"Thien Chua Dng Nen Ho Co Nam Co N"

"Male And Female

He Created Them"

Van Kien mi cua Thanh Bo Giao Duc Cong Giao

ve Ly Thuyet Phai tnh

 

Thien Chua Dng Nen Ho Co Nam Co N, Van Kien mi cua Thanh Bo Giao Duc Cong Giao ve Ly Thuyet Phai tnh

Vu Van An

Vatican (VietCatholic News 11-06-2019) - Thien Chua Dng Nen Ho Co Nam Co N, Van Kien mi cua Thanh Bo Giao Duc Cong Giao ve Ly Thuyet Phai tnh:

 

Thanh Bo Giao Duc Cong Giao

(phu trach Cac nh Che Giao Duc)

"Thien Chua Dng Nen Ho Co Nam Co N",

Hng Ti Con ng oi Thoai

Ve Van e Ly Thuyet Phai Tnh Trong Giao Duc

 

Vatican City, 2019

 

Dan Nhap

ieu ngay cang tr nen ro rang la chung ta ang phai oi dien vi ieu co the chnh xac goi la mot cuoc khung hoang giao duc, ac biet trong lnh vc cam gii va gii tnh (sexuality). nhieu ni, cac chng trnh giang day ang c len ke hoach va thi hanh "b coi la truyen at mot quan niem trung lap ve con ngi va s song, ay the nhng, tren thc te, a phan anh mot nen nhan hoc chong lai c tin va ly tr ung an" (1). S mat phng hng ve nhan hoc, von la mot net pho bien cua canh quan van hoa cua chung ta, chac chan a giup gay bat on cho gia nh nh mot nh che, mang theo no xu hng huy bo cac d biet gia an ong va an ba, thay vao o, trnh bay chung ch nh san pham cua cac ieu kien van hoa va lch s.

2. Boi canh trong o s menh giao duc c thi hanh co ac iem chu cac thach thc xuat phat t cac hnh thc khac nhau cua mot y thc he thng c goi chung la 'ly thuyet phai tnh', mot ly thuyet "bac bo s khac biet va tnh ho tng trong ban chat an ong va an ba va d kien mot xa hoi khong co s cac d biet gii tnh, do o loai bo c s nhan hoc cua gia nh. Y thc he nay dan en cac chng trnh giao duc va viec ban hanh cac ao luat nham co vu mot ban sac ban v va mot s than mat xuc cam xuc tach biet hoan toan vi s khac biet sinh hoc gia nam va n. Do o, ban sac con ngi tr thanh s la chon cua ca nhan, mot la chon cung co the thay oi theo thi gian (2).

3. ieu xem ra ro rang la khong nen xem xet van e nay tach biet vi van e rong ln hn ve giao duc trong n goi yeu thng (3), mot nen giao duc, nh Cong ong Vatican II a lu y, nen cung ng "mot nen giao duc tch cc va khon ngoan ve gii tnh" trong boi canh quyen bat kha nhng cua moi ngi c nhan "mot nen giao duc phu hp vi muc tieu toi hau cua ho, kha nang, gii tnh cua ho, va van hoa cung truyen thong cua at nc ho, va cung hoa hp vi moi lien ket anh em cua ho vi cac ds6n toc khac trong viec phat huy s hp nhat va hoa bnh thc s tren trai at (4). Thanh Bo Giao duc Cong Giao a cung ng mot so suy ngh ve chu e nay trong tai lieu 'Hng dan giao duc ve tnh yeu con ngi: e cng giao duc gii tnh' (5).

4. Vien kien Kito giao ve nhan hoc coi gii tnh la mot thanh to can ban cua t cach ngoi v cua ngi ta. ay la mot trong nhng phng thc hien hu cua no, t bieu lo chnh no, thong at vi ngi khac, va cam nhan, phat bieu va song tnh yeu nhan ban. Do o, gii tnh cua chung ta ong mot phan khong the thieu trong s phat trien nhan cach cua chung ta va trong dien trnh giao duc no: "Thc the, chnh t gii tnh cua ho ma con ngi nhan ban nhan c nhng ac iem ma bnh dien sinh hoc, tam ly va tam linh , bien ngi o thanh an ong hay an ba, va do o phan ln tao ieu kien cho s tien bo cua anh ta hoac co ta c long vao xa hoi (6). Khi moi ngi ln len, "s a dang nh vay, c noi ket vi tnh bo tuc cho nhau cua hai gii, cho phep mot ap ng triet e oi vi ke sach cua Thien Chua theo n goi cua moi ngi (7). Trong boi canh nay, "giao duc cam gii va gii tnh phai xem xet tnh toan bo cua con ngi va do o nhan manh en s tch hp cac yeu to sinh hoc, tam ly cam gii, xa hoi, xa hoi va tam linh" (8).

5. Bo Giao duc Cong Giao, nh mot phan trong e trnh (remit) cua mnh, mong muon cung cap trong tai lieu nay mot so suy t hy vong co the hng dan va ho tr nhng ngi lam viec trong lanh vc giao duc gii tre, e giup ho giai quyet mot cach co phng phap (va di anh sang n goi yeu thng pho quat cua con ngi) cac van e c tranh luan nhieu nhat ve gii tnh cua con ngi (9). Phng phap luan muon noi ay da tren ba nguyen tac hng dan c coi la thch hp nhat e ap ng nhu cau cua ca ca nhan lan cong ong: lang nghe, ly luan va e xuat. Thc the, lang nghe mot cach can than cac nhu cau cua ngi khac, ket hp vi s hieu biet ve s a dang thc s cua cac ieu kien, co the dan en mot tap hp cac yeu to hp ly trong mot luan iem, va co the chuan b ngi ta on nhan mot nen giao duc Kito giao bat nguon t c tin co kha nang " roi mot anh sang mi tren moi s, bieu lo ke sach cua Thien Chua oi vi n goi toan dien cua con ngi, va do o ieu hng tam tr at ti cac giai phap hoan toan xng hp vi con ngi" (10).

6. Neu chung ta muon tiep nhan cach tiep can van e ly thuyet phai tnh da tren con ng oi thoai, th ieu sinh t la phai lu y phan biet gia y thc he phai tnh mot mat va mat khac, toan bo lnh vc nghien cu ve phai tnh ma cac khoa hoc nhan van a va ang am nhiem. Du cac y thc he phai tnh cho rang chung ap ng, nh c Giao Hoang Phanxico a ch ra, "c ieu oi khi la cac nguyen vong co the hieu c", nhng chung cung tm cach "t khang nh la tuyet oi va khong the nghi ng, tham ch con ra lenh tre em nen c nuoi day nh the nao" (11), do o loai bo oi thoai. Tuy nhien, cac cong trnh khac ve phai tnh a c thi hanh nham at c s hieu biet sau xa hn ve cach thc trong o s khac biet gii tnh gia an ong va an ba c song thc trong nhieu nen van hoa khac nhau. Chnh trong moi lien he vi loai nghien cu nay ma chung ta nen ci m hn e lang nghe, ly luan va e xuat.

7. Trong boi canh o, Thanh Bo Giao Duc Cong Giao thay thch hp viec cung ng ban van nay cho tat ca nhng ai ang quan tam ac biet ti viec giao duc, va cho nhng ai b tac ong bi van e ly thuyet phai tnh. No co y nh c danh cho cong ong giao duc co can d vao cac trng Cong Giao va cho moi ngi, c vien kien Kito giao ve s song gi hng, lam viec trong cac loai trng hoc khac. Tai lieu nay c cung cap e cac phu huynh, cac hoc sinh, cac nha lanh ao va nhan vien nha trng, cac giam muc, linh muc, tu s, cac phong trao giao hoi, cac hiep hoi cua tn hu giao dan va cac c quan co lien quan khac s dung.

 

Lang Nghe

Tong quan van tat

8. Quan iem can thiet au tien cho bat c ai muon tham gia oi thoai la lang nghe. Tren het, ieu can thiet la lang nghe can than va hieu cac bien co van hoa cua the ky gan ay. The ky 20 a mang en nhng ly thuyet nhan hoc mi va cung vi chung la cac khi au cua ly thuyet phai tnh. Nhng ieu nay da tren viec hieu s d biet hoa gii tnh hoan toan co tnh xa hoi hoc, da vao s nhan manh nhieu en t do ca nhan. Thc the, vao khoang gia the ky trc, mot loat nghien cu a c cong bo, luon nhan manh en vai tro cua viec ieu kien hoa t ben ngoai, bao gom anh hng cua no trong viec xac nh nhan cach. Khi cac nghien cu nh vay c ap dung vao gii tnh con ngi, chung thng lam nh vay vi muc ch chng minh rang ban sac gii tnh la mot cau truc xa hoi hn la mot s kien t nhien hoac sinh hoc nhat nh.

