Boi canh chuyen i Ai Cap

cua c Phanxico

 

Boi canh chuyen i Ai Cap cua c Phanxico.

Ai Cap (VietCatholic News 26-04-2017) - Ve mat chnh thc, li mi c Giao Hoang Phanxico tham Ai Cap xuat phat t Tong Thong nc nay va v Chu Tch cua ca en Th lan ai Hoc lau i nhat the gii Hoi Giao la Al-Azhar.

en th va ai Hoc Al-Azhar

Ten cua en Th va ai Hoc noi tren at theo ten cua Fatima Az-Zahraa, con gai cng cua Muhammad, ngi ma trieu ai Fatimid t hao coi la to tien.

en th nay c xay dng trong hai nam bat au t nam 971 Cong Nguyen, bi Caliph Al-Mu'izz li-Din Allah. ay la en th au tien xay dng tai Cairo, mot thanh pho, t o, co ten la "kinh thanh cua ngan ngon thap". Trng than hoc (madrassa) lien he vi en Th c thiet lap nam 988 nh mot trng cua phai Ismai Shia, nhng khong bao lau sau, tr thanh trng cua phai Sunni cho ti nay. No t coi mnh la ai hoc Hoi Giao lau i nhat the gii, nhng ieu nay b en Th Kairaouine Fes, Maroc, tranh cai.

Trong hn mot thien nien ky qua, sinh hoat hoc thuat cot loi tai Al-Azhar van la mot: cac sinh vien hoc Kinh Korang va luat Hoi Giao trong chi tiet, cung vi luan ly hoc, van pham, tu t hoc, va cach tnh cac giai oan cua chu ky mat trang. Phan ln viec hoc hoi nay dien ra bang cach ngoi quanh (halqa) mot v thay (sheik), lang nghe ong ta va hoc thuoc long. Khi a hoc len cao hn, sinh vien co the tham gia cuoc tranh luan kieu Socrat vi cac thay day cua mnh va giang day cac lp an em.

Al-Azhar khong thu nhan cac sinh vien khong thc hanh Hoi Giao nhng cung cap viec huan luyen cac nghe the tuc; bi the, no la mot phoi hp oc ao gia mot chung vien than hoc va mot ai hoc thong thng, vi viec thiet lap cac phan khoa y khoa va ky s vao nam 1961. S so hien nay vao khoang 90,000 sinh vien.

Al-Azhar c phan ln ngi Hoi Giao Sunni coi nh trng luat Hoi Giao noi tieng nhat, va cac hoc gia cua no c coi nh cac hoc gia troi vt nhat trong the gii Hoi Giao. Muc ch cong khai cua no luon la truyen ba van hoa Hoi Giao va ngon ng A Rap.

e at muc ch tren, no duy tr mot uy ban cac ulemas (hoc gia) e phan quyet cac van e ca the thuoc Hoi Giao, mot c quan in an e in Kinh Korang, va huan luyen cac v giang thuyet ve nghe thuat giang ao va truyen ba c tin Hoi Giao. Al-Azhar c quan tr bi mot Hoi ong Toi Cao; Hoi ong nay co nhiem vu an nh chnh sach tong quat, ng au bi mot ai Imam goi la "Sheikh Al-Azhar".

T nam 1929, Al-Azhar an hanh mot tap san nham muc ch pho bien cac luat le ton giao, cac e tai lien quan ti viec truyen ba van chng Hoi Giao, va cac phap che (sharia) can ban, bao gom cac phan bo lch s, a d, cac ban dch thuat va tin tc lien quan ti the gii Hoi Giao.

