Giao Hoi Sierra Leone

trc cuoc tong tuyen c va tnh hnh at nc

 

Giao Hoi Sierra Leone trc cuoc tong tuyen c va tnh hnh at nc.

Sierra Leone (Vat. 15-07-2017) - Trong cac ngay va qua Hoi ong Giam Muc Sierra Leone a cong bo th muc t keu goi moi cong dan ti tuoi au phieu tch cc tham gia cuoc tong tuyen c se c to chc vao ngay mung 7 thang 3 nam 2018. Cac Giam Muc viet trong thong cao: "Chung toi xin tat ca moi ngi dan Sierra Leone, ac biet nhng ngi ti tuoi i bau, manh me khc t moi hanh ong bao lc, cac khieu khch vo ch, cac hnh thc gian lan lam sai lac ket qua cuoc au phieu, co the dan ti tnh trang bat on va hon loan. Chung toi khch le cac ang phai chnh tr va nhng ngi ung ho ho chap nhan cac ket qua bau c, neu chung c cac gii chc chuyen mon coi la t do va hp phap.

Trong th muc t ta e "Bc ti cac cuoc bau c hoa bnh va ang tin cay", cac Giam Muc Sierra Leone mi goi cac ang phai chnh tr va cac ng c vien tong thong ton trong tien trnh bau c, duy tr hoa bnh va coi nhau nh la nhng ngi tranh ua ch khong phai la ke thu." Cac Giam Muc cung xin cac linh muc, tu s va giao dan thang tien mot tinh than hiep nhat, hoa giai, khoan nhng va hoa bnh trong cac bai giang, bai dien thuyet va cac dan than muc vu.

Cac v cung bay to long biet n chan thanh oi vi tong thong Ernest Bai Koroma, v a loan bao trc ngay bau c, va nh the loai bo moi s hai cac cuoc bau c b cham tre hay ri lai. Theo cac v, s kien nay la mot yem tr quan trong cho viec thang tien hoa bnh, on nh va ay manh nen dan chu non yeu cua at nc. Cach rieng cac Giam Muc tha nhan cac no lc to ln va cac hy sinh ma nhan dan Sierra Leone a lam trong nc cung nh ngoai nc nham bao am s tien bo cho quoc gia a phai au kho qua lau, cach rieng do benh dch Ebola khien cho hang ngan ngi phai thiet mang.

Cac Giam Muc viet tiep trong th muc t: "Khi Chua Kito hng dan chung ta vi anh sang cua Ngai, va khi Ngai tr thanh sc manh thuc ay cac hanh ong cua chung ta, khi o chung ta se co the xay dng cac gia nh, cac cong oan, va mot at nc tot ep hn. Hai tham canh chien tranh va benh dch Ebola a a ngi dan Sierra Leone ti cho hiep nhat vi nhau va tranh au cho mot muc ch chung. Cac khac biet chung toc, van hoa va ton giao a c gat sang mot ben e co c mot thien ch ln hn. Cac thai o ang khen ma chung ta a bieu lo mot cach ro rang trong nhng luc kho khan cua lch s, phai c cho thay tr lai trong khi chung ta tien bc ti cac cuoc bau c quoc gia vao nam 2018, la cac cuoc au phieu se nh oat giai oan ti cua lch s at nc chung ta."

Sau cung cac Giam Muc keu goi toan dan hiep nhat dan than xay dng quoc gia va khang nh: "Nh la Giao Hoi chung toi khong cho phep mnh xa ri viec tham gia chnh tr. Nhng viec vao cuoc cua chung toi khong the la viec theo hay yem tr mot ang phai chnh tr nao. Chung toi khong the tranh au cho mot ang phai chnh tr nao. Nhiem vu cua chung toi cao quy hn: o la benh vc quoc gia va nhan dan khoi cac leo lai chnh tr, va giao duc cac cong dan bo phieu vi s khon ngoan va tinh than trach nhiem."

