cho rang: "S ong gop ma mot chau Au co cau truc va sc song co the tao ra cho nen van minh la ieu khong the thieu e duy tr cac moi lien he hoa bnh", v - theo cach noi ang nh cua ong - "hoa bnh the gii khong the c bao am ngoai tr nhng no lc sang tao, tng xng trc nhng nguy hiem ang e doa no" (Tuyen bo Schuman, ngay 9 thang 5 nam 1950). Vao thi iem hien tai, nhng moi nguy hiem o thc s rat nhieu; nhng toi t hoi, khi ngh en t nhat Ukraine ang b chien tranh tan pha, au la nhng no lc sang tao v hoa bnh?

2. Budapest la thanh pho cua nhng cay cau. Nhn t tren cao, "hon ngoc cua Danube" bieu lo s oc ao cua no trong nhng cay cau noi lien nhieu phan cua no, phu hp vi hnh dang cua dong song ln. S hai hoa vi moi trng t nhien nay khien toi ghi nhan moi quan tam ang khen ngi oi vi he sinh thai cua quoc gia nay. Nhng nhp cau noi ket cac thc tai a dang ay cung khien chung ta ngh en tam quan trong cua mot tnh thong nhat khong y het nh tnh oc dang. Budapest, ieu nay c nhn thay qua s a dang ang chu y cua hn 20 quan tao nen thanh pho. Cung vay, Chau Au cua 27 quoc gia, c xay dng e tao cau noi gia cac quoc gia, oi hoi s ong gop cua tat ca, ong thi khong lam giam i tnh oc ao cua moi quoc gia. Nh mot trong nhng ngi sang lap a tuyen bo: "Chau Au se hien hu, nhng khong ieu g a tao nen vinh quang va hanh phuc cua moi quoc gia se mat i. V trong mot xa hoi ln hn, va mot s hoa hp ln hn, cac ca nhan se co the phat trien" (Len tieng, a trch dan). ay la s hai hoa ma chung ta can: mot tong the ma cac bo phan cua no khong b thuan nhat mot cach nhat nheo, nhng c tch hp hoan toan vi nhng ban sac rieng c bao ton. Ve van e nay, Hien phap Hungary a tuyen bo mot cach ung an: "T do ca nhan ch co the hoan thien khi hp tac vi nhng ngi khac", va mot lan na, "Chung toi tin rang van hoa quoc gia cua chung toi la mot ong gop phong phu cho s a dang cua s thong nhat chau Au".

Toi ngh ve mot chau Au khong lam con tin cho cac bo phan cua mnh, khong tr thanh con moi cua cac hnh thc chu ngha dan tuy t quy chieu cung nh khong vien en mot th "chu ngha sieu quoc gia" de thay oi, neu khong muon noi la nhat nheo, lam mat i tam nhn ve cuoc song cua cac dan toc. ay la con ng tai hai cua nhng hnh thc "thc dan hoa y thc he" von huy bo s khac biet, nh trong trng hp cua cai goi la ly thuyet gii tnh, hoac se at trc thc tai cuoc song nhng khai niem gian lc ve t do, chang han bang cach khoe khoang la tien ti mot "quyen pha thai" vo ngha, von luon la mot that bai tham hai. Se tot hn biet bao neu xay dng mot chau Au lay con ngi lam trung tam va lay cac dan toc lam trung tam, vi cac chnh sach hu hieu oi vi sinh suat va gia nh nh nhng chnh sach c cham chu theo uoi quoc gia nay - co nhng quoc gia chau Au co o tuoi trung bnh la 46-48 -, mot chau Au co cac quoc gia khac nhau se tao thanh mot gia nh duy nhat bao ve s phat trien va tnh oc ao cua moi thanh vien. Cay cau noi tieng nhat Budapest, cay cau day xch, giup chung ta hnh dung ra kieu chau Au o, v no bao gom nhieu lien ket ln va a dang tao nen s vng chac va sc manh cua chung khi c noi vi nhau. Ve van e nay, c tin Kito giao co the la mot nguon lc, va Hung gia li co the ong vai tro la "ngi xay cau" bang cach da tren ac tnh ai ket chuyen biet cua mnh. ay, cac tuyen tn khac nhau, ma toi a gap cach ay mot nam ri, song vi nhau khong xch mch, hp tac mot cach ton trong va xay dng. Toi vo cung u ai ngh en Tu vien Pannonhalma, mot trong nhng tng ai thieng lieng v ai cua at nc nay, mot ni cau nguyen va chnh no la nhp cau cua tnh huynh e.