V ai Imam hien nay cua Al-Azhar tng tuyen bo rang nhng ke chu mu cuoc tan cong ngay 11 thang 9 (vao toa Thap oi New York) va cac cuoc nem bom t sat eu la nhng ke khong i theo con ng chan chnh cua Hoi Giao. Trong mot hoi ngh mi ay Indonesia, v nay yeu cau "moi tn hu ch thc" bac bo viec cac dien gia sai lac ay bao ong cua Hoi Giao len tieng tai cac en th, nham ngan chan viec lan tran cac y thc he bao lc.

ai giao trng Ahmed el-Tayeb

Ten v ai Imam noi tren chnh la Ahmed el-Tayeb. Ong c nguyen Tong Thong Hosni Mubarak bo nhiem nam 2010 va c coi la mot trong cac giao s on hoa nhat cua phai Sunni Ai Cap. au tien s triet hoc Hoi Giao tai ai Hoc Sorbonne, Paris, ong c bo nhiem lam chu tch ai Hoc Al-Azhar t nam 2003.

Noi en tnh on hoa, phai ke en ai hoi quoc te nam 2016 tai Chechnya, vi s tham d cua hn 100 t tng gia Sunni. Hoi ngh nay nham a ra "mot chu trng khong khoan nhng chong lai chu ngha khung bo takfiri (tuyen bo ai o lac giao) ngay mot gia tang ang gay hoa khap the gii". ai Imam el-Tayeb co tham d ai hoi nay.

Trong mot bai bao ang ngay sau khi ong c c ng au ai Hoc Al-Azhar, ai Imam c mo ta la "mot ngi trung thanh cua che o va la thanh vien cua ang Dan Chu Quoc Gia ang cam quyen cua Ong Mubarak, mot thanh vien co chu trng cng quyet chong lai nhom Huynh e Hoi Giao (Muslim Brotherhood)". Ong c trch dan a noi rang Al-Azhar se "khong bao gi la lanh a m ca cho Huynh e Hoi Giao".

Bi the, ong ung ho cuoc ao chanh truat phe Tong Thong Mohamed Morsi, mot lanh tu cua Huynh e Hoi Giao.

Ong cung la ngi cc lc len an ISIS, cho rang no hanh ong "di chieu bai ton giao thanh thieng va t gan cho mnh danh hieu 'Nha Nc Duy Hoi Giao' trong mu toan xuat cang th Hoi Giao Gia Mao cua chung".

Co ieu, ong khong bao gi minh nhien coi bon ISIS la lac giao. V theo trng phai Ash'ari cua ong, ta khong c goi mot tn o Hoi Giao la ngi bo ao, nh phai chu trng takfiri (tuyen bo ai lac giao) thng lam.

Trung dung gia duy cc oan va duy hien ai

Trong mot cuoc phong van hiem hoi vi nhat bao Al-Masry Al-Youm nam 2015, ai Imam Ahmed el-Tayeb giai thch lap trng cua Al-Azhar lien quan ti li keu goi cua Tong Thong el-Sisi muon co vu mot vien tng thong sang hn ben trong Hoi Giao. Mot cach ac biet, ai Imam e cap ti cac sai lac ay tnh bao ong cua mot so phan t t coi mnh la Hoi Giao, va vai tro thc s cua Al-Azhar trong cong ong Hoi Giao.

Thc vay, dp ky niem 4 nam cuoc Cach Mang Ai Cap, Tong Thong Abdel Fattah el-Sisi len tieng keu goi cac v hu trach Hoi Giao 'bc ra khoi' luong t tng ton giao b phan ln nhan loai coi la e doa, ngo hau em lai mot vien tng 'thong sang" hn. Cuoi li keu goi, ong quay qua ai Imam ma noi rang: "Ngai co trach nhiem ln lao trc mat Thien Chua. Toan the gii ang mong i li le cua ngai".

ap ng cua ai Imam dien ra ngay sau o, trong cuoc phong van ngay 14 thang Gieng nam 2015. Trong cuoc phong van nay, ong e cap ti nhieu van e: vai tro cua Al-Azhar, chu ngha cc oan Hoi Giao, viec huan luyen cac Imam, giao huan ton giao, cuoc tan cong t Charlie Hebdo Paris, va cac moi tng quan vi Huynh e Hoi Giao va Nha Nc Ai Cap.

