Ki-to hu Nigeria kien cng hn nhng ke khung bo

 

Ki-to hu Nigeria kien cng hn nhng ke khung bo.

Hong Thuy

Abuja (Vatican News 17-09-2020) - Nigeria a tr thanh ni sat hai Ki-to hu d doi nhat tren the gii v co cac nhom Hoi giao khung bo cc oan nh Boko Haram, Nha nc Hoi giao va Fulani. c tnh co khoang 50,000 en 70,000 Ki-to hu a b giet trong thap ky qua tai quoc gia nay. Tuy nhien, cong ong Ki-to giao Nigeria manh hn chu ngha khung bo. Tin Mng lan truyen nhng khu vc b bach hai d doi nhanh hn bat c ni nao khac. Bat ke nhom nay lam g, Tin Mng se tiep tuc tien ve pha trc.

Nigeria co 206 trieu dan, gan nh c phan chia ong eu gia Hoi giao va Ki-to giao. Hoi giao la ton giao chnh mien Bac va Ki-to giao chiem a so mien Nam. Tuy the cac Ki-to hu lai b tan cong tai nhieu ni, chu yeu do nhom Hoi giao cc oan Boko Haram va nhom chan nuoi Fulani. Hau het cac vu giet ngi eu dien ra Vanh ai Trung tam cua Nigeria, ni hai na at nc gap nhau.

Trong mot bao cao mi ay co ta e: Nigeria: Canh ong giet choc cua nhng Ki-to hu khong the t ve, Hiep hoi Quoc te ve Quyen t do dan s va Phap quyen (Intersociety) cho biet co t 11,500 en 12,000 Ki-to hu a b giet Nigeria ke t thang 6 nam 2015. Va trong hai thang au nam 2020 a co 350 Ki-to hu b giet Nigeria.

Ly do bach hai cua Boko Haram va ISIS: loai bo anh hng phng Tay va tra thu

Cuoc bach hai nay co nhng ly do khac nhau, da tren cac nhom va v tr. oi vi Boko Haram, ho muon loai bo moi anh hng cua phng Tay tren Nigeria, va ho cho rang Ki-to giao cung la mot phan. Ho cung tm cach tao ra mot che o Hoi giao vung ong bac cua at nc. Nhom Nha nc Hoi giao rat giong vi Boko Haram ve ly tng, nhng ho cung co nhng ly do khac. Ho thng tan cong cac Ki-to hu e tra thu cho nhng cai chet va cac cuoc tan cong vao nhom Nha nc Hoi giao va nhng ngi Hoi giao khac tren the gii. Mot v du ve viec nay la vu hanh quyet 11 Ki-to hu tren vao em Giang sinh nam ngoai, nam 2019. Trong video quay lai canh hanh quyet, nhom noi rang nhng vu giet ngi nay la e tra thu cho cai chet cua Abu Bakr al-Baghdadi, thu lnh nhom ISIS.

Ly do bach hai cua Fulani: kinh te - xa hoi, sac toc va ton giao

oi vi cac chien binh Fulani, ay la mot van e rat phc tap vi cac tac ong kinh te - xa hoi, sac toc va ton giao. oi vi ong lc kinh te - xa hoi, ngi Fulani chu yeu la nhng ngi chan nuoi di c, can co at ai. Cac cong ong nong dan Ki-to giao Vanh ai Gia cua Nigeria cung can co at ai vung at nay. ieu nay tao ra cang thang khi gia suc c chan tha trong cac trang trai, hoac cac trang trai trong hoa mau nuoi gia suc.

Ve ly do sac toc, ngi ta tin rang ngi Fulani trong lch s s hu phan ln mien bac Nigeria, ni c goi la Sokoto Caliphate - che o Hoi giao bang Sokoto. Do o, mot so ngi ngh rang Fulani ang co gang gianh lai quyen kiem soat nhng g ho coi la at cua mnh. ieu nay dan en viec ho se tan cong va chiem at t nhng ngi khong phai la Fulani.

Cuoi cung, ong lc ton giao xuat phat t thc te la ngi Fulani chu yeu la ngi Hoi giao. Khi tan cong nhng ngoi lang nong nghiep nay, ho thng ot pha nha th, giet chet cac muc t, va pha huy nha ca va ca hieu cua Ki-to hu. Cha bao gi nghe noi ve viec mot nha th Hoi giao b pha huy hoac imam b giet trong nhng cuoc tan cong nay, v vay co mot dau hieu ro rang rang t nhat la ho ghet Ki-to giao, neu khong en mc trang trn nham vao Ki-to hu.

Ong Nathan Johnson cho biet rang t khi bat au cuoc noi day cho en khoang nam 2015, cac cac cuoc tan cong cua nhom Hoi giao Boko Haram a khien cho gan nh tat ca Ki-to hu bang Borno, mien bac Nigeria, phai di tan. Chung bao gom vu giet hai 11 Ki-to hu vao em Giang sinh nam 2019, vu sat hai mot chung sinh ten la Ropvil Dalyop, cung nh vu bat coc cac n sinh Chibok va Dapchi, la hai nhom hang tram n sinh b Boko Haram bat coc vao nam 2014 va 2018.

Hoi giao cc oan khong the quet sach Ki-to hu ra khoi Nigeria

Tuy nhien, gia muon van au kho bach hai, cac nhom Hoi giao cc oan Boko Haram va cac quan nhan Fulani khong the quet sach Ki-to giao ra khoi Nigeria. Ong Johnson khang nh rang kha nang phuc hoi cua cong ong Ki-to giao Nigeria manh hn chu ngha khung bo. Ong noi vi hang tin Crux: "Neu Boko Haram c phep tao ra mot che o do mot lanh ao Hoi giao cai tr, ho se giet tat ca Ki-to hu ma ho tm thay. Tuy nhien, ieu nay khong co ngha la Ki-to giao Nigeria cham dt. Tin Mng lan truyen nhng khu vc b bach hai d doi nhanh hn bat c ni nao khac. Bat ke nhom nay lam g, Tin Mng se tiep tuc lan rong."

Long trung thanh cua Chua Ki-to vi con cai Ngi

Ong Johnson noi them: "Chua Ki-to co the va se ban sc manh e gi vng c tin trong nhng tnh huong tham khoc. ay khong phai la ieu ma ca nhan toi a trai qua nhng la ieu a c chng kien qua nhieu v t ao va nhng tam gng c tin trong suot chieu dai lch s. Chung ta thay nhng tam gng nh cac tong o, nhng ngi hau nh a b giet theo nhng cach khung khiep, cac nha truyen giao nh Eric Liddell va Jim Elliot va Nate Saint, va nhieu Ki-to hu hang ngay chu chet ma khong t bo Chua Ki-to. o la mot minh chng ang kinh ngac cho long trung thanh cua Chua Ki-to oi vi con cai cua Ngi."

Ong Johnson lu y rang To chc Quan tam Ki-to giao Quoc te cung ang tm cach giup cac Ki-to hu b bach hai tren khap Chau Phi. Ong noi: "Hien tai, chung toi ang no lc cung cap cac trang trai cho cac nan nhan cua cac vu tan cong Nigeria, cung nh cho hoc cho tre em va gia nh phai di di Nigeria, Kenya, Pakistan, v.v. Chung toi cung a lam viec tch cc e am bao cho viec tra t do cho Miriam Ibrahim Sudan, ngi a b ket an t hnh v toi cai ao."

 


Back to Vietnamese Missionaries in Asia Home Page