Ngay quoc te t do bao ch

 

Ngay quoc te t do bao ch.

Roma (Vat. 9-05-2018) - Mung 3 thang 5 nam 2018 la Ngay quoc te t do bao ch. Ngay nay a do Lien Hiep Quoc thanh lap hoi nam 1993 theo li yeu cau cua to chc UNESCO trong hoi ngh khoang ai nham thang tien s oc lap va a nguyen bao ch Phi chau trieu tap tai Windhoek ben Namibia trong cac ngay t 29 thang 4 ti mung 3 thang 5 nam 1991. Hoi ngh a soan thao va cong bo Tuyen Ngon Windhoek khang nh cac nguyen tac bao ve quyen t do bao ch, s a nguyen va oc lap cua cac phng tien truyen thong xa hoi nh cac yeu to nen tang giup bao ve nen dan chu va viec ton trong cac quyen con ngi. Muc ch cua Ngay quoc te t do bao ch la thong tin cho moi cong dan the gii biet cac vi pham t do ngon luan xay ra tai nhieu nc tren the gii. ay la quyen a c minh xac trong so 19 cua Ban Tuyen Ngon Nhan Quyen cua Lien Hiep Quoc va trong so 21 cua Hien Phap Italia.

Tuyen ngon Windhoek quy chieu khoan 19 cua Ban Tuyen Ngon Nhan Quyen thiet nh rang: "Moi ca nhan eu co quyen t do dien ta, quyen o bao gom s t do ngon luan khong b can thiep, va quyen tm kiem, tiep nhan va pho bien cac tin tc va y tng qua moi phng tien". Trong khi so 21 cua Hien Phap Italia khang nh rang " Tat ca moi ngi eu co quyen bay to t tng rieng bang li noi, bai viet va moi phng tien pho bien khac. Bao ch khong the b at e di cac quyen bnh hay b kiem duyet".

Tuy nhien, tren thc te rat nhieu chnh quyen tren the gii hang ngay van cha ap cac quyen can ban nay vi chnh sach kiem duyet, cat xen, trng phat, cam xuat ban bao ch, cam pho bien cac tin tc va s that lien quan ti chnh quyen va thc tai cuoc song cua ngi dan. Cac nha bao, phong vien, nhiep anh gia va cac nha in an hang ngay b e doa, b tan cong, b bat gi, bo tu va co khi b sat hai trong khi thi hanh nghe nghiep cua mnh.

ay la nhng ieu xay ra hang ngay tai cac nc nam di ach thong tr cua cac chnh quyen cong san oc tai nh Trung Quoc, Bac Han, Cuba va Viet Nam. Tai cac nc nay moi phng tien truyen thong eu nam trong tay nha nc, va gii bao ch phai viet theo cac ch th va ng loi cua ang. Ngha la ho ch la boi but phuc vu che o oc tai khat mau. V the cho du co ti 800 t bao nh tai Viet Nam chang han, ngi oc cung khong bao gi biet c s that, v trong cac che o cong san oc tai th "doi tra la quoc sach"; va nha nc con bat viet lai lch s quoc gia theo quan iem xa hoi chu ngha, bop meo va nhoi nhet moi s vao khuon ong mot chieu doi tra, ieu ngoa va chu trng ngu dan. Biet bao nhieu nha bao hay cac blogger a b bat, b bo tu va hanh ha het nam nay sang nam khac ch v ho dam noi len s that, dam viet la loan tin tc trung thc, phe bnh cac sai trai va cung cach cai tr toi pham toi bai vo luan cua chnh quyen, khong ca tung che o va rap theo khuon mau gian doi ac oc, tr tren cua nha nc.

Tham canh nay cua gii truyen thong cung xay ra tai nhieu nc khac co che o cai tr oc tai chang han nh Tho Nh Ky. Tong thong Recep Tayyib Erdogan a bat bo tu hang tram nha bao va phong vien sau vu ao chanh hut ngay 15 thang 7 nam 2016, va hien nay quyen t do bao ch tai Tho Nh Ky b han che rat nhieu. Tai nhieu nc ben Phi chau, A chau, chau My Latinh va cac nc A rap quyen t do bao ch t nhieu cung b han che va gii truyen thong cung b khung bo. Theo thong ke cua to chc "Nha t do - Freedom House" so cac quoc gia khong co t do bao hien nay la 40, a so ben A chau va Phi chau. Tuy nhien so sanh vi nam 1985 cho ti nay a giam c 20%.