ai Imam cho rang s menh cua Al-Azhar la trnh bay pha trung dung, khoan th cua Hoi Giao [#]. Al-Azhar hieu tron ven s kien nay: chung ta ang trong mot bien ong manh liet gay ra bi cac thay oi ln lao va cac cuoc tranh chap chnh tr, kinh te, xa hoi va van hoa, va ton giao la mot trong nhng quan bai ma nhng ngi tranh chap ang co gang chi trong cuoc tranh chap nay [#] Al-Azhar co gang ngay em chong lai bien ong nay [#], nhng se khong lam mot mnh; viec nay la trach nhiem cua Nha Nc song song vi Bo Giao Duc.

Mat khac, ai Imam cho rang "khong ai co the noi rang chu ngha cc oan se de dang hay nhanh chong b tan diet khoi xa hoi. Chung ta ang ng au vi mot hien tng xa hoi ben re ca mot thap nien qua".

Ve viec huan luyen e cac imam (giao s) Hoi Giao thuyet giang tai cac en th, ai Imam ong y vi quyet nh cua chnh phu Ai Cap oi cac giao s nay phai co bang cap tot nghiep cua Al-Azhar, cho rang ay la "bc tien ung hng" v a en luc khong the "e cac buc giang trong trang thai hon loan nh trc ay".

Trc cac phe phan ve phng phap huan luyen cua Al-Azhar, ai Imam cho rang "ngoai tr mot trng hp rieng re ra, khong mot ngi y thc he cc oan va qua khch nao khap the gii a tot nghiep t Al-Azhar [...] va do o, qua la ang tiec khi Al-Azhar khong ngng b to cao phai chu trach nhiem oi vi chu ngha khung bo".

oi vi cuoc tan cong Paris, ai Imam tuyen bo rang "khong the dung viec giet ngi va tham sat da man e bao ve Hoi Giao va ang Tien Tri va cai gia cua viec nay ang c ngi Hoi Giao khap the gii tra. Ong keu goi ngi Hoi Giao khap ni "len an va cong khai bac bo cac hanh vi toi ac nh cac cuoc tan cong Paris". Tuy nhien, ai Imam, mot lan na, khong ket an lac giao cho nhng ten khung bo nay, coi chung ch la nhng ngi toi loi, ch khong phai la ke khong tin. Lap trng nay, ai Imam cho rang a co t the ky th tam.

Cuoi cung, noi ve vai tro cua Al-Azhar, ai Imam cho rang cac y kien cua Al-Azhar khong co tnh bo buoc, "chung toi khong phai la nganh t phap ban hanh cac ban an, cung khong phai la c quan hanh phap ban hanh cac sac lenh. Chung toi khong khua gay trng phat nhng ai khong phu hp vi y kien cua mnh. [...] Chung toi khong thc hien bat c s bao ho nao, va cung khong phai la mot the lc ton giao".

Noi chung, ai Imam khong bac bo viec en th co nhieu van e, nhng cng quyet bac bo cac mu toan to ve no nh ngi xui bay bao lc von la phan benh hoan cua the gii Hoi Giao ngay nay.

Cac nha bnh luan cho rang li le cua el-Tayeb ai dien cho mot nen van hoa ton giao co le kha pho bien trong cac xa hoi Hoi Giao hien nay; nen van hoa nay len an bao lc nhan danh Thien Chua, nhng gap kho khan ln, khong tch cc ng au vi cac van e cua xa hoi ng thi cung nh cac khat vong ma cac cuoc cach mang A Rap a em lai du mot cach thoang qua. ay cung la mot lap trng lung tung, ket cng gia hai luan bac. Mot ang co luan bac duy Hoi Giao cho rang ca ve lng lan ve pham, s hien dien cua Hoi Giao trong xa hoi khong bao gi u ca. Mot ang la lap trng duy hien ai, muon Hoi Giao hoa giai vi ly tr va khoa hoc, va co kha nang e lai sau lng mot truyen thong san sang sat hai ngi bo ao, phan biet oi x gia ngi Hoi Giao va ngi khong theo Hoi Giao, khuat phuc phu n, nh nha phan tch Adil Numaan nhan nh tren cung nhat bao a ang bai phong van ai Imam.

c Phanxico, vi thai o het sc ci m khong nhng oi vi cac he phai Kito Giao va cac ton giao hoan cau, ma con oi vi xa hoi va van hoa noi chung, co the la mot chat xuc tac e el-Tayeb manh dan hn trong cac dan than cua ong.