3. ieu nay dan toi en viec xem xet kha canh cuoi cung: Budapest nh mot thanh pho cua cac v thanh. Ba Tong thong a noi ve Thanh Elidabet. ieu nay cung c gi y bi bc tranh mi c at trong hoi trng nay. ng nhien, chung ta ngh en Thanh Stephano, v vua au tien cua Hung gia li, ngi a song vao thi ma cac Kito hu Chau Au hoan toan hiep thong. Bc tng cua ngai, ben trong Lau ai Buda, ng sng sng va che ch thanh pho, trong khi Vng cung thanh ng dang knh ngai trung tam thu o, cung vi Vng cung thanh ng Esztergom, la cong trnh ton giao hung v nhat cua at nc. Lch s Hung gia li c anh dau bang s thanh thien ngay t au, khong ch la s thanh thien cua Nha vua ma con cua ca gia nh ngai: v ong la Chan phc Gisela va con trai ong la Thanh Emeric. Sau nay a nhan c t cha mnh mot so li khuyen tao thanh mot loai di chuc cho ngi Magyar. Hom nay, ho ha se cho toi mot ban sao di chuc nay. Toi rat mong nhan c no. o, chung ta oc c li khuyen van con hp thi: "Toi khuyen moi ngi khong nhng ch to long u ai vi ba con ho hang, vi ngi quyen the va giau co, lang gieng va ong hng cua mnh, ma con vi ngi nc ngoai va tat ca nhng ai en vi mnh". Thanh Stephano bieu lo tinh than Kito giao ch thc khi tuyen bo rang, "thc hanh yeu thng dan en hanh phuc tot nh". Ngai noi them: "Hay du dang, e khong bao gi chong lai cong ly" (Admonitions, X). Bang cach nay, ngai a ket hp chat che s that va s du dang. ay la mot giao huan c tin tuyet vi: Cac gia tr Kito giao khong the c e xuat bang s cng ngac va khep kn, bi v chan ly cua Chua Kito oi hoi s hien lanh va du dang, theo tinh than cua Cac Moi Phuc That. ay, chung ta thay nguon goc cua tnh hao hoa phong nha bam sinh cua ngi Hung gia li c phan anh trong mot so cach dien at li noi hang ngay, chang han nh "jonak lenni jo" [that tot khi tr nen tot] va "jobb adni mint kapni" [tot hn la nen cho hn nhan].

ay la mot s khang nh khong ch ve gia tr cua mot ban sac ro rang, ma con ve s can thiet cua s ci m oi vi ngi khac. Hien phap ghi nhan ieu nay khi neu ro: "Chung toi ton trong t do va van hoa cua cac dan toc khac, va se co gang hp tac vi moi quoc gia tren the gii". No cung tuyen bo rang "cac dan toc song cung chung toi tao thanh mot phan cua cong ong chnh tr Hung gia li va la cac bo phan cau thanh Nha nc", ong thi cam ket "thuc ay va bao ve# ngon ng va van hoa cua cac dan toc song Hung gia li". Tinh than nay thc s mang tnh Tin Mng, va trai ngc vi mot khuynh hng nao o, oi khi c e xuat nhan danh cac truyen thong ban a va tham ch c tin, e rut lui vao chnh mnh.

Ban van Hien phap, bang mot cum t ro rang va ngan gon tham nhuan tinh than Kito giao, tiep tuc tuyen bo: "Chung ta co ngha vu chung la bao ve nhng ngi de b ton thng va ngi ngheo". Chung ta c nhac nh ve lch s lau i cua viec nen thanh Hung gia li, c lam chng bi nhieu ni th phng thu o nay. T v vua au tien, ngi at nen mong cho cuoc song cong ong, chung ta chuyen sang mot nang cong chua, ngi a nang nhng bc tng cua toa nha o nen vng chac va thuan khiet hn. Danh tieng cua Thanh Elidabet a lan rong khap the gii. Ngi con gai nay cua at nc quy v a chet tuoi hai mi bon sau khi t bo tat ca tai san cua mnh va phan phat moi th cho ngi ngheo. Cuoi cung, ba cong hien het mnh e cham soc ngi benh trong nha te ban ma ba a xay dng. Ba mai la chng nhan noi bat cua Tin Mng.