9. Nhng trng phai t tng nay a ket hp vi nhau trong viec phu nhan s hien hu cua bat c yeu to nguyen uy nao ni ca nhan, von i trc va ong thi tao nen ban sac ban v cua chung ta, tao c s can thiet cho moi viec chung ta lam. Theo cac ly thuyet nh vay, ieu duy nhat quan trong trong cac moi lien he ban than la tnh au yem gia cac ca nhan lien he, bat ke d biet gii tnh hoac sinh san von b coi la khong lien quan g trong viec hnh thanh cac gia nh. Do o, mo hnh nh che cua gia nh (ni mot c cau va tnh cu canh hien hu, oc lap oi vi s thch chu quan cua v chong) b pht l, lam li cho mot tam nhn coi gia nh hoan toan co tnh khe c va t nguyen.

10. Vi thi gian, ly thuyet phai tnh a m rong lnh vc ap dung cua no. Vao au nhng nam 1990, no tap chu vao kha the ca nhan xac nh ra cac xu hng gii tnh cua chnh mnh ma khong can phai tnh en s ho tng va tnh bo tuc cho nhau cua cac moi lien he nam n, cung nh muc ch sinh san cua gii tnh. Hn na, co y kien cho rang ngi ta co the ung ho ly thuyet ve s tach biet triet e gia phai tnh (gender) va gii tnh (sex), vi ieu trc co u tien hn ieu sau. Mot muc tieu nh vay c coi nh mot giai oan quan trong trong s bien hoa cua loai ngi, trong o, "mot xa hoi khong co d biet gii tnh" la ieu co the d kien c (12).

11. Trong boi canh van hoa nay, ieu ro rang la gii tnh va phai tnh khong con ong ngha hay khong con la cac khai niem co the hoan oi cho nhau v chung c s dung e mo ta hai thc tai khac nhau. Gii tnh c xem nh xac nh viec ngi ta thuoc pham tru nao trong hai pham tru sinh hoc (xuat phat t han t goc dyad ch ca nam lan n). Phai tnh, mat khac, la cach trong o cac d biet gia hai gii c song trong moi nen van hoa. Van e ay khong he s phan biet gia hai thuat ng, ma ta co the giai thch mot cach chnh xac, ma la s tach biet gii tnh khoi phai tnh. S tach biet nay nam goc re cua cac d biet c e ngh gia "cac xu hng gii tnh" khac nhau, khong con c xac nh bi s khac biet gii tnh gia nam va n, va do o co the mac cac hnh thc khac, ch c xac nh bi ca nhan, ngi c coi la hoan toan t tr. Hn na, khai niem phai tnh c coi la phu thuoc vao tam thc chu quan cua moi ngi, ho co the chon phai tnh khong tng ng vi gii tnh sinh hoc cua ho va do o, vi cach ngi khac nhn ngi nay (chuyen gii, transgenderism).

12. Trong mot s tng phan ngay cang gia tang gia t nhien va van hoa, cac e xuat cua ly thuyet phai tnh gap nhau trong khai niem 'queer', co y noi en cac chieu kch gii tnh co tnh cc ky hay thay oi, linh hoat, va dng nh, co tnh du muc. ieu nay at en cao iem trong chu trng hoan toan giai phong ca nhan khoi bat c nh ngha tien thien nh san nao ve gii tnh, va viec loai bo moi th phan loai b coi la qua cng ngac. ieu nay se tao ra mot loat cac sac thai mi khac nhau thay oi ve mc o va cng o tuy theo ca xu hng gii tnh lan phai tnh ma ngi ta von ong hoa mnh vi.

13. Tnh song oi (duality) trong cac cap nam n, ngoai ra, con c xem la mau thuan vi y niem 'a ai' (polyamory), tc cac moi lien he lien quan en hn hai ngi. V vay, ngi ta cho rang khoang thi gian keo dai cua cac moi lien he, cung nh ban chat rang buoc cua chung, nen c linh hoat, tuy thuoc cac them muon hay thay oi cua cac ca nhan lien he. ng nhien, ieu nay co nhieu hau qua oi vi viec chia se trach nhiem va cac ngha vu von co hu trong chc phan lam me va lam cha . Loat lien he mi nay tr thanh 's giong nhau ve tnh chat' (kinship)". Chung "da tren them muon hoac tnh au yem, thng co cac ac iem: ch keo dai trong mot khoang thi gian gii han a c nh san, linh hoat ve mat ao c hoac tham ch (oi khi bang s ong thuan minh nhien) khong hy vong co bat c y ngha dai han nao. ieu ang ke la quyen t quyet hoan toan t do cua moi ca nhan va cac la chon ma ngi o a ra tuy theo hoan canh cua tng moi lien he cam gii.

14. ieu nay dan en nhieu li keu goi cong chung cong nhan quyen la chon phai tnh cua mot ngi, va tnh a nguyen trong cac loai ket hp mi, trc tiep mau thuan vi mo hnh hon nhan von co gia mot ngi an ong va mot ngi an ba, nhng b mo ta la mot tan tch cua cac xa hoi theo che o toc trng (patriarchal). Ly tng c trnh bay la ca nhan nen co quyen chon than the (status) cua chnh mnh va xa hoi nen t han che mnh vao viec bao am quyen nay, va tham ch cung cap s ho tr vat chat, v neu khong, cac nhom thieu so lien he co the chu s ky th tieu cc cua xa hoi. Chu trng cho rang cac quyen nh the a tr thanh mot phan thng xuyen cua cuoc tranh luan chnh tr va a c long vao cac tai lieu bnh dien quoc te, va mot so phan nao o cua luat phap quoc gia.

Cac iem ong thuan

15. Tuy nhien, t toan bo lnh vc trc tac ve ly thuyet phai tnh, a xuat hien mot so chu trng co the cung cap cho ta cac iem ong thuan, co tiem nang phat sinh s gia tang hieu biet lan nhau. Th du, cac chng trnh giao duc ve lnh vc nay thng co chung mong muon ang khen tranh au chong lai moi phat bieu ky th bat cong, mot ieu co the c chia se bi moi pha. Nhng t lieu s pham nh vay tha nhan rang a co nhieu tr hoan va sai sot ve phng dien nay (13). That vay, khong the phu nhan rang qua cac the ky, cac hnh thc ky th bat cong von la mot s kien ang buon cua lch s va cung gay anh hng ben trong Giao hoi. ieu nay a mang lai mot nguyen trang cng ngac nao o, lam tr hoan dien trnh hoi nhap van hoa can thiet va cap tien cua viec cong bo s that cua Chua Giesu ve pham gia bnh ang cua an ong va an ba, va a kch hoat cac cao buoc to cao Giao Hoi co nao trang ton nam tnh, nguy trang di cac ong c ton giao cac mc o ln nho khac nhau.

16. Mot chu trng chung khac la nhu cau giao duc tre em va thanh thieu nien biet ton trong moi ngi trong tnh ac thu va d biet cua ho e khong ai con phai chu b bat nat, bao lc, lang ma hoac ky th bat cong da tren cac ac iem chuyen biet cua ho (nh co nhu cau ac biet, chung toc, ton giao, khuynh hng gii tnh v.v...). Trong yeu tnh, ieu nay lien quan en viec giao duc mot nen cong dan tch cc va co trach nhiem, c anh dau bang kha nang hoan nghinh tat ca cac phat bieu hp phap ve t cach nhan v cua con ngi mot cach ay ton trong.

17. Mot s phat trien tch cc khac na trong cai hieu nhan hoc cung tm thay trong cac trc tac ve phai tnh a xoay quanh cac gia tr cua n tnh. Th du, 'kha nang v ngi khac' cua an ba co li cho cach oc thc tien va trng thanh hn ve cac tnh huong ang dien bien, ngo hau, "mot cam thc va mot s ton trong oi vi nhng g cu the phat trien ni ho, trai vi nhng ieu tru tng thng gay hai chet ngi cho s hien hu cua cac ca nhan va xa hoi" (14). ay la mot ong gop lam phong phu cac moi lien he cua con ngi va cac gia tr thieng lieng "bat au vi cac moi lien he hang ngay gia ngi ta vi nhau". V ieu nay, xa hoi n mot mon n ang ke oi vi nhieu phu n, "nhng ngi tham gia vao nhieu lnh vc giao duc khac nhau ben ngoai gia nh: cac trng mam non, cac trng hoc, cac ai hoc, cac c quan phuc vu xa hoi, cac giao x, cac hiep hoi va phong trao (15).