Trong thong iep gi nhan dan Ai Cap trc khi len ng ti o vao ngay 28 thang 4 nam 2017, c Phanxico cam n "ngai tong thong nc Cong Hoa, c Thng Phu Tawadros II, ai Imam cua ai Hoc Al-Azhar va c Thng Phu Cong Giao Coptic a mi toi".

c "Giao Hoang" Tawadros II chnh la v ng au Giao Hoi Chnh Thong Coptic (Ai Cap), ngi ma theo c Hong Y Leonardo Sandri, bo trng Thanh Bo Cac Giao Hoi ong Phng, c Phanxico en e "cung co c tin".

Noi nh the ch la lap lai mot cong thc quen thuoc, thc te, ngai ti e bieu dng tnh lien i vi cac Kito hu thieu so trong mot quoc gia ai a so theo Hoi Giao Sunni, ma phan ln cac Kito hu nay thuoc Giao Hoi Chnh Thong Coptic (khoang 10 trieu) ang b cac ten khung bo cuong tn tan cong da man, trong khi cac tn hu Cong Giao ch chiem chng 0.34% dan so.

Viec tren het sc can thiet, v tnh hnh gay can do cac nhom chnh tr oi lot ton giao gay ra cho cac Kito hu noi chung va ac biet cho tn hu Coptic noi rieng. Cac oi tng nay, trong cam thc cua tn hu Ai Cap, ch la mot, bat ke ho la The Phan, Cong Giao hay chnh thong Chnh Thong.

Cam thc hp nhat tren se c anh ong va tang cng khi c Phanxico ti Cairo ngay 28 thang nay e om hon c Tawadros II, ma ngi Chnh Thong Coptic von goi la "giao hoang" (Pope).

Giao Hoi Chnh Thong Coptic

Tc hieu "giao hoang" danh cho v ng au Giao Hoi Chnh Thong Coptic u lam cho Giao Hoi nay khac vi cac Giao Hoi Chnh Thong khac, ma ngi ng au thng ch la Thng Phu.

Thc the, Giao Hoi nay c thanh lap trc moi Giao Hoi Chnh Thong khac, tham ch con trc ca moi Giao Hoi Kito Giao khac, ke ca Giao Hoi Roma. V, theo truyen thuyet, no c thanh lap nhan danh Chua Giesu Kito bi thanh s Macco tai Thanh Pho Alexandria khoang nam 43 Cong Nguyen.

Ai cung biet Thanh Macco, ngi viet Tin Mng au tien, mot trong 70 mon e, sinh tai Libya sau Chua Giesu 3 nam. Cha me ngai ngi Do Thai, sau di chuyen ti Palestine. Nha cua Thanh Macco von la ni Chua hay gap cac tong o, ni Ngi c hanh Le Vt Qua vi cac ong. Tai nha nay, cac tong o cung a tu tap luc Chua Thanh Than hien xuong vao Le Ngu Tuan.

Truyen thuyet Coptic ke rang: Thanh Macco c c i truyen ba Tin Mng Alexandria, Ai Cap. Mot hom, tai ay, dep cua ngai b t quai phai vao nha Ananias, ngi th giay, e sa. Trong khi sa dep cho ngai, Ananias b t ngon tay, keu thau tri "oi than duy nhat i!" Thanh Macco cha lanh ngon tay cho ong va giai thch cho ong hay "Than Duy Nhat" la ai. Ananias ben mi ngai ve nha mnh. The la ca nha chu Phep Ra sau khi tuyen xng Chua Kito. Chang bao lau sau, nhieu ngi khac cung tham gia v ho, va nha Ananias tr thanh a iem gap g cua cac tn hu.