Ban tng trnh cuoi cung cua to chc UNESCO nhan Ngay quoc te t do bao ch a bao ong tnh trang gii bao ch b tan cong o ay tren toan the gii. Trong 5 nam, t 2012 ti 2016, a co 530 nha bao b giet, tnh trung bnh moi tuan hai ngi. Va ch co mot tren mi trng hp c xet x. S kien cac toi pham nay khong b trng phat a tr thanh ieu le. Ong Getachew Engida, pho giam oc to chc UNESCO cho biet trong 10 nam qua a co 800 nha bao b sat hai, nhng 9 phan 10 cac vu toi pham nay a khong b trng phat. Nhng chung ta tat ca eu xac tn rang "khong co dan chu thc s neu khong co t do ngon luan, t do bao ch". Va khong co phat trien, neu khong co dan chu. So lan ngan chan vao he thong lien mang Internet a gia tang t 18% trong nam 2015 len ti 56% trong nam 2016. Cac vu ngan chan va tuyen loc cung gia tang rat nhieu. Tuy nhien, mac du b ngan chan can tr, so ngi tm vao mang t 34% trong nam 2012 a tang len 48% trong nam 2017. Mot trong nhng ly do khien cho cac chnh quyen ngay cang kiem soat cac phng tien truyen thong nhieu hn la v chung c dung e xui giuc thu han hay co cac noi dung khuyen khch bao lc qua khch, cung nh a ra cac lap trng chnh tr hp phap.

Theo d lieu cua to chc thong ke Au chau EUROSTAT trong nam 2017 tai Au chau co khoang 1 trieu ngi hoat ong truyen thong, gom cac nha van, nha bao hay chuyen vien ng hoc, trong o co 400,000 la nha bao. So vi cach ay 5 nam so nha bao tai Au chau gia tang 38,000 ngi, tc gia tang 10%. Van theo to chc nay tai Au chau co 1.2 trieu ngi lam viec trong cac lanh vc in an nhat bao, tuan san va nguyet san, trong khi co khoang 1.4 trieu la cac nhan vien lam viec trong lanh vc thong tin tc, soan thao cac d kien, cai quan cac a ch tren mang, hay lam viec trong cac hang thong tin bao ch.

Cac nc co nhieu nha bao nhat la Estonia va Thuy ien chiem 0.5% tong so cac nha bao Au chau, ng trc cac nc Hoa Lan, Phan Lan va c moi nc chiem hn 0.3%. Hai nc Slolvachia va Ba Lan moi nc chiem 0.1%. Tiep en la Italia, Tcheque, B, Phap, Hungaria va Luxembourg moi nc i 0.2%.

To chc Phong vien vo bien gii cho biet t au nam ti nay a co t nhat 29 nha bao hay nhan vien truyen thong b giet, cong them 9 nha bao va phong vien b thiet mang trong vu khung bo mi ay tai Afghanistan. Ve t do bao ch Afghanistan ng hang th 118 tren danh sach 180 nc. Trong mot thong cao to chc cac Phong vien vo bien gii ghi nhan cac no lc cua chnh quyen Afghanistan che ch cac nha bao, va khch le cac gii hu trach tiep tuc cai tien an ninh va viec thong tin tc. Ngoai ra to chc cung cho biet a yeu cau Lien Hiep Quoc ch nh mot ac phai vien co nhiem vu che ch cac nha bao.

Trong nam 2017 a co 65 nha bao b giet, t hn so vi 79 ngi b giet nam 2016. Trong so cac phong vien b sat hai nam 2017 co 50 ngi chuyen nghiep, 7 blogger va 8 cong s vien. Nam ngoai Siria la nc nguy hiem nhat vi 12 nha bao b giet, ng tren Mehico vi 11 ngi, Afghanistan 9 ngi, Iraq 8 ngi va Philippiness 4 ngi b giet.

Nam 2018, Ngay quoc te t do bao ch c c hanh tai Helsinki vi s tham d cua cac hiep hoi bao ch en t khap ni tren the gii, cac hang thong tin quoc te, ai dien cua to chc UNESCO va cac to chc quoc gia. Trong ngay nay moi nam Giai UNESCO Guillermo Cano ve t do bao ch eu c trao cho mot nha bao e vinh danh cac ca nhan, to chc a gop phan vao viec bao ve va thang tien t do bao ch, ac biet nhng ngi lam viec trong cac hoan canh nguy hiem. Giai thng mang ten nha bao Guillermo Cano Isaza ngi Colombia b am sat nam 1986 trc tru s nhat bao El Espectador ni ong lam viec. Hoi nam 2016 giai thng a c trao cho nha bao Khadija Ismayilova cua ai phat thanh Au chau t do Azerbaigian.

