c Giao Hoang va Bo Chnh Tr,

hay Ngoai Giao cua Toa Thanh Vi Trung Hoa

 

c Giao Hoang va Bo Chnh Tr, hay Ngoai Giao cua Toa Thanh Vi Trung Hoa.

Roma (VietCatholic News 09-03-2018) - Trong mot bai cach nay may ngay, chung toi co viet ve cach t Nu c Thi Bao tng thuat va bnh luan mot cach khong c lac quan lam ve lien he gia Toa Thanh va Vatican hien nay. Tap Ch Foreign Affairs , mot tap san a co t nam 1922 cua to chc bat vu li Hoi ong Lien He Nc Ngoai (Council of Foreign Relations) co cai nhn bnh than hn oi vi tng lai moi lien he nay.

Thc vay, ky gia Victor Gaetan, ngi chuyen viet ve e tai nay cua t tap san, thang Ba nam 2016, co bai ta nh tren. Trong bai bao nay, Gaetan cho rang: c Phanxico ang e mat ti Trung Hoa. Ke t nam 1951, Vatican khong co lien he chnh thc nao vi Bac Kinh, la che o luon ngan cam anh hng cua ngoai quoc oi vi ton giao. Nhng moi lien he co le sap sa co thay oi. Moi tng thuat eu cho rang mot ot pha ngoai giao gia Trung Hoa va Vatican sap dien ra ngay trong nam 2016, bat chap co nhng gia tang an ap chong lai cac giao hoi Kito Giao 1 so tnh trong thi gian nay.

Van e chnh con lai la lieu Chu Tch Trung Quoc, Tap Can Bnh, co san long nhng bo mot so quyen hanh cho Toa Thanh hay khong. Cuoc tranh luan hang au gia Giao Hoi Cong Giao va Trung Hoa hien ang quay hng ve vai tro cua c Giao Hoang trong viec chap nhan cac giam muc a phng. Tap cong khai nhan manh ti giao hoi "yeu nc" do chnh phu kiem soat, con Vatican th chu trng rang, la ngi ke nhiem cua Thanh Phero, c Giao Hoang phai co kha nang bo nhiem cac giam muc e duy tr tham quyen tong truyen va s hp nhat hoan cau.

Giai phap cua Toa Thanh oi vi cuoc tranh luan xem ra giong nh moi lien he cua ho vi cac nc Cong San thi Chien Tranh Lanh luc ho at c mot tam c (modus vivendi) vi cac che o vo than lien quan en viec bo nhiem cac giam muc va t do ton giao han che bat chap cac va cham lien tiep gia oi ben.

Tap, cung the, xem ra a co san giai phap trong au. Nam 2013, viec ong san long bat tay vi Giao Hoi Chnh Thong Nga Bac Kinh, va en tham Thng Phu Kirill Mac T Khoa nam 2015, cho thay cap lanh ao Trung Hoa co the mem deo trong luat le oi vi anh hng ngoai quoc, nhat la v co u chng c cho thay viec tham d nha th khong he giam sut va b ngan tr. Bat chap chu ngha vo than cua ang Cong San Trung Hoa va cac co gang tan bao cua Mao trong viec quet sach c tin thi Cach Mang Van Hoa, viec th phng cua Kito Giao a bung phat luc a, khien con so tn hu vao khoang 4 trieu vao nam 1949 a tang len ti hn 70 trieu hien nay trong o, co khoang 20,000 tn hu Chnh Thong va 12 trieu tn hu Cong Giao.

Tap, le d nhien, muon phuc hoi anh hng cua t tng Khong T nh la thanh phan cua chng trnh quoc gia nham khac sau cac gia tr truyen thong, nhng hn 3 thap nien sau khi chnh phu Trung Hoa cham dt cuoc Cach Mang Van Hoa, mot th bai tr ton giao, ieu khong the lam c la van ngc kim ong ho. The ng cua Giao Hoi tr nen manh me hn trc nhieu v 3 ly do sau ay. Th nhat, viec phat trien khong lay chuyen c cua Kito Giao a at len Bac Kinh nhieu ap lc khien ho phai tm ng thoa hiep, va hang thap nien am tham co gang a at Giao Hoi Cong Giao vao the thng lng e c nhn nhan. Th hai, Hoi Cong Giao Yeu Nc do Nha Nc kiem soat a ung ho c Phanxico va a bat au van ong e co 1 thoa thuan. Va cuoi cung, Vatican van con lien he ngoai giao vi ai Loan, khien Bac Kinh bc mnh, nhng ay la la bai manh e thng lng.