Nam 62, trc khi ri Ai Cap e i truyen ba Tin Mng tai Pentapolis, Thanh Macco phong chc cho Ananias lam giam muc. Tr lai Ai Cap sau khi Thanh Phero va Thanh Phaolo chu t ao, Thanh Macco thay Giao Hoi ay phat trien tot ep nen ngai a phong chc cho 3 linh muc, 7 pho te e phu giup Ananias. Nam 68, ang luc cau nguyen vi giao dan, ngai b nhng ngi th ngau than tan cong, b ho bat giam va hanh ha cho ti chet. Ngai c coi la v giao hoang au tien cua Giao Hoi Coptic; va c Tawadros II hien nay la v giao hoang th 118 cua Giao Hoi nay.

Thc ra, theo ngi Copt, nguon goc cua Giao Hoi nay con co trc ca Thanh Macco na khi Thanh Gia ti o lanh nan luc Chua Giesu ch mi sinh ra c t ngay. Ngi Chnh Thong Coptic coi ay la nen tang cua Giao Hoi ho. Tuy nhien, ve mat chnh thc, ho van coi Thanh Macco la v sang lap ra Giao Hoi cua ho, khi ngai ti ay giang ao, chu t ao tai Alexandria vao thi Nerong cai tr Roma.

en cuoi the ky th hai, Kito Giao a vng vang Ai Cap. Nam 190 CN, Giao Hoi Alexandria a trao oi Cac Th Phuc Sinh vi cac Giao Hoi Gierusalem va Antiokia lien quan ti viec nh ngay cho Le Phuc Sinh va a co ti 40 giao phan thuoc quyen cua c Giao Hoang Alexandria...

Sau o, Giao Hoi Coptic b bach hai nang ne bi e quoc Roma. Cho en thi Hoang e Valerian khoang nam 302, co ti 800,000 Kito hu chu t ao tai Ai Cap.

Luc Thanh Macco chet tai Alexandria nam 68 Cong Nguyen, xac ngai c chon cat trong mot nha nguyen Beucalis. Nam 828, di cot ngai b anh cap va em ve chon tai nha th Venice, Y. Nam 1970, nha th chanh toa ln nhat Chau Phi c xay tai Cairo, tc Nha Th Chanh Toa Coptic Thanh Macco. Trc khi hoan thanh nha th, c Giao Hoang Phaolo VI hoan tra hai cot Thanh Macco cho Giao Hoi Chnh Thong Coptic va hai cot nay a c at di ban th chnh, ni, t o, hang tuan, giao dan hop lai nghe "giao hoang" hieu trieu.

Tn ly va ly giao

D nhien ngai hieu trieu ve c tin Chnh Thong Coptic. c tin nay da tren Kinh Tin Knh Nixea la c tin ma Thanh Atanasio (296-373 CN), v giao hoang th 12 cua Giao Hoi Coptic, a bao ve cach hu hieu khi benh vc tn ieu ve Than Tnh cua Chua Giesu Kito tai Cong ong Nixea nam 325. Viec benh vc nay em lai cho ngai hai tc hieu "Cha cua nen Chnh Thong" va "Atanasio Tong o".

Tuy nhien, nam 451 CN, Cong ong Chung Th T tai Canxeoan dien ra va a chia re Giao Hoi Cong Giao hay Giao Hoi "pho quat". Cac quyet nh cua Cong ong nay lien quan ti ban tnh cua Chua Giesu Kito.