Trong mot s iep video ong Antonio Guterres, Tong th ky Lien Hiep Quoc, khang nh rang: "T do bao ch la nong cot oi vi hoa bnh, cong bang va cac quyen cua tat ca moi ngi. No la ieu nen tang giup xay dng cac xa hoi trong sang va dan chu, va lam sao e nhng ngi lanh ao c coi la co trach nhiem. Nhng khong ch co the. T do bao ch la ieu sinh t oi vi s phat trien co the thc hien c. Cac nha bao va cac nhan vien truyen thong chieu sang tren cac thach o toan cau va a phng, va tng thuat cac cau chuyen phai c ke lai. Viec phuc vu cong chung cua ho la ieu vo gia. V the cac luat bao ve bao ch oc lap, s t do phat bieu va quyen thong tin phai c thong qua, thc thi va ton trong. Cac toi pham chong lai cac nha bao phai b truy to". Trong Ngay quoc te t do bao ch nam 2018 nay ong tong th ky Lien Hiep Quoc cung keu goi "cung co t do bao ch va che ch cac nha bao. V thang tien mot nen bao ch t do co ngha la tranh au cho quyen c biet s that".

Nhan ngay nay tong thong Italia Sergio Mattarella a gi cho ong Alessandro Galimberti, chu tch Hiep hoi cac nha bao Italia, mot s iep, trong o tong thong khang nh rang: "Cac nha bao gop phan rat ln cho nen dan chu. Chnh v the can nang cong viec lam cua ho, bi v qua viec thong tin t do va ung an ho bao ve cuoc song xa hoi va s t do ca nhan va gia nh cua chung ta khoi s tan kch. Can bao ve tieng noi cua ho khc t moi ap bc. Quyen t to thong tin nh Hien Phap cua chung ta chng thc, la nen tang cua dan chu."

ay cung la ngay tng niem lan th XI cac nha bao Italia b cac to chc toi pham mafia sat hai. Tong thong Mattarella cung bay to cac tam tnh gan gui va lien i voi cac than nhan, ban be, ban i va cac ong nghiep a trong thay cuoc song cua ngi than cua ho b be gay. "Viec kiem tm s that, ben ch, can am vi trc giac ben nhay, tr thong minh, nghiem xac a ong hanh vi nhng ngi co y thc dung nghe nghiep cua mnh e phuc vu s ln manh cua xa hoi. Chnh nh nhng ngi nam n nay va cong viec cua ho ma ni au trc kia co s bao che pho bien, th gi ay co cac dau ch s hien dien cua cac hiep hoi chong toi pham mafia. Ni au trc kia co s thinh lang do s hai ap at hay co s ong loa, th gi ay co cac tieng noi, manh me va can am cua ngi tre chung ta. Ni au co th hay cam chu, gi ay ngi ta day ton trong luat le. Mot mua bao lc mi chong lai bao ch tai Italia, Au chau, tren the gii xem ra lai lo mat. Ca ngay nay na cac tan kch va e doa cong viec cua cac nha bao khong cui mnh trc luan ly cua cac li nhuan va quyen bnh bat hp phap va cua nan toi pham, va nh the ho gop phan ang ke cho nen dan chu".

Ba Maria Elisabetta Alberti Casellati, chu tch Thng Vien Iatalia, th tuyen bo: "T do bao ch la mot nguyen tac xay nen cho moi the che dan chu. Khong the co dan chu ma khong co t do bao ch. Trong Ngay quoc te t do bao ch nay toi muon tng niem cac nhan vien truyen thong tai biet bao ni tren the gii nay a mat mang song, va toi muon bay to s gan gui cua toi vi nhng ngi b e doa ca tai Italia nay, v hoat ong nghe nghiep cua ho. Toi ac biet cam n cac nha bao quoc hoi gi nhiem vu nong cot e loai tr moi ngan cach gia cac cong dan va cac c quan chnh quyen". Dan bieu Roberto Fico th tuyen bo: "Hom nay chung ta khong the quen nhng chuyen the tham a xay ra trong thi gian qua chong lai cac nha bao nh ch Daphne Caruana Galizia ngi Malta, nha bao Jan Kuriak va ban gai nh hon Martina Kusnirova b giet v ang can am ieu tra cac toi pham. V the moi ngay xa hoi chung ta phai at van e bao ve t do bao ch, ac biet cho nhng nha bao khong c benh nhat. Khi bao ve nhng ngi yeu uoi nhat, la chung ta bao ve toan xa hoi. ieu nay co gia tr oi vi bao ch cung nh oi vi cac lanh vc quan trong khac cua at nc chung ta".

 

Linh Tien Khai

(Vatican News)

 


Back to Vietnamese Missionaries in Asia Home Page