18. Phu n co cai hieu oc ao ve thc tai. Ho co kha nang chu ng nghch canh va "gi cho cuoc song tiep dien ngay ca trong nhng tnh huong cc oan" va kien tr "gi vng tng lai" (16). ieu nay giup giai thch tai sao "bat c ni nao cong viec giao duc c yeu cau, chung ta eu co the nhan thay phu n luon san sang va san long hien than mot cach quang ai cho ngi khac, nhat la phuc vu nhng ngi yeu uoi va t t ve nhat. Trong cong trnh nay, ho cho thay mot kieu lam me co tnh xuc cam, van hoa va tinh than co gia tr vo lng oi vi viec phat trien cua cac ca nhan va tng lai cua xa hoi. iem nay, lam the nao toi co the khong e cap en chng ta cua rat nhieu phu n Cong Giao va Tu Hoi n thuoc moi chau luc tng chon giao duc, nhat la giao duc cac be trai va be gai, lam viec tong o chnh cua ho?" (17)

Phe bnh

19. Tuy nhien, cac tnh huong song thc cho thay ly thuyet phai tnh co mot so iem ang b phe phan. Ly thuyet phai tnh (ac biet la di cac hnh thc cc oan nhat) noi en mot dien trnh phi t nhien hoa (denaturalisation) t t, ngha la mot s di chuyen ra khoi t nhien va hng ti phng thc tuyet oi e cho xuc cam cua con ngi c quyen quyet nh. Theo cach hieu s vat nay, quan iem ve ca ban sac gii tnh lan gia nh tr thanh phu thuoc cung mot 'tnh long' (liquidity) va 'tnh lu chay' (fluidity) von lam ac trng cho cac kha canh khac cua nen van hoa hau hien ai, thng ch c at nen tren mot khai niem nham lan ve t do trong pham vi cam xuc va nhu cau khong han can thiet (wants), hoac nhng ham muon nhat thi c kch thch bi cac xung ong cam xuc va y ch ca nhan, trai ngc vi bat c ieu g da tren s that cua hien sinh.

20. Cac gia nh can ban cua cac ly thuyet nay co the c truy nguyen t nen nhan hoc duy nh nguyen, tach biet c the (b gian lc vao tnh trang vat chat) va y ch con ngi, mot y ch a tr thanh mot tuyet oi co the thao tung c the tuy thch. S ket hp cua chu ngha duy the ly (physicalism) va duy y ch (voluntarism) nay lam phat sinh ra chu ngha duy tng oi, trong o, moi s hien hu eu co gia tr nh nhau va ong thi khong d biet hoa, khong co bat c trat t hay muc ch thc s nao. Trong tat ca cac ly thuyet nh vay, t hnh thc on hoa nhat ti cap tien nhat, co s nhat tr rang phai tnh cua ngi ta ket cuc c xem la quan trong hn so vi gii tnh nam hay n. Hieu qua cua ong thai nay la th nhat tao ra mot cuoc cach mang van hoa va y thc he c thuc ay bi chu ngha duy tng oi, va th en la mot cuoc cach mang phap ly, v cac niem tin o oi hoi cac quyen li chuyen biet cho ca nhan va khap xa hoi.

21. Trong thc te, phe co vu cho cac can tnh khac nhau thng trnh bay chung nh co gia tr hoan toan bang nhau khi sanh vi nhau. Tuy nhien, ieu nay thc s phu nhan tnh lien quan cua moi ngi. ieu nay co tam quan trong ac biet oi vi van e d biet gii tnh. Tren thc te, khai niem chung ve "viec khong ky th" thng che giau mot y thc he von bac bo s khac biet cung nh s ho tng t nhien hien hu gia an ong va an ba. "Thay v au tranh vi nhng dien giai sai lam ve s d biet gii tnh von lam giam tam quan trong can ban cua s d biet o oi vi nhan pham, mot e xuat nh vay se n gian loai bo no bang cach e xuat cac thu tuc va thc hanh lam cho no khong con lien quan g en viec phat trien con ngi va cac moi lien he cua con ngi. Nhng tnh khong tng cua 'neuter' (trung lap) loai bo ca nhan pham trong tnh d biet gii tnh lan ban chat ban v cua the he s song mi" (18). C s nhan hoc cua y niem gia nh v the b lot bo y ngha.

22. Y thc he nay truyen cam hng cho cac chng trnh giao duc va cac xu hng lap phap chuyen co vu cac y niem ban sac ban than va than mat xuc cam nham pha v triet e s d biet sinh hoc thc s gia nam va n. Ban sac con ngi c uy thac cho la chon cua ca nhan, mot la chon cung co the thay oi theo thi gian. Nhng y niem nay noi len cach suy ngh va hanh ong rong rai trong nen van hoa ngay nay, mot nen van hoa lam lan "t do chan thc vi y niem cho rang moi ca nhan co the hanh ong tuy tien nh the khong co s that, gia tr va nguyen tac e cung cap hng dan, va moi s eu co the va c phep" (19).

23. Cong ong Vatican II, khi muon bay to quan iem cua Giao hoi ve con ngi nhan ban, a tuyen bo rang "mac du c tao nen co than xac co linh hon, con ngi la mot. Qua thanh phan than xac cua mnh, ho thu thap cho mnh cac yeu to cua the gii vat chat; do o, chung at c trieu thien cua chung qua ho, va qua ho cat tieng t nguyen ca ngi ang Tao Hoa (20). V pham gia nay, "con ngi khong lam khi t coi mnh nh cao hn so vi cac moi quan tam thuoc than xac, va khong phai ch la mot manh cua thien nhien hoac mot thanh phan khong ten cua kinh thanh con ngi (21). Do o, cac kieu noi 'trat t t nhien' va 'trat t sinh hoc' khong c nham lan hoac coi la ong nhat, 'trat t sinh hoc' thc s co ngha y het nh trat t t nhien nhng ch bao lau co the tiep can c bang cac phng phap cua khoa hoc thc nghiem va khoa hoc mo ta t nhien, ch khong nh mot trat t hien hu chuyen biet, vi moi lien he ro rang vi Nguyen Nhan e Nhat, vi Thien Chua Sang Tao (22).

 

Ly Luan

Cac luan iem hp ly

24. Sau khi xem xet cai nhn tong quat co tnh lch s cua chung ta, cung vi viec nhan dien mot so iem ong thuan, va phe bnh ly thuyet phai tnh, gi ay chung ta co the chuyen sang mot so xem xet ve van e tren da vao anh sang cua ly tr. Thc the, co nhng luan iem hp ly e ho tr tnh trung tam cua c the nh yeu to tch hp cua ban sac ban than va moi lien he gia nh. C the la chu quan tnh thong at ban sac cua hu the (23). Di anh sang cua thc tai nay, chung ta co the hieu tai sao cac d kien cua khoa hoc sinh hoc va y hoc cho thay 'tnh lng hnh gii tnh' (sexual dimorphism) - (tc s d biet gii tnh gia an ong va an ba) co the c chng minh mot cach khoa hoc bi cac lnh vc nh di truyen hoc, noi tiet hoc va than kinh hoc. T quan iem cua di truyen hoc, cac te bao nam (co cha cac nhiem sac the XY), t thi iem thu thai, khac vi cac te bao cai (vi cac nhiem sac the XX cua chung). Tuy noi the, nhng trong nhng trng hp gii tnh cua mot ngi khong c xac nh ro rang, th cac chuyen gia y hoc co the thc hien mot can thiep co tnh tr lieu. Trong cac tnh huong nh vay, cha me khong the thc hien mot s la chon tuy tien trong van e nay, phng chi la xa hoi. Thay vao o, khoa hoc y khoa nen hanh ong nham cac muc ch tr lieu n thuan va can thiep mot cach t xam pham (invasive) nhat, da tren c s cac thong so khach quan va nham thiet lap ban sac cau thanh cua ngi ta.

