Cac Giam Muc Malawi keu goi toan dan

thay oi nao trang e thang tien at nc

 

Cac Giam Muc Malawi keu goi toan dan thay oi nao trang e thang tien at nc.

Malawi (Vat. 14-05-2018) - Nhan ky niem 54 nam oc lap ngay 29 thang 4 nam 2018 Hoi ong Giam Muc Malawi a cong bo th muc vu keu goi moi cong dan thay oi tam thc, tan dung cac tai nguyen phong phu cua quoc gia e thang tien phat trien va a at nc bc vao mot ky nguyen mi thnh vng, cong bang, va hanh phuc am no cho moi ngi.

Th muc vu mang ch ky cua 2 Tong giam muc va 6 Giam Muc va gom ba chng. Chng mot e cap ti s cap thiet cua mot ky nguyen mi vi mot nhan thc thc thi dan chu cao o vi tat ca tinh than trach nhiem. Chng hai e cap ti viec phuc vu xa hoi qua cac chng trnh y te, giao duc, phat trien nong nghiep ky nghe, cac c cau ha tang va viec ton trong moi sinh. Chng ba e cap ti cac cuoc bau c vao nam 2019, cac c tnh can thiet cua cac ng c vien, va viec thay oi tam thc cua ngi dan Malawi.

Cong hoa Malawi rong 118,480 cay so vuong co 16,3 trieu dan, c oc lap khoi Anh quoc nam 1964. Ten quoc gia la ten ho Malawi trong tieng Bantu cung goi la Niassa la ho ln hang th ba cua ai luc Phi chau. Tren tong so dan co 95% la goc phi chau da en gom nhieu chung toc khac nhau nh: Nyanja, Yao, Tumbuka, Lomwe, Sena, Tonga, Ngoni, Ngonde. Cung co cac nhom thieu so da trang, ong nhat la goc Angloxason, A chau va An o. Chung toc Chewa la nhom ong nhat. Tieng Chewa la ngon ng c noi trong toan nc. Tuy tieng Anh la ngon ng chnh thc, nhng ch c noi va hieu tai thu o va trong cac thanh pho. Tren binh dien ton giao 75% tong so dan theo Kito giao, trong o co 55% la tn hu tin lanh va 20% la tn hu cong giao, 15% con lai theo Hoi giao.

Malawi co nen kinh te da tren nong nghiep chiem 38.6% tong san lng quoc gia, cung cap 80% cong viec lam va 80% viec xuat cang. Bon san pham chnh la thuoc la, che, ng ma va bap.

Ben canh o la au, gao, cassava va au phong. Mi ay tong thong Malawi khuyen khch dan chung canh tac them cac san pham khac nh bong gon, ly do la v so ngi hut thuoc tai cac nc tay au thuyen giam. S kien Malawi ch san xuat cac san pham nong nghiep, va khong co cac quang mo khien cho nen kinh te de b ton thng, v gia ca th trng len xuong that thng. Ngoai ra con co s kien cac c cau ha tang yeu kem, trnh o tr thc cua ngi dan con thap, gii tre gap kho khan trong viec i du hoc va lam viec tai nc ngoai, nan gian tham hoi lo lan tran trong cac gii chc chnh tr, cac dch vu y te tuy thuoc cac to chc nc ngoai, c s ha tang nh ng sa, ien nc thieu thon... tat ca eu la cac yeu to khien cho Malawi van khong thoat khoi canh ngheo oi va cham tien.

Chnh trong boi canh nay cua at nc cac Giam Muc Malawi nhan nh rang: "Ke t khi oc lap cho ti nay 54 nam a qua roi ma nhan dan Malawi a khong at c ieu moi ngi hy vong. Chung toi au buon sau xa ghi nhan rang a so dan chung van con ang quan quai di ganh nang cua ngheo nan, dot nat, benh tat, oi khat va mot tam thc meo mo nghiem trong, a a ti tnh trang suy oi luan ly xa hoi. Chung ta co cac tai nguyen Thien Chua ban tang nh mot dan toc can man, ho ln th ba trong ai luc Phi chau, at ai ph nhieu, nui non hung v, cac tai nguyen thien nhien va n quy bau la nen hoa bnh ma Malawi a c hng ngay t ngay oc lap. Nhng muon co tien bo, chung ta can phai thay oi hoan toan nao trang hau co the cai tien tnh hnh.

Trc het la suy t ve tnh hnh dan chu sau 25 nam e ra chnh sach a ang bang cach t hoi: "Chung ta ang song trong mot nen dan chu thc s, hay trong mot che o cho phep mot t ngi thc thi quyen bnh va hng thu s giau co cua quoc gia gay thiet thoi cho ai a so dan? Mot trong nut that phai thao ci o la s kien li loc cua lanh tu cac ang phai, cua a so cam quyen hay phe oi lap a tr thanh iem quy chieu cua cung cach cai tr gay thiet hai cho cac thanh vien va cac c tri. Chung ta khong the ch i e cho gii lanh ao bop nghet nen dan chu va thang tien nen van hoa s hai ben trong chnh cac ang phai cua ho, vi cac thanh vien bat ng tr thanh cac nhan vat dan chu len cam quyen cai tr at nc. Muc ch cua chnh tr la thang tien hanh phuc cua tat ca moi ngi, ch khong phai ch cua nhng ngi gan bo vi ngi quyen the thay nhau cai tr.