Sierra Leone rong 71,740 cay so vuong, co khoang 8 trieu dan, gom nhieu chung toc khac nhau, a so thuoc goc Sudan. Tren bnh dien ton giao co 60% theo Hoi giao, 30% theo Kito giao va 10% theo ao th vat linh. Ngi dan Serra Leone noi cac th tieng Anh, Creol, Temne va Mende, cung nh Krio la ngon ng hon hp gom tieng Anh va tieng Creol.

Sierra Leone a b mot ong vua a phng ban cho Anh quoc nam 1788 va tr thanh thuoc a cua Anh. Muc ch la e no tr thanh ni tru an cua cac ngi Phi chau khong co que hng va cua cac no le c tra t do. Sierra Leone c chia thanh hai vung, moi vung do mot uy vien au chau cai tr giai quyet cac van e quan trong. Cac van e t quan trong c giao cho cac thu lanh a phng.

Nam 1898 xay ra cuoc noi loan cua ngi dan ban x chong lai ngi Anh va cac ngi phi chau a b au chau hoa. Nam 1904 quan ao Los c nhng cho ngi Phap. Nam 1926 viec phat trien va tham hiem a ti kham pha vai quang mo nh platino, ematite va vang. Vung cao nguyen giau nhat v co nhieu quang mo, nhat la mo kim cng.

Sau khi e nh the chien ket thuc Anh quoc bat au mot ng loi chnh tr chuan b cho viec t tr cua cac vung thuoc a theo cac chang khac nhau: nam 1946, 1951 va 1956, vi muc ch duy tr cac vung nay trong Khoi thnh vng chung. Nam 1958 Sierra Leone c cai quan bi mot Hoi ong hanh phap gom toan ngi Phi chau.

Ngay 16 thang 3 nam 1961 Anh quoc thu nhan Sierra Leone lam thanh vien cua Khoi Thnh Vng Chung. Vao thang 10 cung nam 1961 Sierra Leone cung c Lien Hiep Quoc chap nhan. Sau khi c oc lap Sierra Leone c cai tr bi mot chnh quyen lien minh Mat tran thong nhat do ong Milton Margai thuoc ang Nhan dan Sierra Leone lam tong thong oc ai dien Anh quoc, va ong Henrry Josiah Lightfoot Boston lam quoc trng, trong khi ong Siaka Stevens lanh tu ang Hoi ngh toan dan lanh ao phe oi lap. Nam 1964 khi ong Margai qua i ngi em la Albert len thay the, nhng v ap dung chnh sach oc tai nen that bai trong cac cuoc bau c nam 1967. Trong khi ong Stevens chuan b len nam quyen th xay ra vu quan oi ao chanh do ong Lansana cam au. Cac ang phai chnh tr b giai tan, Hien phap b ngng lai. Hoi ong cai cach chao i do ai ta Juxson Smith lanh ao. Ong ha se mau chong tai lap chnh quyen dan s, nhng lai b ao chanh.

Cac xung ot, hon loan va chong oi bo toc khien cho Sierra Leone phai ri vao tnh trang khan cap trong nhieu thang. Sau vai cuoc ao chanh khac ngay 19 thang 4 nam 1971 Serra Leone c tuyen bo la Cong hoa co ong Stevens lam tong thong va ong Koroma lam thu tng. Trong cac cuoc bau c nam 1977 ang Hoi ngh toan dan thang c, va nam 1978 c tuyen bo la ang phai chnh tr duy nhat, vi mot chnh quyen hiep nhat quoc gia co s tham gia cua cac lanh vc khac. Tren bnh dien oi ngoai ngay t cuoi thap nien 1970 Sierra Leone a bo y thc he pho tay phng e ket than vi cac nc cong san, trc het la Trung Quoc. Trung Quoc dan than xay dng cac c cau cong cong va tr giup kinh te rong rai cho Sierra Leone. Tiep en la Lybia cung cap dau hoa. Tuy nhien cac nam bat on va hon loan lai ay a Sierra Leone vao tnh trang khan cap keo dai cho ti nam 1985. Nam 1987 lai xay ra ao chanh. Nam 1991 che o a ang c e ra, nhng ngay 30 thang 4 nam 1992 lai xay ra mot cuoc ao chanh khac cua cac s quan do ai ta Strasser cam au. Va ong nay len lam quoc trng khi mi 25 tuoi. Chnh quyen c ieu hanh bi mot Hoi ong Toi Cao va do mot Hoi ong cac thu tng va dan s va quan s. Nam 1993 ong Strasser thanh lap tan chnh quyen va ha tr lai chnh quyen dan s. Nhng ieu nay a khong xay ra va at nc lai tiep tuc b xau xe v bao lc u loai. Ong Strasser phai chien au vi cac lc lng cua Mat tran cach mang thong nhat. Cac nhom nay sau khi yem tr cuoc noi chien ben canh cac chien binh Liberia, gi ay quay ra anh pha cuoc song chnh tr bang cac hanh ong toi pham va cp boc cac mo kim cng la nguon li duy nhat cua Sierra Leone va tien gan ve thu o Freetown, khien cho nhieu ngi dan phai bo nha ca tron chay.

