Cac tha sai dong c Ba An Ui va no lc

chong nan an cp at cua cac tho dan Brasil

 

Cac tha sai dong c Ba An Ui va no lc chong nan an cp at cua cac tho dan Brasil.

Roraima, Brasil (Vat. 12-06-2018) - Trong nam nay 2018 cac tha sai dong c Ba An Ui mng ky niem 70 nam hien dien va truyen giao trong bang Roraima ben Brasil. Tuy cac tha sai a en ay vao nam 1948, nhng mai en nam 1971 cac v mi ro rang la chon cong khai benh vc cac tho dan. Va nam 1972 cac tha sai bat au en song trong cac lang cua tho dan. ay la mot thay oi triet e trong cung cach rao truyen Tin Mng cho cac tho dan. T mot vien tng truyen giao duy b tch, tung phuc quyen lc manh me cua gii ai ien chu cac tha sai dong c Ba An Ui bc sang mot loai muc vu ngon s va giai phong, c thc thi trong cac lang mac cua tho dan va ong hanh vi cac tho dan. S la chon nay cung a a c giao phan Roraima chap nhan, khien cho c Cha Aldo Mongiano Giam Muc Roraima, cac tha sai va nhan vien cua Giao Hoi b bach hai, boi nho, noi xau va e doa b giet chet. Cac tay ai ien chu treo giai thng rat ln cho ai ha sat c c Cha.

Chng trnh truyen giao mi cua cac tha sai co ten la "Chng trnh cua Thien Chua cho chung ta". Viec suy t e tai nay a hng dan hoat ong rao truyen Tin Mng, bang cach sat nhap c tin vao i song, trong o viec giai phong at ai la muc tieu chnh. Nam 1972 cac tha sai thanh lap "Hoi ong co van tho dan" goi tat la CIMI. Hoi ong nay t t a tr thanh dung cu suy t va yem tr cuoc tranh au bao ve at ai, pham gia va quyen li cua cac tho dan.

Hien nay co 7 linh muc tre ngi Phi chau cua dong ang cung mot tu huynh ngi Y hoat ong trong vung at tho dan Raposa Serra do Dol. ay la vung at rong 1.7 trieu hec ta, va nam 2005 a c chnh phu cua tong thong Brasil Lula da Silva cong bo la vung at c che ch, ngha la ch danh rieng cho cac tho dan. Viec tha nhan nay a dien ra sau 34 nam tranh au cua cac tho dan chong lai nan xam lang va an cp at ai cua ho, khien cho 21 tho dan va cac lanh tu tho dan b thiet mang.

Trong khoan 231, triet 2 Hien phap lien bang nha nc Brasil tha nhan "Cac vung at truyen thong do cac tho dan chiem ong c danh rieng cho quyen s hu thng hang cua ho, va ho co quyen s dung cac tai nguyen phong phu, cac quang mo, ho va song ngoi tai ay". Trong cac vung Surumu, Sierras, Baixo Cotingo va Raposa gom hn 200 lang cac tho dan. Cuoc song cua dan chung luon luon c to chc chung quanh mot thu lanh goi la "Tuxaua".

Trong cac cong oan va cac trng hoc nhieu cap khac nhau hau nh tat ca cac giao vien eu la cac tho dan. S hien dien cua tre em va ngi tre gay kinh ngac cho nhng ai ti tham. Khoang 60% tong so dan toan vung la ngi tre di 15 tuoi. Chung la mot bao am cho tng lai, nhng ong thi cung bao gom cac thach o.

Vao nam 1977 co khoang mot tram thu lanh Tuxaua va cac ai dien tho dan khac to chc mot trong cac phien hop au tien trong c iem truyen giao Surumu, nhng b quan oi ot nhap giai tan. Tuy nhien, cac thu lanh Tuxaua khong s hai trc cac e doa an ap. Ho giai tan, nhng sau o lai to chc hop mot ni khac. S kien nay c coi nh hanh ong cong khai khang c lai s an ap cua chnh quyen va kiem tm quyen t quyet cua phong trao cac tho dan tranh au bao ve cac quyen li cua ho. Rat co the v the nam 2005 nha th, trng hoc va trung tam y te cua c iem truyen giao Surumu a b ot pha trong mot trong cac tan cong do nhng ngi muon xam lan va an cp at ai cua cac tho dan chu mu.

Khuc re quyet liet xay ra ngay 26 thang 4 nam 1977, khi trong cuoc hop tai lang Maturuca cach Boa Vista 320 cay so, cac tho dan quyet nh "noi "khong" vi ru va noi "co" vi cong oan", va tien hanh viec to chc phong trao benh vc quyen li cua cac tho dan, at tot nh vi viec thanh lap "Hoi ong tho dan Roraima" viet tat la CIR. Muc ch cua hoi ong la dan than chong lai cac ngi tm vang va a quy "garimperos", va cac nong dan khong phai goc tho dan xam lang va an cp at ai cua cac tho dan.