Cac muc t gia va cac giam muc bat hp phap

Gia nam 1966 va 1976, cac nha cam quyen Trung Hoa ngan cam ton giao, khien moi viec th phng tr thanh "ham tru". The nhng Kito Giao van song con va t o phat trien nhanh chong. Nam 1979, nhieu nha th va en th c m ca lai, va trong t nam sau o, cac muc s va linh muc c tr ve t trai lao ong hoac giam tai nha e lanh ao cac cong ong tn hu tr lai. Vi viec nhan manh mi me ti phat trien kinh te va hien ai hoa, chnh phu Trung Hoa nhat quyet cho rang kiem soat ton giao hu hieu hn la an ap no.

Hien phap Trung Hoa nam 1982 bao ve "sinh hoat ton giao bnh thng" mien la ngi th phng phu hp vi mot trong 5 to chc c nha nc tha nhan thuoc Phat Giao, Cong Giao, Hoi Giao, Kito Giao The Phan, va Lao Giao mi c thiet lap trong thap nien 1950. Cac nha th va en th thuoc lanh vc chnh thc phai ang ky va chu s kiem soat cua nha nc; nhieu cong ong tn hu quyet nh chap nhan nguy hiem, tham ch tu toi, e duy tr s oc lap cua mnh.

Viec th phng cua Kito Giao bung phat luc a, khien con so khoang 4 trieu tn hu nam 1949 len en con so hn 70 trieu hien nay.

Trong Giao Hoi Cong Giao, cac lien he gia cac giao hoi chnh thc va cac giao hoi ham tru ac biet co tnh knh chong nhau trong cac thap nien au cua che o Cong San. Hoi Cong Giao Yeu Nc Trung Hoa c thanh lap nam 1957 nh mot giao hoi b nha nc kiem soat, khong co s chap thuan cua Vatican. c Giao Hoang Pio XII mo ta cac giam muc do Hoi Yeu Nc tan phong la "cac muc t gia" t ong b tuyet thong. Cac giam muc va linh muc loai nay la nhan vien nha nc, thng b tn hu khinh b. Viec Bac Kinh nang nac oi Giao Hoi Cong Giao phai chu a phng kiem soat va oc lap khoi anh hng ben ngoai trc tiep mau thuan vi cac chu trng chnh va viec cai tr Giao Hoi: trong chuoi lien tuc co t thi Chua Giesu Kito, c Giao Hoang co tham quyen bo nhiem cac giam muc, nhng v lanh ao giao hoi tai cac a phng khap the gii nhng phuc trnh cho Toa Thanh.

Vi thi gian, s chia re sac net gia ngi Cong Giao yeu nc va ham tru m nhat dan, nhat la t ngay c Giao Hoang Benecto XVI viet la th muc vu nam 2007 keu goi co s tha th gia cac cong ong do nha nc kiem soat va cac cong ong khong ang ky nham "giup moi ngi Cong Giao ln len trong s hp nhat". Ni ma viec tha nhan Toa Thanh van tiep tuc c ban cai la cac linh muc va giam muc. Hai nam trc ay, khi chung vien chnh thc Bac Kinh loan bao le man khoa se do mot giam muc bat hp phap c hanh, th ca lp tay chay le man khoa cua ho. Cung tai chung vien nay nam 2000, khi Hoi Yeu Nc tan phong 5 giam muc ma khong co s ong y cua c Giao Hoang, cac chung sinh cung a t choi khong tham d.

Nhng cac ngi chu chot trong giao hoi chnh thc xem ra san sang tha nhan tham quyen cua c Giao Hoang. Joseph Ma Yinglin, giam muc bat hp phap ng au Hoi ong Giam Muc Cong Giao Trung Hoa (khong c Vatican nhn nhan) va hai v pho chu tch (1 bat hp phap, 1 c ca Roma lan Bac Kinh nhn nhan) a lam "chuyen hanh hng" 10 ngay qua Hoa Ky vao thang Chn nam 2015, do li mi cua Trng Than Hoc thuoc ai Hoc Yale, vi muc ch khac na la thiet lap cac cuoc tiep vi Giao Hoi Cong Gioa tai Hoa Ky. Be ngoai viec nay kha ky la khong tng hp vi cac giam muc va vien chc cao cap Trung Hoa, nhng chuyen vieng tham cua ho trung hp kht khao vi chuyen tong du cua c Phanxico. Mot nguon tin cua Vatican cho tac gia bai nay hay: 3 v nay a viet may dong sau ay trong cuon Thanh Kinh e tang c Phanxico: "Chung con yeu men ngai, chung con cau nguyen cho ngai, chung con ch i ngai Trung Hoa". Theo tng thuat, mot v Hong Y Hoa Ky a ch than trao cuon Thanh Kinh cho c Phanxico.