25. Dien trnh nhan dien ban sac gii tnh tr nen kho khan hn bi mot dan dng h cau c biet en di ten "phai trung tnh" hay "phai th ba", co tac dung che khuat s kien nay: gii tnh mot ngi la yeu to co tnh c cau xac nh ra ban sac nam hay n. Cac co gang vt qua d biet gii tnh von tao ra nam-n, chang han nh y niem "intersex" (lien gii) hoac "transgender" (chuyen phai tnh), dan en mot nam tnh hoac n tnh m ho, mac du (theo cach t mau thuan), cac khai niem nay thc s gia nh phai co chnh s d biet gii tnh, ieu ma ho e ngh phai phu nhan hoac thay the. S dao ong gia nam va n nay cuoi cung tr thanh ch con la mot man trnh dien 'khieu khch' chong lai cai goi la'khuon kho truyen thong', va mot mot man trnh dien, tren thc te, lam ng s au kho cua nhng ngi phai song tnh huong khong xac nh ve gii tnh. Cac ly thuyet tng t nham tieu diet khai niem 't nhien', (ngha la moi th chung ta c ban cho lam nen tang tien hien sinh cho hu the va hanh ong cua chung ta trong the gii), trong khi ong thi mac nhien tai khang nh lai s hien hu cua no.

26. Phan tch triet hoc cung chng minh rang s d biet gii tnh gia nam va n la yeu to cau thanh cua ban sac con ngi. cac nha t tng Hy Lap va La Ma at yeu tnh lam kha canh cua hu the vt len tren, mang lai vi nhau va lam hai hoa s d biet nam-n trong tnh thong nhat cua con ngi nhan ban. Trong truyen thong triet hoc giai thch va hien tng luan, ca s phan biet lan bo sung gii tnh c giai thch bang cac thuat ng tng trng va an du. S d biet gii tnh trong cac moi lien he c coi la cac yeu to cau thanh ra ban sac ban than, bat ke bnh dien ngang (trong dyad [bo oi] an ong-an ba) hoac bnh dien doc (trong triad [bo ba] an ong-an ba-Thien Chua). ieu nay cung ap dung tng t vao cac moi lien he nam n lien nga "Anh-Em" va cac moi lien he gia nh (Em-Anh-Chung Mnh).

27. S hnh thanh ra ban sac mot ngi t no at c s tren nguyen tac tnh khac (otherness), v chnh cuoc gap g trc tiep gia mot "em" khac khong phai la toi a lam toi co kha nang nhan ra yeu tnh cua "Anh", ngi chnh la toi. Thc the, s d biet la mot ieu kien cua moi nhan thc, bao gom ca nhan thc ve chnh ban sac mnh. Trong gia nh, nhan thc ve me va cha cua em a giup a tre xay dng c ban sac va s d biet gii tnh cua chnh em.

Ly thuyet phan tam hoc chng minh gia tr ba cc cua tre em - cac lien he cha me, bang cach cho thay ban sac gii tnh ch co the xuat hien ay u di anh sang so sanh hiep lc (synergetic comparison) ma s d biet hoa gii tnh a tao ra.

28. Tnh bo tuc sinh ly cua d biet gii tnh nam-n bao am cac ieu kien can thiet cho viec sinh san. Ngc lai, ch co chay en vi ky thuat sinh san mi co the cho phep mot trong cac oi tac cua moi lien he gia hai ngi cung gii tnh sinh con, bang cach s dung thu tinh 'trong ong nghiem' va mot ngi me e thay (surrogate mother). Tuy nhien, viec s dung mot ky thuat nh vay khong phai la s thay the cho viec thu thai t nhien, v no lien he en viec thao tung cac phoi thai ngi, mot th phan manh t cach lam cha me, mot th cong cu hoa va / hoac thng mai hoa c the con ngi cung nh viec gian lc em be thanh mot oi tng trong tay khoa hoc va ky thuat (24).

29. V van e nay lien quan en the gii giao duc, ieu ro rang la t ban chat cua no, giao duc co the giup at nen mong cho mot cuoc oi thoai hoa bnh va tao ieu kien cho mot cuoc gap g hu hieu gia cac dan toc va mot cuoc gap g gia cac tam tr. Hn na, dng nh trien vong m rong ly do e bao gom chieu kch sieu viet khong phai la ieu quan trong th yeu. Cuoc oi thoai gia c tin va Ly tr, "neu khong muon b gian lc thanh mot thao tac tr tue vo bo, th no phai bat au t tnh huong cu the hien tai cua nhan loai va tren ieu nay khai trien mot suy t da vao s that sieu hnh hu the hoc (25). S menh truyen giang Tin Mng cua Giao hoi cho cac ngi an ong va an ba c thc hien ben trong chan tri nay.

 

e Xuat

Nhan hoc Kito giao

30. Giao hoi, me va thay, khong ch n gian lang nghe. Luon bam sat s menh nguyen thuy cua mnh, va ong thi luon ci m on nhan s ong gop cua ly tr, Giao Hoi t at mnh vao viec phuc vu cong ong cac dan toc, bang cach e ngh vi ho mot cach song. ieu ro rang la neu chung ta phai cung cap cac chng trnh giao duc co ket cau vng chai, phu hp vi ban chat ch thc cua con ngi (nham hng dan ho hng ti mot cach tron ven viec hien thc hoa ban sac gii tnh cua ho trong boi canh n goi t hien mnh), th ta khong the at c ieu nay neu khong co mot nen nhan hoc ro rang va thuyet phuc biet cung cap mot nen tang co y ngha cho gii tnh va cam gii.

Bc au tien trong dien trnh roi sang vao nhan hoc nay bao gom viec tha nhan rang "an ong cung co mot ban chat ma ho phai ton trong va khong the thao tung theo y muon (26). ay la iem ta ho tr cho he sinh thai nhan ban t "viec ton trong pham gia cua chung ta nh nhng hu the nhan ban", va t moi lien he can thiet cua cuoc song cua chung ta di chuyen qua "luat luan ly von c ghi khac vao ban chat cua chung ta" (27).

31. Nhan hoc Kito giao co nguon goc trong trnh thuat ve nguon goc loai ngi xuat hien trong Sach Sang the, ni chung ta oc thay rang "Thien Chua a dng nen con ngi giong hnh anh cua chnh Ngi [...] Ngi dng nen ho co nam co n" (St 1:27) Nhng li nay nam bat khong ch yeu tnh cua cau chuyen sang the ma con la cau chuyen ve moi lien he mang lai s song gia nhng ngi an ong va an ba, mot moi lien he a ho vao s ket hp mat thiet vi Thien Chua. Ban nga (self) c hoan tat bi mot ngi khac hn la ban nga, theo ban sac chuyen biet cua moi ngi va ca hai co mot iem gap g tao thanh nang ong tnh ho tng co nguon goc t va c duy tr bi ang Tao Dng.

32. Kinh thanh mac khai s khon ngoan trong ke sach cua ang Tao Dng, mot ke sach "a giao pho cho con ngi c the, nam tnh va n tnh cua ho lam nhiem vu; va mot cach nao o, trong nam tnh va n tnh, Ngi giao cho ho lam nhiem vu chnh nhan tnh cua ho, pham gia nhan v, va ca dau hieu ro rang cua s hiep thong lien nga trong o con ngi t hoan thanh chnh mnh qua viec hien than ich thc" (28). Nh vay, ban chat con ngi phai c hieu da tren s hp nhat gia than xac va linh hon, khac xa vi bat c loai chu ngha duy vat ly hay chu ngha duy t nhien nao, v "trong s hp nhat gia cac xu hng tinh than va sinh hoc cua ho va cua moi ac iem chuyen biet khac can thiet cho viec theo uoi cung ch cua ho" (29).

33. "Tnh toan bo hp nhat hoa" (30) (unified totality) nay tch hp chieu kch doc (con ngi hiep thong vi Thien Chua) vi chieu kch ngang c cau thanh bi s hiep thong lien nga ma an ong va an ba von c keu goi phai song (31). Ban sac nh mot nhan v cua mot ngi at en s trng thanh ch thc bao lau ho ci m vi ngi khac, bi chnh ly do la "trong viec cau hnh ra cach the hien hu cua rieng ta, bat ke la nam hay n, khong ch n gian la ket qua cua cac nhan to sinh hoc hoac di truyen, nhng cua nhieu yeu to co lien he vi tnh kh, lch s gia nh, van hoa, kinh nghiem, giao duc, anh hng cua ban be, cac thanh vien gia nh va nhng ngi c ton trong cung nh cac tnh huong ao tao khac" ( 32). Thc the, "s kien co tnh yeu tnh la con ngi nhan ban ch tr thanh chnh mnh vi ngi khac. Cai 'Toi/anh/con' ch tr thanh chnh no t cai 'Ngai' va t cai 'em/anh'. No c dng nen e oi thoai, e hiep thong ong ai (synchronic) va d ai (diachronic). Ch la nh cuoc gap g vi cai 'em/anh' va cung vi cai 'chung mnh', ma cai 'toi' m ra vi chnh no" (33).