Mot trong cac ong lc ln tao thuan tien cho cuoc tranh au nay la s thanh cong cua chng trnh "Moi mot tho dan mot con bo", c phat ong nam 1980, theo o moi cong oan tho dan c giao cho 52 con bo e ho chung nhau chan nuoi trong vong 5 nam, roi sau o ti lan ho cung cap 52 con bo cho mot cong oan tho dan khac. Sang kien nay a c Giao Hoi cong giao va nhieu an nhan yem tr, va a giup gay dng cac trang trai chan nuoi cong ong len ti 30,000 con bo.

Cha Philip Njoroge nhan manh rang gi ay anh ch em tho dan la cac tac nhan chnh. Cac tha sai chung toi ch theo doi va ong hanh vi ho lam sao e cho cuoc song cua ho c trien n trong viec hoan toan ton trong cac quyen li, nen van hoa va s khon ngoan truyen thong cua ho. Sau 70 nam hien dien cac tha sai dong c Ba An Ui a hoc biet ong hanh vi cac tho dan, chia se cac niem hy vong, cac cuoc tranh au, cac niem vui, noi buon va kho au cua ho, bang cach be gay cac ranh gii va mo thc bao thu cua viec loan bao Tin Mng.

Giao s Andre Pereira, thu lanh th hai cua vung Maturuca, tom tat cac thach o ln ma cac tho dan phai ng au la: ton trong cac dan than, san soc lo lang cho at ai va gia tang san xuat, song phu hp vi chng trnh cua Thien Chua oi vi chung toi, hoat ong trong cac cong oan e cung nhau ng au vi cac van e va cac chng ngai. Can cap bach au t vao viec ao tao va giao duc gii lanh ao cong oan, tc cac Tuxaua, cac chuyen vien phoi hp cong oan, cac ngi chan nuoi, cac giao ly vien va cac nhan vien y te... lam sao e ho hieu biet ro rang va thau ao vai tro cua ho".

Ong Inacio Brito, mot trong cac giao s au tien e ra chng trnh giao duc cho cac tho dan, cho rang can hien dien nhieu hn na trong cac cong oan e giup ho chong lai cac e doa. Ong noi: ngay nay ng loi chnh tr cua cac ang phai tai Brasil la muon chia re bang cach rai cac muc s tin lanh vao trong cac cong oan co hang lanh ao yeu t. Ho muon lay mat i cac quyen li, ma Hien phap danh cho chung toi la quyen c giao duc, c san soc sc khoe, quyen t do di chuyen, quyen co cac d an cho i song vv. Chnh sach nay la mot bach hai chong lai cac tho dan. Cuoc tranh au bao ve at ai nay sinh do s hiep nhat gia nhieu mien khac nhau, nhng nhieu ieu a thay oi mac du Hoi ong tho dan Roraima tiep tuc no lc phoi hp. ng loi chnh tr cua nha nc la chia re cac nhom e lam suy yeu cac tho dan. Bang chng la viec tu chnh Hien phap do hai chnh tr gia chong tho dan e xng. Ho em bo en cho cac tho dan, nhng khong phai vi dung y tot. Nhan cac cong hien nay la ieu tot e bu vao cac mat mat. Nhng phai rat can than oi vi viec leo lai va nguy c xam lang va chia re cua ho. Ong Brito noi: gii chc chnh tr a luon luon chong lai tho dan chung toi gi ay bat thnh lnh ho em mat ong ti cho chung toi. Can phai m mat tnh tao e ng ri vao am mu cua ho."

Ch Marisete de Souza, la mot trong cac chuyen vien phoi hp phong trao bao ve quyen li cua cac tho dan, cho biet hien nay n gii cung dan than trong to chc "Phu N tho dan Roraima" vi cac chng trnh ao tao va tr giup kinh te, cho thay cac ket qua to chc a at c trong thi gian qua: so suc vat gia tang, viec trong ta c cai tien, va a co vai ch em phu n gi chc thu lanh Tuxaua. Ch noi: dan than cua chung toi la cung co can tnh va cac truyen thong tho dan. Chung toi lam ieu o qua chng trnh lam viec thao luan chung, qua cac khoa ao tao, cung nh cac cuoc hoi hop. Nhiem vu la phu n, la me, la v trong gia nh va la thanh vien hoat ong tch cc cua chung toi o la tranh au cho viec phat trien co the thc hien c va chong lai viec dung cac loai ru. Chung toi cong tac vi cac tha sai va c cac v tr giup tan tnh.