Giao Hoi va Nha Nc

Phan ln, tai Trung Hoa thi cai to, ieu xay ra co the goi la mot th thoa hiep gia chnh phu va Giao Hoi. Neu 1 linh muc biet mnh c xem xet e c chnh phu bo nhiem, th phan ln se tm cach van ong e c Vatican nhn nhan, nh the, coi nh c ca hai ben cong nhan theo loi tng trng hp mot (ad hoc).

Nhng s sap xep khong chnh thc nay a b gian oan vao nam 2010, khi chnh phu Trung Hoa thi Chu Tch Ho Cam ao tan phong 1 giam muc khong co s gop y cua Vatican va a bat 8 v giam muc do Vatican bo nhiem tham d le tan phong. Cac cang thang a lang du tr lai vao nam 2013 sau khi c Phanxico va Chu Tch Tap nham chc cach nhau 1 ngay. Theo cac phuc trnh, c Phanxico a viet th chuc mng Ong Tap va Ong nay a tra li, coi nh cuoc thong at trc tiep au tien gia cac nguyen thu cua hai quoc gia nay t nam 1949. Mot nam sau, khi tiet lo cuoc trao oi nay vi t boa Y Corriere della Sera, c Giao Hoang noi rang "chung ta gan gui vi Trung Hoa... Cac lien he co o. Ho la mot dan toc v ai ma toi yeu thng".

Chnh phu Trung Hoa quyet nh: kiem soat ton giao hu hieu hn la e bep no

Ke t khi hai ngi len cam quyen, Bac Kinh cha t y tan phong mot giam muc nao. Thay vao o, chnh phu e 1 giam muc do Vatican bo nhiem nhan lanh trach nhiem sau khi giam ngai 10 nam. Mua he va qua, v tan giam muc au tien trong 3 nam a c tan phong vi s chap thuan cua hai ben.

c Phanxico van ang tiep tuc thuc ay cac moi lien he tien len. Ngai chon c Hong Y Pietro Parolin lam quoc vu khanh. V nay von la nha thng thuyet cua c Benecto XVI ve Trung Hoa trong cac nam 2005 va 2009, 1 thi ky tng oi em du. Va thang Tam nam 2014, chnh phu Trung Hoa cho phep c Phanxico s dung khong phan Trung Hoa trong chuyen tong du Nam Han. Ngai la v giao hoang au tien c ac quyen nay. T Hoa Ky tr ve Roma hoi thang 9 nam 2015, ngai nhac en tien bo vi Trung Hoa: "Chung toi ang tiep xuc, ang noi chuyen, chung toi ang tien ve pha trc".

Thc the, cac gii chc Vatican va Trung Hoa a to chc 3 vong noi chuyen b mat: thang Sau nam 2014, thang Mi nam 2015, va thang 1 nam 2016. Cac ai dien cua chnh phu Trung Hoa co mat tai Roma thang 1 nam 2016 e tiep tuc cuoc oi thoai, va 1 phai oan Vatican a vieng Bac Kinh.

Nhng bat chap cac dau hieu tch cc tren, nhieu Kito hu Trung Hoa lo rang y nh thc s cua Ong Tap van la co vu viec Trung Hoa hoa. Trong bai dien van hoi thang Nam nam 2015, Ong von nhac lai rang Trung Hoa phai duy tr mot "mat tran thong nhat" bang cach chong lai anh hng ngoai quoc, nhat la trong ton giao.

Da vao cac d kien do China Aid lu gi, viec thuc ay chnh sach Trung Hoa hoa trung hp vi viec bach hai cac Kito hu nhieu hn. C quan nay goi nam 2014 la nam an ap nhat oi vi Kito hu ke t Cach Mang Van Hoa, vi hn 100 nha th b pha huy, phan ln la cac nha th tai gia cua The Phan, nhng cang ngay cang co cac nha th lien he ti giao hoi the phan do nha nc kiem soat tc Phong Trao Tam T (three-self) Yeu Nc. Cac ngi b ket an vi pham ton quyen va nhan quyen tang t 12 vu nam 2013 len 1,274 vu nam 2014.