34. Can phai tai khang nh nguon goc sieu hnh cua s d biet gii tnh, nh mot bac bo nhan hoc cac mu toan phu nhan tnh song oi nam-n cua ban chat con ngi, t o gia nh a c tao ra. Viec phu nhan tnh song oi nay khong nhng xoa bo vien kien coi con ngi nh ket qua cua mot hanh ong tao dng ma con tao ra y niem coi con ngi nh mot loai tru tng hoa "t chon cho mnh ban tnh mnh se la".

an ong va an ba trang thai tao vat nh la cac phien ban bo tuc cho nhau cua ieu co ngha la nhan ban ang b tranh cai. Nhng neu khong co tnh song oi an ong an ba c xep at t trc trong sang the, th ca gia nh cung khong con la mot thc tai c sang the thiet lap. Tng t nh vay, a tre mat i v tr em a chiem hu t o va pham gia von thuoc ve em" (34).

35. Nhn t quan iem nay, giao duc ve gii tnh va cam gii phai co s tham gia cua moi ngi vao dien trnh hoc hoi "mot cach kien tr va nhat quan, y ngha cua c the mnh" (35) trong s that tron ven nguyen uy cua nam tnh va n tnh. ieu nay co ngha la "hoc hoi e chap nhan c the chung ta, e cham soc cho no va ton trong y ngha ay u nhat cua no [...] Ngoai ra, biet anh gia c the cua mnh trong n tnh hay nam tnh cua no la ieu can thiet neu toi co kha nang t nhan ra mnh trong mot cuoc gap g vi mot ai o khac vi mnh [...] va tm s phong phu hoa lan nhau" (36). Do o, di anh sang he sinh thai hoan toan nhan ban va toan ven, cac ngi an ba va an ong se hieu y ngha thc s cua gii tnh va duc quan tnh (genitality) theo quan iem y hng tnh co tnh tng quan va thong at noi tai von va thong tri cho ban chat than xac cua ho va thuc ay moi ngi ve pha ngi kia mot cach ho tng.

Gia nh

36. Gia nh la ni t nhien e moi lien he ho tng va hiep thong gia ngi an ong va ngi an ba tm c the hien tron ven nhat. V chnh trong gia nh, ngi an ong va an ba, ket hp bang mot khe c yeu thng v chong t do va hoan toan co y thc, co the song thc "tnh toan bo trong o moi yeu to cua con ngi eu d phan - sc hap dan cua c the va ban nang, sc manh cua cam giac va cam gii, khat vong cua tinh than va y ch" (37). Gia nh la "mot s kien nhan hoc, va do o la mot s kien xa hoi, van hoa". Mat khac, "len ac iem cho no bang cac khai niem y thc he ch loi cuon trong mot khoanh khac lch s, va sau o suy giam" (38) co ngha la phan boi lai y ngha thc s cua no. Gia nh, nhn nh mot n v xa hoi t nhien tao thuan li cho viec the hien toi a tnh ho tng va bo sung gia nhng ngi an ong va an ba, i trc ca trat t chnh tr - xa hoi cua Nha nc ma quyen t do lap phap phai lu y ti no va danh cho no s nhn nhan thch ang.

37. Ly tr cho chung ta biet rang hai quyen can ban, bat nguon t chnh ban chat cua gia nh, phai luon c bao am va bao ve.

au tien, quyen gia nh c cong nhan nh la moi trng s pham chnh cho s ao tao giao duc cua tre em. Chnh "quyen e nhat ang" nay phai tm c phat bieu cu the nhat cua no trong "nhiem vu nang ne nhat" (39) ma cha me phai chu trach nhiem trong viec "giao duc ban than va xa hoi toan dien cho con cai ho (40), bao gom giao duc gii tnh va cam gii cua chung, trong khuon kho rong ln hn cua nen giao duc tnh yeu, hien than cho nhau" (41). Cung mot luc, no va la mot quyen va la mot trach nhiem giao duc co "tnh yeu tnh", v no c noi ket vi viec lu truyen s song con ngi; no co tnh nguyen uy va e nhat ang lien quan en vai tro giao duc ngi khac, neu tnh en tnh oc ao trong moi lien he yeu thng gia cha me va con cai; va no la ieu khong the thay the va bat kha nhng, va do o, khong the uy thac hoan toan cho ngi khac hoac b ngi khac chiem oat (42).

38. Tre em c hng mot quyen khac co tam quan trong khong kem: "c ln len trong mot gia nh co cha va me co kha nang tao ra mot moi trng thch hp cho s phat trien va s trng thanh ve cam xuc cua a con" va "tiep tuc ln len va trng thanh trong moi lien he ung an c phat bieu bi nam tnh va n tnh cua mot ngi cha va mot ngi me va do o chuan b cho s trng thanh ve cam gii (43). Chnh trong hat nhan cua n v gia nh ma tre em co the hoc cach nhan biet gia tr va ve ep cua cac khac biet gia hai gii, cung vi pham gia bnh ang va s ho tng cua ho tren bnh dien sinh hoc, chc nang, tam ly va xa hoi. "oi dien vi mot nen van hoa chuyen gian lc phan ln gii tnh con ngi vao bnh dien cua mot ieu g thong thng, v no dien giai va song no mot cach gian lc va ngheo nan bang cach ch noi ket no vi c the va vi khoai lac ch ky, viec phuc vu giao duc cua phu huynh phai nham vng vao viec ao tao trong lnh vc gii tnh co tnh ban than thc s va tron ven: v gii tnh la mot s viec lam phong phu toan bo con ngi - c the, cam xuc va linh hon - va no bieu lo y ngha tham sau nhat cua no trong viec dan dat con ngi en viec hien mnh trong tnh yeu"

(44). Tat nhien, cac quyen nh vay hien hu song song vi moi quyen can ban khac cua con ngi, ac biet la nhng quyen lien quan en t do t tng, lng tam va ton giao. Bat c ni nao nhng ieu nh vay c chu trng chung, nhng ngi tham gia vao giao duc cung co the tm c ni e hp tac sinh ch cho moi ngi.

Trng hoc

39. Tnh e nhat ang cua gia nh trong viec giao duc tre em c bo sung bi vai tro phu i cua trng hoc. c cung co bi nguon goc cua no trong Tin Mng, "Cac trng Cong Giao ang len ng tr thanh mot trng hoc cho con ngi nhan ban va cua nhng con ngi nhan ban. 'Con ngi cua moi hu the nhan ban ca the, trong cac nhu cau vat chat va tinh than cua ho, eu nam trung tam li day cua Chua Kito: ay la ly do tai sao viec co vu con ngi nhan ban la muc tieu cua trng Cong Giao'. S khang nh nhan manh en moi lien he song con vi Chua Kito cua con ngi nay nhac nh chung ta rang chnh trong con ngi cua Ngi ma s vien man cua s that lien quan en con ngi phai c tm thay. V ly do nay, trng Cong Giao, khi t dan than vao viec phat trien con ngi toan dien, a lam nh vay e vang theo s thuc giuc cua Giao hoi, trong viec y thc rang moi gia tr cua con ngi eu tm c s thanh toan va hiep nhat cua chung trong Chua Kito. Y thc nay noi len tnh trung tam cua con ngi nhan ban trong d an giao duc cua trng Cong Giao" (45).

40. Trng Cong Giao phai la mot cong ong giao duc, trong o con ngi co the t phat bieu va ln len trong nhan tnh cua ho, trong mot dien trnh oi thoai tng quan, tng tac theo cach xay dng, thc thi khoan dung, hieu cac quan iem khac va tao tin tng vao mot bau kh hai hoa ch thc. Mot trng hoc nh vay thc s la "mot cong ong giao duc, mot ni cac d biet song hoa thuan vi nhau.

Cong ong trng hoc la ni e gap g va co vu s tham gia. No oi thoai vi gia nh, von la cong ong e nhat hang ma cac hoc sinh theo hoc von thuoc ve. Nha trng phai ton trong nen van hoa cua gia nh. No phai lang nghe can than cac nhu cau no tm thay va nhng ky vong hng ti no" (46). Theo cach nay, cac be gai va be trai c ong hanh bi mot cong ong day do chung "biet khac phuc chu ngha duy ca nhan va kham pha, di anh sang c tin, n goi chuyen biet cua chung vao mot i song co trach nhiem trong cong ong vi nhng ngi khac" (47).