Trong th muc vu cac Giam Muc lay lam tiec phai ghi nhan rang t nam 1993 en nay a so cac ang phai chnh tr, neu khong noi la tat ca, a that bai trong viec thang tien y thc va cung cach hanh x dan chu gia cac ang phai vi nhau. Cac Giam Muc a trch lai mot so ieu trong Th muc vu nam 2008 ve e tai "Lanh trach nhiem oi vi tng lai chung ta va oc hieu cac dau ch thi ai" va ghi nhan tnh hnh ang buon ang xay ra trong cac ang phai chnh tr Malawi nh sau: cac quyet nh chnh eu do lanh tu cua ang nh oat mot mnh, va oi khi ch tham khao y kien vai ban than, cac ngi theo mnh hay ngi cua bo toc. Cac ang phai that bai trong viec cong khai thao luan viec lien minh vi cac ang nao trong cac cuoc bau c tong thong. Nhieu lap trng cua ang la do thu lanh e ra, ch khong do y kien ong gop cua moi ngi trong ai hoi. Cac ai hoi t khi c trieu tap, hay khi c trieu tap lai b leo lai, khong co cac cuoc thao luan ay u.

Cac ket qua bau c thng a c nh oat trc. Viec la chon cac ng vien cua ang thng khong cong khai trong sang. Cac vien chc cao cua ang c hng nhieu u tien khien cho moi ngi b tc oat. Nhng ngi co quan iem khac vi hang lanh ao ang eu b bai tr, va b coi la nhng ke phan boi va luon luon c goi vi cac t tng t. Co cac mu toan bop nghet cac ang phai khac, mua chuoc cac thanh vien va khoe khoang e bat ho trong cac cuoc dien hanh hay tu hop cong cong. Ch e ra cac chng trnh phat trien trong nhng vung ung ho ang cam quyen. Thieu s tiep noi trong cac ng loi chnh tr phat trien, v moi chnh phu len nam quyen vi chng trnh rieng cua mnh. The roi guong may chnh phu khong phuc vu nhan dan u, ma ch u tien cho nhng ngi ung ho ang cam quyen ma thoi. Va sau cung cac ng c vien oc lap c dan chung ung ho lai b khc t tren bnh dien ang phai.

Nhn vao hien tnh chnh tr Malawi ngi ta nhan thay khong co dan chu ben trong cac ang phai cung nh gia cac ang phai vi nhau. Viec ton th ca nhan trong cac ang phai chnh tr van tiep tuc. Chnh v the can co s thay oi nao trang hoan toan, va chung toi keu goi gii lanh ao moi ang phai chnh tr thang tien dan chu thc s trong cac ang cua mnh. Ch nh the chung ta mi co the tao dng mot nen dan chu ung ngha tai Malawi.

a so dan Malawi anh gia cao cac ch li cua nen dan chu, v no e cao quyen t do thanh lap cac hiep hoi, t do phat bieu, t do hoi hop, t do ton giao va t do bao ch. Nhng ho khong tin tng cac ang phai chnh tr va gii lanh ao, v cac ang phai va c cau chnh quyen a lien tuc that bai, khong co kha nang ap ng cac nhu cau nen tang va lo lang an sinh cho nhan dan co cong an viec lam, nha , lng thc, ien nc, sc khoe, giao duc va cac c cau ha tang can thiet cho cuoc song xa hoi. Trai lai, ngi dan ch thay gii lanh ao va cac ang phai lo cho cac li loc phe nhom, bo toc cua mnh. ieu nay khien cho ngi dan ngh rang chnh quyen hien hu khong phai e lo cho dan va cho cong ch, nhng ch e vinh than ph gia va v vet cho chnh mnh. Nen dan chu vo ngha, neu no khong la dung cu ap ng cac nhu cau cap thiet cua ngi dan. V the hang lanh ao chnh tr can phai duyet xet lai cac cung cach hanh x va ng loi chnh tr cua mnh, va sa oi e tai chiem s tin tng cua quoc dan. Moi ngi eu phai hieu rang nen dan chu tinh tuy oi hoi moi ngi phai co tinh than trach nhiem va chu toan cac bon phan cua mnh, ch khong phai ch oi hoi cac quyen li va ac an. Can duy tr viec phan biet ro rang cac quyen lap phap, hanh phap va t phap, va thc thi Hien Phap quoc gia mot cach nghiem minh, liem chnh.