Kito Giao vi cac ac tnh Trung Hoa

Ong Tap rat co the s rang e Kito Giao c n ro va e mat quyen kiem soat viec la chon giam muc se thay oi ca ban chat xa hoi Trung Hoa. The nhng, lch s Kito Giao Trung Hoa han a chng to rang viec th phng cua Kito Giao rat tng hp vi nen van hoa Trung Hoa.Viec ton tai cua c tin qua hang tram nam khong co linh muc, muc s, hay nha truyen giao nc ngoai nao la bang chng cho thay no a hoan toan hoi nhap van hoa. Tong thong au tien cua Cong Hoa Trung Hoa nam 1912, Ton Dat Tien, von la 1 Kito hu, cung nh rat nhieu thanh phan u tu thi ay.

Trong khi o, y niem cho rang cac gia tr truyen thong cua Trung Hoa hoan toan nhat quan vi nen than hoc Kito Giao a co t thi Matteo Ricci, mot linh muc Dong Ten ngi Y a en Macao nam 1582, hoc tieng Trung Hoa co ien lu loat, va nam 1601 tr thanh ngi Tay phng au tien c mi vao T Cam Thanh e t van cho Trieu nh Hoang e. Ricci, ngi mac bo y phuc truyen thong Trung Hoa va e bo rau dai, a khuyen khch viec giai thch Kinh thanh di lang knh ong Phng ro ret, a long vao phung vu Cong Giao mot thuat ng khong bnh thng e ch Thien Chua, la Chua Tri, da ca vao t tng Khong Giao lan t tng Kito Giao. Khi ngai qua i nam 1610, Hoang e a chap thuan e ngai c an tang Bac Kinh. Mo ngai c duy tr rat tot pha sau mot trng cao ang hanh chnh cua cong san.

Trong mot cuoc phong van vi Asia News hoi thang trc, c Giao Hoang a thao luan ve Ricci. Ngai noi: "oi vi toi, luc con la mot cau be, bat c khi nao oc c ieu g ve Trung Hoa, no eu co kha nang khien toi ngng mo. Sau nay, nhn vao cuoc i cua Matteo Ricci, toi thay ngi nay cung cam thay cung mot ieu y het nh toi a cam thay, tc long ngng mo va cach ngai co the oi thoai ra sao vi nen van hoa v ai nay, vi tui khon lau i nay. Ngai a co kha nang 'gap g' no." Thong iep cua c Giao Hoang dng nh c sap xep e truyen at long quy trong cua ngai oi vi at nc, lch s va ban lanh ao cua no.

Theo La Stampa, cuoc phong van cua Asia News a c lu hanh rong rai Trung Hoa, bi cac c quan chnh thc va khong chnh thc, va c ghi nhan mot cach thuan li trong tng thuat cua cac phng tien truyen thong ai chung. No khong noi en cac kha canh gay tranh cai trong lien he ngoai giao gia Vatican va Trung Hoa, mac du c Giao Hoang co am ch en viec gan ay a co s ni long cac gii han cua chnh sach mot con, coi no nh mot thay oi tch cc. Mot phat ngon vien cua Bo Ngoai giao Trung Hoa a ap li: "Trung Hoa luon chan thanh trong viec cai thien cac moi lien he Trung Hoa - Vatican."

Ngoai giao te nh

Tat nhien, con nhieu van e chia re Trung Hoa va Giao Hoi: Vatican cong nhan Cong hoa Trung Hoa (ai Loan) nh la chnh phu cua Trung Hoa va xep Tong Thong ai Loan nh la ai dien cua Trung Hoa trong cac buoi le ngoai giao. Nhng hien nay, theo nguon tin cua Vatican, ca hai ben se ch tap trung vao dien trnh la chon cac giam muc; viec nay cho phep moi ben nh ro vai tro cua mnh va coi no co tnh quyet nh. Cac giai phap bao gom viec cho phep Vatican a cho Bac Kinh 1 danh sach cac ng vien co the chap nhan c, sau o Bac Kinh se thc hien viec chon la cuoi cung (mo hnh hien co Viet Nam); e Vatican chon la va sau o c chnh phu Trung Hoa xac nhan chnh thc; hoac e Trung Hoa dan au, nhng cho phep cac ng vien u thi gi e co gang gianh c s chap thuan cua Vatican, mot dien trnh von c s dung cho nhieu cuoc tan phong trong mi nam qua. Ba giai phap nay a c thao luan tai ai s quan Hoa Ky nam 2007, theo mot bc ien tn c Wikileaks tiet lo.