41. Cac Kito hu nao ang song n goi giao duc trong cac trng khong Cong Giao cung co the lam chng, phuc vu va co vu s that ve con ngi nhan ban. Thc the, "Viec ao tao toan dien con ngi nhan ban, von la muc ch cua giao duc, bao gom viec phat trien moi quan nang nhan ban cua hoc sinh, cung vi viec chuan b cho i song chuyen nghiep, ao tao ao c va y thc xa hoi, co y thc ve mot nen giao duc sieu viet va ton giao" (48). Nhan chng ban than, khi tham gia mot cach chuyen nghiep, ong gop rat ln vao viec at c cac muc tieu nay.

42. Giao duc ve cam gii oi hoi th ngon ng thch ang cung nh can bang. Tren het, no phai lu y rang, trong khi tre em va nhng ngi tre cha en tuoi trng thanh hoan toan, ho ang chuan b vi mot quan tam ln e cam nghiem moi kha canh cua cuoc song. Do o, can phai giup hoc sinh "phat trien cam thc phe phan trong viec oi pho cac tan cong cua cac y niem va e xuat mi, s tran ngap van hoa khieu dam va sc nang qua tai cua cac kch thch co the lam bien dang gii tnh" (49). Trc s oanh kch lien tuc cua cac thong iep m ho va khong ro rang, va ket cuc ch tao ra s mat phng hng ve cam xuc cung nh can tr s trng thanh ve tam ly va tng quan, nhng ngi tre "nen c giup e nhan ra va tm kiem cac anh hng tch cc, trong khi xa lanh cac ieu lam te liet kha nang yeu thng cua ho" (50).

Xa hoi

43. Mot vien canh tong the ve tnh hnh xa hoi ng thi phai tr thanh mot phan cua dien trnh giao duc. S bien oi cua cac moi lien he xa hoi va lien nga, "thng vay ngon c t do, nhng, trong thc te, no a em lai mot s tan pha ve tinh than va vat chat cho vo so con ngi nhan ban, ac biet la nhng ngi ngheo nhat va de b ton thng nhat. ieu con hien nhien hn bao gi het la s suy giam cua nen van hoa hon nhan co lien he vi canh ngheo oi gia tang va mot loat cac benh xa hoi khac anh hng bat tng xng ti an ba, tre em va ngi gia. Luon luon ho la nhng ngi phai chu kho nhieu nhat trong cuoc khung hoang nay" (51).

44. Di anh sang cua tat ca nhng ieu tren, khong c e gia nh phai oi dien vi cac thach thc t mnh phai giao duc gii tre. Giao hoi, ve phan mnh, tiep tuc ho tr cac gia nh va nhng ngi tre tuoi trong cac cong ong ci m va chao on. Cac trng hoc va cong ong a phng c keu goi, cach rieng, thc thi mot s menh quan trong ay, mac du ho khong thay the c vai tro cua cha me nhng bo sung cho no (52). S khan cap ang chu y cua cac thach thc ma cong viec ao tao nhan ban ang phai oi dien, nen hanh ong nh chat kch thch hng ti viec tai thiet lien minh giao duc gia gia nh, nha trng va xa hoi.

45. ieu c nhieu ngi tha nhan la lien minh giao duc tren a tham gia vao cuoc khung hoang. Hien co nhu cau cap thiet phai co vu mot lien minh mi chan chnh ch khong n gian ch bnh dien ban giay, mot d an chung co the cung cap mot "nen giao duc gii tnh tch cc va khon ngoan" (53), co the hoa hp trach nhiem chnh cua phu huynh vi cong viec cua cac thay co. Chung ta phai tao ieu kien thch hp cho cuoc gap g xay dng gia cac tac nhan khac nhau co lien he, tao nen mot bau kh minh bach trong o tat ca cac ben lien tuc thong bao cho ngi khac ve nhng g ho ang lam, tao ieu kien cho s tham gia toi a va do o tranh c nhng cang thang khong can thiet thng nay sinh v cac hieu lam gay ra bi s thieu ro rang, thieu thong tin hoac thieu nang lc.

46. oi vi toan bo lien minh giao duc nay, hoat ong s pham nen c thong tri theo nguyen tac phu i: "Tat ca nhng ngi tham gia khac trong dien trnh giao duc ch co the thc thi trach nhiem cua ho nhan danh cac phu huynh, vi s ong y cua ho va, mot mc o nao o, vi s cho phep cua ho" (54). Neu ho thanh cong trong viec lam viec vi nhau, gia nh, trng hoc va xa hoi rong ln hn co the tao ra cac chng trnh giao duc ve cam gii va gii tnh biet ton trong giai oan trng thanh cua rieng moi ngi lien quan ti cac lanh vc nay va ong thi co vu s ton trong oi vi c the cua ngi khac. Cac chng trnh nay cung se lu y en tnh ac thu sinh ly va tam ly cua ngi tre, cung nh giai oan tang trng va trng thanh nhan thc than kinh (neurocognitive) cua moi ngi, va do o co the ong hanh vi ho trong viec ho phat trien mot cach lanh manh va co trach nhiem.

ao tao cac nha ao tao

47. Tat ca nhng ngi lam viec trong viec ao tao nhan ban eu c keu goi thc thi trach nhiem ln lao trong viec thc hien hu hieu cac d an s pham trong o ho co can d. Neu ho la ngi trng thanh va can bang ban than, c chuan b tot, ieu nay co the co anh hng tch cc manh me oi vi cac hoc sinh (55). Do o, ieu quan trong la viec ao tao chnh ho khong ch bao gom bo mon chuyen nghiep ma con c chuan b ca ve van hoa va tinh than na. Viec giao duc con ngi nhan ban, nhat la ve phng dien phat trien, oi hoi s lu tam ln lao va ao tao lien tuc. Ch n gian lap lai cac iem tieu chuan cua mot mon hoc la ieu khong u. Ngi ta ch mong cac nha giao duc hom nay co kha nang "ong hanh vi hoc sinh cua mnh hng ti nhng muc tieu cao ca va ay thach thc, tran trong cac ky vong cao oi vi ho, lam cho cac hoc sinh can d va noi ket vi nhau va vi the gii" (56).

48. Cac nha quan ly trng hoc, nhan vien giang day va cac nhan vien khac eu co chung trach nhiem va bao am cung cap mot viec phuc vu co pham chat cao nhat quan vi cac nguyen tac Kito giao von nam trung tam d an giao duc cua ho, va giai thch cac thach thc cua thi ai trong khi hang ngay lam chng cho s hieu biet, tnh khach quan va c khon ngoan cua ho (57). Mot s kien thng c chap nhan la "con ngi hien ai san long lang nghe cac nhan chng hn cac thay day, va neu ho co lang nghe cac thay day, th la v cac v nay la cac nhan chng" (58). Do o, tham quyen cua mot nha giao duc c xay dng tren s ket hp cu the "cua mot cuoc ao tao tong quat, at c s tren khai niem xay dng co tnh tch cc va chuyen nghiep ve s song va no lc khong ngng e the hien no. Mot viec ao tao nh vay vt qua viec ao tao thuan chuyen mon can thiet e giai quyet cac kha canh than thiet hn cua nhan cach, bao gom cac kha canh ton giao va tam linh" (59).

49. Khi viec 'ao tao cac nha ao tao' c tien hanh tren c s cac nguyen tac Kito giao, no co muc tieu khong nhng la viec ao tao cac thay co ca the nhng ca viec xay dng va cung co toan bo cong ong giao duc qua viec trao oi hu hieu gia moi ngi co lien he, mot cuoc trao oi co ca chieu kch mo pham lan cam xuc. Do o, cac moi lien he nang ong phat trien gia cac nha giao duc va viec phat trien chuyen nghiep c lam giau bang s phat trien ban than toan dien, ngo hau cong viec giang day c thc hien e phuc vu viec nhan ban hoa. Bi o, cac nha giao duc Cong Giao can c chuan b ay u ve cac phc tap cua nhieu van e khac nhau ma ly thuyet gii tnh tng neu ra va c thong tri ay u ve ca phap luat hien hanh lan c e ngh trong khu vc tai phan lien he cua ho, c s ho tr cua nhng ngi co trnh o trong lnh vc nay, theo cach can bang va co nh hng oi thoai. Ngoai ra, cac vien va trung tam nghien cu cap ai hoc c keu goi cung cap s ong gop chuyen biet cua ho ay, e viec hoc hoi thoa ang, cap nhat va keo dai suot i ve e tai nay luon co san o cho cac nha giao duc.