Tha cac nha chc trach, toi bay to long biet n v viec co vu cac cong viec t thien va giao duc c truyen cam hng bi cac gia tr nay, trong o cong ong Cong Giao a phng tch cc tham gia, cung nh s ho tr cu the cua quy v oi vi nhieu Kito hu tren toan the gii ang gap kho khan va nghch canh, ac biet la Syria va Libang. S hp tac gia Nha nc va Giao hoi a to ra hu hieu, luon ton trong nhu cau phai can than phan biet gia cac lnh vc rieng cua nhau. ieu quan trong la tat ca cac Kito hu phai ghi nh ieu nay, lay Tin Mng lam iem quy chieu, t do on nhan cac giao huan giai phong cua Chua Giesu ma khong nhng bo mot loai "chu ngha hp tac" vi mot nen chnh tr quyen lc. ieu nay oi hoi mot y thc lanh manh ve "tnh the tuc" khong suy thoai thanh "chu ngha the tuc" pho bien von d ng vi bat c kha canh nao cua the thanh thieng, nhng lai san sang hy sinh ban than trc ban th li nhuan. Nhng ngi t xng la Kito hu, cung vi cac chng nhan c tin, c keu goi lam chng va hp lc vi moi ngi e vun trong mot chu ngha nhan ban c gi hng bi Tin Mng va i theo hai con ng c ban: tha nhan mnh la con cai yeu dau cua Chua Cha va thng yeu nhau nh anh em mot nha.

Ve phng dien nay, Thanh Stephano a e lai cho con trai mnh nhng li noi phi thng ve tnh huynh e khi noi vi cau rang nhng ngi en vi cac ngon ng va phong tuc khac nhau se "to iem cho at nc". That vay, nh ong a viet, "mot at nc ch co mot ngon ng va phong tuc th yeu t va mong manh; v ly do nay, cha khuyen con hay chao on nhng ngi la vi long nhan t va ton trong ho, e ho thch vi con hn la ni khac" (Admonitions, VI). Van e chap nhan va chao on la mot van e nong bong trong thi ai cua chung ta, va chac chan la phc tap. Tuy nhien, oi vi nhng ngi la Kito hu, thai o c ban cua chung ta khong the khac vi thai o ma thanh Stephano a khuyen con trai mnh, sau khi hoc c ieu o t Chua Giesu, ang a ong hoa mnh vi khach la can c tiep on (x. Mt 25:35). Khi chung ta ngh ve Chua Kito hien dien trong rat nhieu anh ch em cua chung ta, nhng ngi ang chay tron trong tuyet vong khoi cac cuoc xung ot, ngheo oi va bien oi kh hau, chung ta cam thay buoc phai ng au vi van e ma khong c bao cha va tr hoan. No can phai c cung nhau oi au, trong t cach mot cong ong, nhat la bi v, trong tnh hnh hien tai, sm hay muon, tat ca chung ta se cam nhan c nhng tac ong cua no. Nh the, trong t cach Chau Au, ieu cap bach la phai hanh ong e tao ra cac hanh lang phap ly va an toan cung nh cac quy trnh a c thiet lap e ap ng mot thach thc mang tnh thi ai khong the tranh khoi va can c tha nhan, nham chuan b cho mot tng lai, neu khong c chia se, se khong hien hu. Thach thc nay ac biet oi hoi s ap ng t pha nhng ai la mon e cua Chua Giesu va muon noi gng cac chng nhan Tin Mng. Khong the ke het tat ca cac ngi tuyen xng c tin v ai cua mien Pannonia Sacra [mien Pannonia Thanh Thien](*), nhng ay t nhat toi muon e cap en Thanh Ladislas va Thanh Margaret, va nhac lai mot vai nhan vat chnhtrc cua the ky trc, chang han nh c Hong Y Jozsef Mindszenty, Chan phc Vilmos Apor va Chan phc Zoltan Meszlenyi, giam muc va cac v t ao, va Chan phc Laszlo Battyany-Strattmann. Cung vi rat nhieu ngi chnh trc thuoc nhieu tn ngng khac nhau, ho la nhng ngi cha va ngi me cua at nc quy v. Toi mong muon giao pho cho cac ngai tng lai cua quoc gia nay, quoc gia rat than yeu oi vi trai tim toi. Toi cam n quy v a kien nhan lang nghe nhng suy t ma toi chia se vi quy v nay, va toi bao am vi quy v s gan gui va li cau nguyen cua toi danh cho tat ca ngi dan Hung gia li, ac biet ngh en nhng ngi song nc ngoai va tat ca nhng ngi ma toi a gap trong cuoc i mnh va nhng ngi a rat tot vi toi. Toi ngh en cong ong ton giao Hung gia li ma toi a ho tr Buenos Aires. Isten, aldd meg a magyart [Chua phu ho cho ngi dan Hung gia li!]

 

(*) Pannonia Sacra [mien Pannonia Thanh Thien]: Pannonia la mot quoc gia thi xa va la mot tnh cua e quoc La Ma nam pha nam va phia tay Song Danube gom Ao, Hyng gia li, Slovenia va Croatia ngay nay (chu thch cua ngi dch)

 


Back to Vietnamese Missionaries in Asia Home Page