Trong chng II cua th muc vu cac Giam Muc Malawi duyet qua vai lanh vc cu the trong i song cua ngi dan. Trc het la viec san soc sc khoe. Lanh vc y te tai Malawi ang b khung hoang nang ne, v thieu cac nhan vien c ao tao ti ni ti chon, thieu cac loai thuoc nen tang can thiet nh cac thuoc chong au va thuoc chong sot ret rng, gang tay giai phau, bong gon va thuoc sat trung giai phau. Them vao o la so cac bac s qua t, trong khi so benh nhan qua ong. Tnh trang ve sinh qua thap va ngheo nan, cac nha thng chat choi thieu ging va vai trai ging vv# Co nhng ngi bien he thong cung cap thuoc thanh mo vang khai thac cho cac li nhuan ca nhan. Va co ca mot he thong cp boc tat ca nhng g co the em lai tien bac, trong o co ca cac nhan vien nha thng t va nhan vien dan s cung nh cac to chc cung cap thuoc nhan ca cac loai thuoc a het han va ban i e kiem li. Toan he thong y te Malawi tr thanh nan nhan cua gian tham hoi lo. Cac benh nhan va ngi canh gi ho b bat buoc tr thanh ke an may. Bat c g cung phai ut lot tien bac, mac du tren ly thuyet moi phuc vu eu khong mat tien. Moi s xay ra di mat cua hang lanh ao, nhng ho lai khong lam g ca e cai tien tnh trang toi te nay.

Trong lanh vc giao duc tnh hnh cung the tham khong kem: so hoc sinh sinh vien ong, nhng thieu giao s chuyen mon c ao tao ky lng, tien lng cua cac giao chc qua t, cac ieu kien phuc vu ngheo nan, c cau ha tang ngheo nan thieu thon, thieu cac vat lieu giao duc, thay oi trng hoc ma khong co chng trnh rieng va khong c chuan b. Trch lai th muc vu nam 2016 cac Giam Muc Malawi khang nh rang gii lanh ao phai au t nhieu hn cho nen giao duc, neu muon cho at nc tien bo.

Trong lanh vc nong nghiep, la nguon li kinh te chnh cua Malawi, cac Giam Muc ghi nhan tnh trang thieu he thong cung cap nc cho mua mang, nong nghiep tuy thuoc vao nc ma, thieu cac loai ngu coc khac nhau, nong dan qua ngheo, gia san xuat mac mo, nan gian tham hoi lo lan tran, thieu chng trnh tr giup nong dan, thieu th trng tieu thu san pham cho nong dan. Quyen co thc pham e song la quyen can ban cua con ngi. V the chnh quyen phai no lc cai tien nong nghiep the nao e at nc co u lng thc, va gii nong dan bt c cc hn.

Cac Giam Muc Malawi cung e cap ti la cac c cau ha tang can thiet cho viec phat trien an sinh lien quan ti nha , he thong giao thong, ng sa cau cong va cac phng tien di chuyen cho dan. ay nan gian tham hoi lo, bao che chnh tr, phng an ngheo nan va thieu nguon tai chanh khien cho biet bao nhieu cong trnh mac tien nhng dang d khong hoan thanh. No lam giau cho mot thieu so, nhng gay thiet hai cho toan dan va bao the he tng lai phai tra n, ma khong ap ng cac nhu cau thc tien cua ngi dan.

54 nam a qua roi t ngay at nc c oc lap, nhng ai a so dan Malawi van cha co nc trong lanh e uong, cha co cac ieu kien song ve sinh, cha co ien va he thong lu thong, ng sa sach se, nha khang trang. Trai lai, ho van phai song trong canh ngheo tung va ban cung nh ong Ladaro, trong khi mot thieu so trong o co hang lanh ao song sang giau nh lao phu ho trong Phuc Am. Ho sau ngan cach gia ai a so dan ngheo va thieu so giau ngay cang gia tang. Thieu so giau c hng moi ac an ac li trong cuoc song: t xe co ti nha , giao duc san soc sc khoe va nhieu quyen li khac na hoan toan mien ph.

Van e cuoi cung la o nhiem moi sinh gan lien vi khoang cach ngay cang xa gia ngi giau va dan ngheo. Moi sinh la nguon li em lai rat nhieu li nhuan. V the viec khai thac va tan pha rng Chikangawa em lai li nhuan cho gii giau, nhng gay o nhiem e lai cac hau qua tieu cc tren thien nhien va i song cua dan ngheo.

Trong chng 3 th muc vu cua cac Giam Muc Malawi hng ti cac cuoc bau c nam 2019, keu goi toan dan thay oi tam thc, va biet la chon cac chnh tr gia tai c e bat au mot ky nguyen mi cho quoc gia. Cac ng c vien phai co cuoc song liem chnh, biet lo cho cong ch, yeu nc, thng dan, co tinh than phuc vu, cng ngh, biet ton trong luat le, khong thien v, vt len tren cac li loc cua bo toc vung mien va ang phai phe nhom chnh tr, khong tham quyen co v, va biet knh s Thien Chua.

e phat trien va thang tien quoc gia moi ngi dan Malawi phai y thc trach nhiem chung xay mot xa hoi mi thc s dan chu, cong bang, van minh, ton trong nhan quyen va thang tien at nc.

 

Linh Tien Khai

(Vatican News)

 


Back to Vietnamese Missionaries in Asia Home Page