50. Ve trach vu chuyen biet cua viec giao duc ve tnh yeu con ngi, thc hien "vi s tr giup cua nhng tien bo mi nhat trong tam ly hoc va nghe thuat va khoa hoc giang day" (60), cac nha ao tao can "co mot khoa ao tao tam ly s pham thch hp va nghiem tuc, cho phep nam bat cac tnh huong cu the can c quan tam ac biet" (61). Ket qua la, "mot vien kien ro rang ve tnh hnh la ieu can thiet v phng phap c ap dung khong ch dan dan tao ieu kien cho s thanh cong cua viec giao duc tinh te nay, nhng cung tao ieu kien cho viec hp tac gia nhng ngi khac nhau co trach nhiem" (62).

51. Quyen t chu va t do giang day ngay nay c cong nhan trong nhieu he thong phap luat. Trong boi canh nh vay, cac trng hoc co the hp tac vi cac nh che giao duc Cong Giao cao hn e phat trien cai hieu sau sac hn ve cac kha canh khac nhau cua giao duc gii tnh, vi muc ch xa hn la tao ra tai lieu giang day mi, cac cong trnh tham khao s pham va cac thu ban giang day da tren "vien kien Kito Giao ve an ong va an ba" (63).

V muc ch nay, cac nha s pham, nhng ngi lam viec trong lanh vc huan luyen cac giao vien va cac chuyen gia ve van hoc danh cho tre em va thieu nien eu co the ong gop vao viec tao ra mot bo dung cu ay sang kien va sang tao, mot bo dung cu, oi dien vi cac vien kien khac ch co tnh phien dien hoac b bop meo, co the cung cap mot nen giao duc vng chac va tch hp ve con ngi nhan ban t tuoi th tr i. Trc boi canh oi mi cua lien minh giao duc, s hp tac bnh dien a phng, quoc gia va quoc te gia moi ben lien he khong nen t gii han vao viec chia se cac y tng hoac trao oi hu ch cac thc hanh tot nhat ma nen tr thanh san co o nh mot phng the chu yeu e thng trc ao tao chnh cac nha giao duc.

 

Ket Luan

52. Tom lai, con ng oi thoai, tc con ng bao ham lang nghe, ly luan va e xuat, dng nh la mot cach hieu qua nhat hng ti viec tch cc bien oi cac moi lo au va hieu lam, cung nh la mot nguon lc ma ngay trong chnh no a co the giup khai trien mot mang li lien he va ci m hn va nhan ban hn. Ngc lai, mac du cac cach tiep can do y thc he thuc ay oi vi cac van e te nh xoay quanh phai tnh tuyen bo chung ton trong tnh a dang, nhng thc s chung co nguy c coi cac d biet nh vay nh cac thc tai tnh va ket cuc khien chung b co lap va mat noi ket vi nhau.

53. e xuat giao duc Kito giao phat huy cuoc oi thoai sau sac hn, chan thc vi muc tieu cua no la "co vu viec the hien ngi an ong va an ba qua viec phat trien tron hu the cua ho, cac tinh than nhap the va cac hong phuc t nhien va n thanh nh o ho c Thien Chua lam cho phong phu" (64) ieu nay oi hoi mot co gang chan thanh e xch lai gan ngi khac hn va no co the la lieu thuoc giai oc t nhien oi vi nen van hoa vt bo va co lap. Theo cach nay, chung ta qua quyet lai rang "pham gia nguyen thuy cua moi ngi an ong va an ba la bat kha nhng va khong the nam bat c bi bat c quyen lc hay y thc he nao" (65).

54. Cac nha giao duc Cong Giao c keu goi vt qua moi chu ngha duy gian lc y thc he hoac chu ngha duy tng oi ong nhat hoa (homologizing relativism) bang cach mai trung thanh vi ban sac da tren phuc am cua chnh ho, e bien oi cach tch cc cac thach o cua thi ai ho thanh cac c hoi bang cach i theo con ng lang nghe, ly luan va e xuat vien kien Kito giao, trong khi lam chng bang chnh s hien dien cua ho, va bang tnh nhat quan cua li ho noi va hanh ong (66). Cac nha ao tao co mot s menh giao duc hap dan "day cho ho s nhay cam oi vi cac cach phat bieu khac nhau cua tnh yeu, quan tam va cham soc lan nhau, ton trong ay yeu thng va thong at co y ngha sau sac. Tat ca nhng ieu nay chuan b e ho hien than toan dien va quang ai, mot s hien than se c phat bieu, theo mot cam ket cong khai, qua viec hien dang c the ho. Do o, s ket hp gii tnh trong hon nhan se xuat hien nh dau ch mot cam ket bao gom moi ngi, c lam cho phong phu nh tat ca nhng g co trc no" (67).

55. Nen van hoa oi thoai khong he mau thuan vi cac nguyen vong chnh ang cua cac trng Cong Giao trong viec duy tr vien kien cua chnh ho ve gii tnh con ngi, phu hp vi quyen cua cac gia nh c t do at can ban cho nen giao duc cua con cai ho tren nen nhan hoc toan dien, co kha nang hai hoa ban sac the ly, tam ly va tam linh cua con ngi. Thc the, mot nha nc dan chu khong the gian lc tron nen giao duc vao viec cung cap mot trng phai t tng, cang nh the hn na, khi lien quan en chu e cc ky te nh nay, mot chu e, xet theo mot mat, co lien quan en cac ieu can ban cua ban chat con ngi, va mat khac, co lien quan en quyen t nhien cua cha me trong viec t do chon la bat c mo hnh giao duc nao phu hp vi pham gia cua con ngi nhan ban. Do o, moi hoc vien giao duc nen cung cap c cau to chc va cac chng trnh giao khoa co the bao am cac quyen cua phu huynh nay c ton trong ay u va cu the. Neu ung nh the, phng phap s pham Kito giao hien co co the cung cap mot ap ng vng chac cho cac nen nhan hoc von co ac iem phan manh va tam thi.

56. Cac chng trnh lien quan en viec ao tao cam gii va gii tnh do cac trung tam giao duc Cong Giao e ngh phai tnh en nhom tuoi cua cac hoc sinh sinh vien ang c giang day va oi x vi moi ngi mot cach ton trong toi a. ieu nay co the at c qua mot cach ong hanh kn ao va bao mat, co kha nang vi ti nhng ngi ang trai qua nhng tnh huong phc tap va au long. Do o, moi trng hoc nen bao am phai co mot moi trng ang tin cay, thanh than va ci m, ac biet nhng ni co nhng trng hp oi hoi thi gian va s bien phan can than.

ieu chu yeu la phai tao ra cac ieu kien thch ang e cung cap mot oi tai kien nhan va hieu biet khong co bat c s ky th bat cong nao.

57. Thanh Bo Giao duc Cong Giao y thc ro no lc hang ngay va s quan tam quang ai cua nhng ngi lam viec trong cac trng hoc va hang loat no lc s pham chnh thc va khong chnh thc. Thanh Bo muon khuyen khch ho theo uoi cong trnh ao tao ngi tre cua ho, ac biet nhng ngi trong so ho ang b anh hng bi bat c hnh thc ngheo oi nao, va nhng ngi can tnh yeu c cac nha giao duc cua ho bieu lo vi ho, e, nh li Thanh Gioan Bosco tng noi, ngi tre khong nhng c yeu thng, nhng biet rang ho c yeu thng. Thanh Bo nay cung muon bay to long biet n sau sac nhat en tat ca cac Kito hu ang giang day trong cac trng Cong Giao hoac cac loai trng khac, va, nh li cua c Giao Hoang Phanxico, khuyen khch ho "kch thch ni cac hoc sinh s ci m oi vi ngi khac coi ho nh mot khuon mat, nh mot con ngi, nh mot anh ch em e biet va ton trong, vi u lch s cua ho, cac cong phuc va khuyet iem, cac phong phu va gii han cua ho. Thach thc la hp tac e ao tao nhng ngi tre biet ci m va quan tam en thc tai vay quanh ho, co kha nang quan tam va du dang" (68).

Thanh pho Vatican, ngay 2 thang 2 nam 2019, Le Dang Chua vao en Th.

c Hong Y Giuseppe Versaldi

Tong trng

c Tong Giam Muc Angelo Vincenzo Zani

Th ky

- - - - - - -

Chu Thch

1 c Benecto XVI, Dien van vi Cac Thanh Vien Ngoai Giao oan, 10 thang 1, 2011.

2 c Phanxico, Tong huan hau Thng Hoi ong Amoris Laetitia, 19 thang 3, 2016, 56.