Mac du mot so ngi ch trch chnh sach goi la Ostpolitik cua Vatican nh la mot s thoa hiep vi ma quy, nhng no hu hieu.

Khi xem xet nhng giai phap nh the, Giao Hoi nhac ngi ta nh lai nhng cach mnh a thng lng vi cac che o thu ch trong Chien Tranh Lanh ra sao. Mot v du ang chu y la moi lien he cua Vatican vi che o cong san Hung Gia Li, la che o a tra tan nha lanh ao ton giao ang knh nhat cua giao hoi Hung, Hoang T Giao Chu va la Hong Y Jozsef Mindszenty. Mot ngh nh nam 1957 a buoc c Giao Hoang phai "co s chap thuan trc" mi c bo nhiem cac giam muc, mot ngh nh th a c chnh thc hoa vao thap nien 1960. Cac giam muc phai the trung thanh vi chnh quyen the tuc. Khong nhng Toa Thanh tuan thu cac bien phap lam giam tnh oc lap va quyen lc cua mnh, ma con e ang Cong san ra lenh phai oi x ra sao vi v ai dien anh hung nhat cua Hung Gia Li, tc Hong Y Mindszenty. Sau khi tron khoi nha tu trong cuoc cach mang nam 1956, v giao chu nay a vao tru an tai Toa ai S Hoa Ky, ni ngai song 15 nam cho en khi b c Giao Hoang Phaolo VI trieu en Roma, trai vi y muon cua ngai, va cuoi cung b tc het cac chc vu trong Giao Hoi.

Tai Lo Ma Ni, v tong giam muc cua Bucharest luc o, Ioan Robu, 71 tuoi, a cho ta mot v du khac ve cach Vatican thng lng vi cac chnh phu cong san. Nhieu ngay trc khi nha oc tai Nicolae Ceausescu co cuoc gap g a nh vi c Giao Hoang Phaolo VI Roma, ba chung sinh, trong o co Robu, a voi vang c cap ho chieu va c phep bat au hoc Roma. Ngi cong san muon chng minh rang ho ang ci m vi Toa thanh. Mi mot nam sau o, c c Giao Hoang Gioan Phaolo II chon la va c chnh phu Lo Ma Ni chap thuan, Robu a tiep nhan ngai toa tng b e trong trong 30 nam. Khong nhng chnh phu Lo Ma Ni va Vatican cung chap thuan v giam muc nay, xem ra ho con hp tac trong viec ao tao v nay na - mot ong thai a trao quyen lanh ao cho mot cong oan ang chu ap lc rat ln trong suot thi ky cai tr ap bc cua Ceausescu. Cung cac chien thuat y nh the a c s dung Bao Gia Li, Tiep Khac, Ba Lan, va Cuba cua Castro.

Mac du mot so ngi ch trch chnh sach goi la Ostpolitik cua Vatican, coi no nh mot s thoa hiep vi ma quy nhng no hu hieu: cac cong ong Cong Giao khap ong Au a phat trien. Theo Pew, ngi Cong Giao chiem 61% dan so Hung Gia Li, 75% ngi Slovakia, 89% ngi Croatia va 92% ngi Ba Lan. Va chu ngha cong san nay a khong con.

Cung vi viec Kito giao tiep tuc phat trien nhanh chong Trung Hoa, khong co bang chng nao cho thay ton giao nay se la mot moi e doa oi vi trat t xa hoi - tr phi chnh phu co gang kiem soat no mot cach khong thc te. Va khi Vatican at c thoa thuan vi Bac Kinh, cac cong ong Cong Giao ang b chia re hien nay Trung Quoc se tr nen hp nhat nhieu hn - co li cho ca Vatican va nha nc Trung Hoa. au nam nay, c Phanxico noi rang: "Toi rat muon en Trung Hoa. Toi yeu ngi dan Trung Hoa. Toi yeu ho rat nhieu". Giong nh nhng bac tien nhan Dong Ten cua ngai, dng nh ngai muon bien c m nay thanh hien thc.

 

Vu Van An

 


Back to Vietnamese Missionaries in Asia Home Page