Thang 6 nam 1995 quan oi Sierra Leone cung vi lnh anh thue Nam Phi va cac lc lng quan s Nigeria va Guinea tong tan cong va ay lui cac phien quan ve cac vung bien gii vi Liberia. Theo thong ke nam 2010 cua Lien Hiep Quoc, Sierra Leone hien la mot trong cac nc ngheo nhat the gii, ng hang th 180 tren 187.

Chnh canh ngheo oi va cham tien nay a gay ra cac hau qua rat tieu cc cho cuoc song cua dan chung. Sierra Leone la mot trong cac nc co so t cua cac ba me sinh con cao nhat the gii. C 100 th co mot ba me khong song sot khi sinh con. Dch Ebola cung a khien cho hn 14,200 ngi lay benh va gan 4,000 ngi chet. Sau 1 nam 5 thang ngay mung 7 thang 11 nam 2015 Sierra Leone c tuyen bo la het dch Ebola. Benh dch a e lai cac anh hng tieu cc tren tnh hnh y te tai ay.

Dan ngheo lai tiep tuc la nan nhan v nhieu nha thng va tram xa a b ong ca khong hoat ong na do thieu nhan vien y te va dung cu thuoc men. Cac bac s va to chc CUAMM san soc sc khoe cho cac dan toc Phi chau cho biet nha thng san soc cac ba me va tre em trong thu o Freetown van c tr giup. Nha thng co 150 ging va trong nam 2014 a san soc cho 9,000 benh nhan va tr giup 5,000 ba me sinh con. ay la nha thng ho sinh nhi ong duy nhat co the cong hien cac san soc chuyen mon va khan cap cho cac san phu va tre s sinh. Thach o ln nhat ma to chc CUAMM phai ng au la cai tien cac san soc bang cach gi nhan vien chuyen mon, cac bac s san khoa, ao tao nhan lc a phng, cac sinh vien y khoa, to chc cac khoa boi dng, cung cap cac dung cu y khoa, thuoc men va trang b cac xe cu thng e trai rong cac hoat ong kham benh phat thuoc cho dan chung, gia tang viec cung cap ien nc, cac dch vu ve sinh va thu don rac.

Hoi thang 2 nam 2017 to chc AEXCID cong tac phat trien quoc te a gi mot xe bus y te lu ong t thanh pho Badajos vung Estremadura ben Tay Ban Nha sang Freetown e san soc sc khoe cho cac tre em bui i do cac tu s Don Bosco ieu hanh. Cac tha sai Salesien a hien dien tai Sierra Leone t hn 30 nam qua, va a co 18 nam kinh nghiem hoat ong cho tre em bui i. Xe i ti cac khu pho ngheo nhat thu o vi cac nhan vien y te xa hoi e tr giup cac em, kham benh, phan phat thc pham, quan ao. Cac em cung co the tam ra va neu can se c em ti nha thng e cha tr. Cac em cung se c tr giup ve tam ly xa hoi. Hien nay Giao Hoi Sierra Leone van i tien phong trong cac hoat ong giao duc y te va lo lang an sinh cho dan.

 

Linh Tien Khai

(Radio Vatican)

 


Back to Vietnamese Missionaries in Asia Home Page