3 Xem c Gioan Phaolo II, Tong huan hau Thng Hoi ong Familiaris Consortio, 22 thang 11, 1981, 6; Xem c Gioan Phaolo II, Th Gi Cac Gia nh Gratissimam Sane, 2 thang 2, 1994,

4 Cong ong Vatican II, Tuyen Ngon ve Giao Duc Cong Giao, Gravissimum Educationis, 28 thang 10, 1965, 1.

5 Thanh Bo Giao Duc Cong Giao, Hng Dan Giao Duc Ve Tnh Yeu Nhan Ban, Cac Net Phac Thao ve Giao Duc Gii Tnh, 1 thang 11, 1983.

6 Thanh Bo Giao Ly c Tin, Nhan V, Tuyen Bo ve Mot So Van e Lien Quan en ao c Gii Tnh, 29 thang 12, 1975, 1.

7 Hng Dan Giao Duc Ve Tnh Yeu Nhan Ban, Cac Net Phac Thao ve Giao Duc Gii Tnh, 5.

8 a dan, 35.

9 Xem a dan, 21-47, trong o, vien kien Kito Giao ve gii tnh c trnh bay.

10 Cong ong Vatican II, Hien che Muc vu ve Giao Hoi trong The gii Ngay nay, Gaudium et Spes, 7 thang 12, 1965, 11.

11 Amoris Laetitia, 56.

12 a dan.

13 Xem c Phanxico, Dien van vi cac Tham d vien Ky hop Toan the cac Thanh vien cua Giao Hoang Han Lam vien S song, 5 thang 10, 2017.

14 Thanh Bo Giao Ly c Tin, Th Gi Cac Giam Muc cua Giao Hoi Cong Giao ve Viec Hp tac cua cac Ngi an ong va an ba trong Giao Hoi va trong the gii, 31 thang 5, 2004, 13.

15 c Gioan Phaolo II, Th Gi Phu n, 29 thang 6, 1995, 9.

16 Thanh Bo Giao Ly c Tin, Th Gi Cac Giam Muc, 13.

17 c Gioan Phaolo II, Th Gi Phu n, 9.

18 c Phanxico, Dien van vi cac Tham d vien Ky hop Toan the cac Thanh vien cua Giao Hoang Han Lam vien S song, 5 thang 10, 2017, 3.

19 Amoris Laetitia, 34.

20 Gaudium et Spes, 14.

21 a dan.

22 K. Wojtyla, Love and Responsibility, London 1981, tr.56-57.

23 Xem c Gioan Phaolo II, Thong iep Veritatis Splendor, 6 thang 8, 1993, 48.

24 Xem Thanh Bo Giao Ly c Tin, Huan th ve Viec Ton trong S song Con ngi trong Ngon goc cua No va Pham gia cua viec Sonh san, Donum Vitae, 22 thang 2, 1987, 4.

25 c Benecto XVI, Dien van vi cac Tham d vien Hoi ngh chuyen e lan Th sau cua cac Giao s ai hoc, Rome, 7 thang 6, 2008.

26 c Benecto XVI, Dien van tai Toa Nha Reichstag, Berlin, 22 thang 9, 2011.

27 c Phanxico, Thong iep ve viec Cham soc Can Nha chung cua Chung ta, Laudato Si', 24 thang 5, 2015, 154-155.

28 c Gioan Phaolo II, Yet kien chung, 8 thang 4, 1981 trong Insegnamenti, IV/1 (1981), tr. 904.

29 Veritatis Splendor, 50.

30 Xem a dan.

31. "an ong va an ba tao thanh hai cach the hien, ve pha con ngi tao vat, mot s tham gia kien quyet vao Hu the Thien Chua: ho c tao dng giong 'hnh anh va hoa anh cua Thien Chua' va ho hoan toan chu toan n goi o khong nhng nh nhng con ngi n le ma con nh nhng cap v chong, von la nhng cong ong tnh yeu. Hng en s hp nhat va sinh n, ngi an ong va an ba ket hon tham gia vao tnh yeu sang tao cua Thien Chua, song trong s hiep thong vi Ngi qua ngi khac" Hng Dan Giao Duc Ve Tnh Yeu Nhan Ban, Cac Net Phac Thao ve Giao Duc Gii Tnh; Cung nen xem Thanh Bo Giao Duc Cong Giao, Giao duc oi thoai Lien van hoa trong Cac Trng Cong Giao, 28 thang 10, 2013, 35-36.

32 Amoris Laetitia, 286.

33 c Benecto XVI, Dien van vi Ky hop Toan the cua Hoi ong Giam Muc Y, 27 thang 5, 2010.

34 c Benecto XVI, Dien van vi Giao Trieu Roma, 21 thang 12, 2012.

35 Amoris Laetitia, 151.

36 Laudato Si', 155.

37 Sach Giao ly cua Giao Hoi Cong Giao, 1643

38 c Phanxico, Dien van vi cac Tham d vien Hoi thoai Quoc te ve Tnh Bo tuc gia an ong va an ba do Thanh Bo Giao Ly c Tin bao tr, 17 thang 11, 2014, 3.

39 Bo Giao luat, ieu 1136; Xem Bo Giao luat Cac Giao Hoi ong Phng, ieu 627.

40 Gravissimum Educationis, 3.

41 Amoris Laetitia, 280.

42 Familiaris Consortio, 36.

43 c Phanxico, Dien van vi cac Thanh vien ai dien Van Phong Tre em Cong Giao Quoc te, 11 thang 4, 2014.

44 Familiaris Consortio, 37.

45 Thanh Bo Giao Duc Cong Giao, Trng Cong Giao tren Ngng ca Ngan nam Th ba, 28 thang 12, 1997, 9.

46 Giao duc oi thoai Lien van hoa trong Cac Trng Cong Giao, 58.

47 Thanh Bo Giao Duc Cong Giao, Trng Cong Giao, 19 thang 3, 1977, 45.

48 Thanh Bo Giao Duc Cong Giao, Ngi Giao dan Cong Giao trong Cac Trng hoc: Cac Chung nhan c tin, 15 thang 10, 1982, 17.

49 Amoris Laetitia, 281.

50 a dan.

51 c Phanxico, Dien van vi cac Tham d vien Hoi thoai Quoc te ve Tnh Bo tuc gia an ong va an ba do Thanh Bo Giao Ly c Tin bao tr, 17 thang 11, 2014, 2.

52 Xem Amoris Laetitia, 84.

53 Gravissimum Educationis, 1.

54 c Gioan Phaolo II, Th gi Cac Gia nh Gratissimam Sane, 2 thang 2, 1994, 16; xem Hoi ong Giao Hoang ve Gia nh, Gii Tnh Con Ngi: S That va Y Ngha. Cac Hng Dan Giao Duc trong Gia nh, 8 thang 12, 1995, 23.

55 Xem Hng Dan Giao Duc Ve Tnh Yeu Nhan Ban, Cac Net Phac Thao ve Giao Duc Gii Tnh, 79.

56 Thanh Bo Giao Duc Cong Giao, Giao duc Ngay nay va Ngay mai. Mot am me oi mi, Vatican City, 2014, Chng II, 7.

57 Xem Thanh Bo Giao Duc Cong Giao, Cung nhau Giao duc trong Trng Cong Giao. Mot S menh chung cua cac Ngi Thanh hien va Tn hu Giao dan, 8 thang 9, 2007, 34-37.

58 c Phaolo VI, Tong huan Evangelii Nuntiandi, 8 thang 12, 1975, 41.

59 Hng Dan Giao Duc Ve Tnh Yeu Nhan Ban, Cac Net Phac Thao ve Giao Duc Gii Tnh, 80.

60 Gravissimum Educationis, 1.

61 Hng Dan Giao Duc Ve Tnh Yeu Nhan Ban, Cac Net Phac Thao ve Giao Duc Gii Tnh, 81.

62 a dan, 83.

63 a dan, 22.

64 Hng Dan Giao Duc Ve Tnh Yeu Nhan Ban, Cac Net Phac Thao ve Giao Duc Gii Tnh,, 21.

65 c Phanxico, Dien van vi ai dien Vien 'Dignitatis Humanae', 7 thang 12, 2013.

66 Xem Giao duc oi thoai Lien van hoa trong Cac Trng Cong Giao, ket luan.

67 Amoris Laetitia, 283.

68 c Phanxico, Dien van vi Hiep hoi Giao chc Cac Trng Tieu hoc Y, 5 thang 1, 2018.

 


Back to Vietnamese Missionaries in Asia Home Page