nh tn Canxeoan qua quyet rang: Chua Giesu Kito qua la Ngoi Li nhap the, la chnh Con Thien Chua "sinh bi Chua Cha t trc vo cung". nh tn nay noi rang Trinh N Maria qua thc la Me Thien Chua v ang sinh ra bi ngai "theo xac tht" tai Belem, la Con Thien Chua khong do tao dng va co thien tnh, la mot trong Ba Ngoi Thanh Thieng. Cong ong tuyen bo rang luc sinh ra lam ngi, Ngoi Li Thien Chua mang tron nhan tnh, tr nen mot ngi ch thc ve u moi phng dien, ch tr toi loi. Nh the, theo nh tn Canxeoan, Chua Giesu Thanh Nadaret la mot ngoi v (hypostasis) trong hai ban tnh - ban tnh nhan loai va ban tnh Thien Chua. Ngi la nhan ban tron ven. Ngi la thien ban tron ven. Ngi la Thien Chua hoan toan va la con ngi hoan toan. Trong t cach Thien Chua, Ngi la "mot yeu tnh" (homoousios) vi Chua Cha va Chua Thanh Than. Trong t cach con ngi, Ngi la "mot yeu tnh" (homoousios) vi moi hu the nhan ban.

S ket hp than tnh va nhan tnh trong Chua Kito c goi la s ket hp ngoi v (hypostatic union). Kieu noi nay muon noi: trong mot ngoi duy nhat, oc ao cua Chua Kito, thien tnh va nhan tnh ket hp vi nhau mot cach khong hoa lan va lan lon, cung khong tach biet va chia la vi nhau. Chua Kito la mot ngoi v, va la ngi va la Thien Chua. Con Thien Chua va Con c Maria la mot ngoi v va la cung mot ngoi v.

Quyet nh tren cua Cong ong Canxeoan khong c cac mon e cc oan cua Thanh Xirilo thanh Alexandria, va ca nhng ai co lien he vi ho, chap nhan. Nhng Kito hu t xng la oc tnh (monophysites) nay bac bo Cong ong Canxeoan v Cong ong nay noi ti hai ban tnh, ngc vi cong thc cua Thanh Xirilo xac rn rang luc Nhap The, Chua Kito ch co mot ban tnh.

S chia re v the a dien ra va mac du nhieu co gang tai hp nhat a c a ra trong cac the ky th 5 va th 6, va ca mi ay na, nhng ngi bat ong vi quyet nh cua Cong ong Canxeoan van ng rieng ra mot coi so vi cac Giao Hoi Kito Giao khac, ke ca cac Giao Hoi Chnh Thong thoat thai t cuoc ai ly giao nam 1054.

Hien nay, cac Kito hu t xng la oc Tnh ng trong Giao Hoi Coptic Ai Cap, Giao Hoi Etiopia, Giao Hoi Giacobe Syria, Giao Hoi Syria An o, va Giao Hoi Acmenia. Cac Giao Hoi nay thng c goi la cac Giao Hoi ong Phng Nho Hn (Lesser Eastern Churches) hay cac Giao Hoi Chnh Thong Phng ong (Oriental Orthodox Churches).

Tuy nhien, can phai nhan manh rang ve mat chnh thc, Giao Hoi Coptic khong bao gi tin thuyet oc tnh nh cach mo ta cua Cong ong Canxeoan. Ta hay oc tuyen bo cua Giao Hoi Coptic:

"Kito hu Copt tin rang Chua hoan hao trong thien tnh cua Ngi, va Ngi hoan hao trong nhan tnh cua Ngi, nhng thien tnh va nhan tnh cua Ngi ket hp thanh mot ban tnh goi la 'ban tnh cua li nhap the' von c Thanh Xirilo Thanh Alexandria nhac i nhac lai. Nh the, Kito hu Copt tin hai ban tnh 'nhan loai' va 'Thien Chua' ket hp thanh mot 'khong hoa lan, khong lan lon, va khong thay oi'(trch li tuyen xng c tin cuoi phung vu thanh Coptic).

Hai ban tnh nay 'khong tach biet nhau du trong giay lat hay trong nhay mat" (cung trch t li tuyen xng c tin cuoi phung vu thanh Coptic)".