Chng trnh che ch at ai a c thc hien tai nhieu ni sau khi het nan ai ien chu tac oai tac quai. Chang han trong vung at trc ay cua ien chu Jair, a nay sinh ra cong oan mi vi 19 gia nh. Ho thng xuyen gap g va thao luan cac van e vi nhau. Ong Jacir Jose de Souza, mot trong hai thu lanh cong oan, cho biet trong cac thach o chnh co viec ke lai cho tre em va ngi tre biet cac ket qua a at c va cac dan than can tiep tuc. Ngoai ra, can tnh thc trc cac vu xam lang va an cp at ai mi. Con ong Matias de Lima th cho biet ong a tng b bat, b tra tan va anh gay xng vai. ieu khien cho ong lo ngai la cac thu lanh cong oan ngay nay khong cng quyet nh ngay xa, va gii chc chnh tr a mua chuoc c vai ngi. Con chau chung toi can co lng thc e song con. V the toi se tranh au cho ti hi th cuoi cung cho quyen li cua chung toi.

Marinho Macuxi Souza, mot trong cac con trai cua ong Matias, cho biet la trc ay ngi da trang a cam khong cho chung toi san ban, cau ca va trong ta. Ho a bat gi, anh ap va ot pha nha ca cua chung toi va c iem truyen giao Surumu. Ngay nay chung toi thay cha me chung toi khong con phai au kho v bao lc na. Lien quan ti at ai chung toi ang co gang lam tot chng nao co the, theo cac nguyen tac canh tac co the thc hien c va viec ao tao ky thuat ma chung toi a hoc c tai trng Surumu nh: cach chan nuoi suc vat, cach trong ta rau khong dung chat tr sau bo. Nhng can phai lam nhieu hn na e bao ve at ai.

Hai v chong ong Edinho Batista va ba Catiane de Souza va mi t thu o Brasilia tr ve. Ho mi tham d "Trai ao tao Terra Livre lan th 15" trong cac ngay t 23 ti 27 thang 4 nam 2018 quy tu 3,000 tham d vien en t khap ni trong toan nc Brasil. Ho cho biet hien con co 836 vung at can chia ranh gii cho cac tho dan. Chung toi phai che ch bao ve Me at cua chung toi, va gi ay chung toi muon giup cac anh ch em tho dan khac giai phong at ai cua ho. Trai ao tao co e tai la "Hiep nhat cuoc tranh au bao ve cac tho dan: bao am cac nhu cau au tien cua cac tho dan". Mac du co cac au t nhng van con rat nhieu van e lien quan ti lanh vc sc khoe, giao duc, an ninh, ha tang c s. Van phong th ky sc khoe tho dan a ch c thanh lap hoi nam 2010. Hau nh trong moi cong oan tho dan eu co cac trng tieu hoc. Vai trung tam chnh co cac trng trung hoc va chng trnh giao duc cho gii tre va ngi ln. Nhng rat tiec nhieu c cau trong tnh trang tam b can co cac cai to, nhng chnh phu rat hiem khi lam ieu o. e xay cac trng hoc va trung tam y te mi vai cong oan a tn thac ni cac d an cua Giao Hoi cong giao, va s tr giup cua cac tha sai. Van phong cac d an phat trien cua cac tha sai dong c Ba An Ui a yem tr vai chng trnh xay cat nay. Nhng cac khoang cach qua xa va ng lo qua xau, khien cho viec xay cat gap nhieu kho khan va mac mo.

Rat thng khi viec tr giup cac tho dan b cham lai, v cac tranh luan nhiem vu chuyen mon gia cac to chc chnh quyen lien bang, cua nha nc va cua tnh l a phng. Ngoai ra, cung con co cac tuyen truyen xuyen tac cua gii ai ien chu va gii chc chnh tr khong muon cho cac tho dan phat trien cuoc song cua ho. Tuy gap nhieu kho khan cac tho dan van tiep tuc cac sinh hoat truyen thong va phat huy cac gia tr van hoa cua ho. Cac cong oan rat sinh ong, c to chc chu ao vi ong ao ngi tre, co thc pham nuoi song, co cuoc song tinh than ao c va y thc cong dan sau xa. S ban cung cua ho la gia tai do cac ke xam lang e lai, khi bao hanh, huy hoai va ot pha nha ca, cac ni th t, trng hoc va trung tam y te cua ho. Nhng ke xam lang va an cp at ai nay tiep tuc la mot e doa oi vi quyen t quyet va pham gia va quyen li cua cac tho dan.

 

Linh Tien Khai

(Vatican News)

 


Back to Vietnamese Missionaries in Asia Home Page