S chia re nay em lai hau qua het sc ang tiec va bi tham la ngi Copt b chnh cac ong Kito hu cua mnh bach hai, sau khi b ngi ngoai giao Roma bach hai. en noi khi ngi A Rap ti xam lang vao gia the ky th 7, ho gap rat t khang c t dan ban x.

Han t "Coptic" la do ch Hy Lap "Aigyptos" co ngha "Ngi Ai Cap" nhng b ngi A Rap oc trai thanh "qibt". Va "qibt" dung e ch ca "Ngi A Rap" lan "Kito hu".

Con ch "Chnh Thong" la ch viec duy tr "c Tin Nguyen Thuy" cua ngi Copt, nhng ngi, qua nhieu thi ai, van mot long bao ve Kinh Tin Knh Xa, chong lai nhieu cuoc tan kch nham vao no.

Ngi Copt tin rang Thien Chua Ba Ngoi: Chua Cha, Chua Con va Chua Thanh Than bang nhau trong mot hp nhat duy nhat; Chua Giesu Kito la ang Cu The duy nhat cua the gii. Giao Hoi nay t thay oi nhat ve ca le nghi lan tn ly va s ke tha cua cac thng phu, giam muc, linh muc va pho te Coptic luon lien tuc.

Cac ong gop Coptic cho The Gii Kito Giao

Ngi Copt t hao ve Didascalia, Trng Giao Ly noi tieng au tien Alexandria, ni giang day the gii Kito Giao cac phng phap an du va linh ao e giai thch Thanh Kinh, ni cac hoc gia tien khi cua Kito Giao mai miet e chng minh rang ly tr va mac khai, triet hoc va than hoc khong nhng tng hp vi nhau ma con thiet yeu e co the hieu nhau na. Hoc gia v ai nhat au tien ng au Didascalia la Pantaenus, ngi ieu khien trng nay t nam 180 ti nam 200 CN. Tuy nhien, nha than hoc quan trong nhat va la mot tac gia viet nhieu nhat lien he ti trng nay phai ke Origen.

ong gop ln lao th hai la phong trao n tu. Thc vay, phong trao n tu cua Kito Giao, di moi hnh thc, khi au t Ai Cap, loi keo trai tim Giao Hoi hng ve sa mac, thc hanh loi song thien than ben trong. Viec nay dien ra vao luc trieu nh m ca chao on cac giao s va do o gay nguy hai cho Giao Hoi v cong trnh am tham va co tnh linh thieng b hoa lan vi quyen bnh tran the va nen chnh tr cung nh.

Ngi Copt hien nay

Ngi Copt tai Ai Cap hien co khoang 10 trieu, chiem t 13% ti 15% dan so ca nc. Ngoai ra, ho con co nhieu cong oan tai cac nc Phng Tay.

Trc ay, di thi thong tr cua A Rap, Giao Hoi Coptic gap nhieu suy thoai ve so tn hu. Nhng vao khoang gia the ky 20, Giao Hoi nay trai nghiem c mot cuoc phuc hung cha tng thay. Cuoc phuc hung nay khi dien trong cac thap nien bon mi va nam mi trong cac phong trao Trng Chua Nhat Coptic tai Cairo, Giza va Asyut. Nh kh the nay, cac thanh nien hien i mnh cho Thien Chua va tham gia cung cac bac thay sa mac. Ngay nay, nhieu nha lanh ao Giao Hoi phat xuat t cuoc phuc hung tam linh nay. Tuy goi la Trng Chua Nhat Coptic, nhng cac lp c to chc vao Th Sau. Con em cac gia nh Copt ua nhau tham d suot qua tuoi thieu nien. Tai ay, cac em tham d nhieu sinh hoat khac nhau, ca tren bnh dien thieng lieng lan tren bnh dien xa hoi.

Ngay nay, Giao Hoi Coptic lan tran khap the gii, vi cac nha th tai nhieu quoc gia khac nhau. Di s lanh ao cua the he hien nay, Giao Hoi quan tam sau sac ti viec xoa nhoa cac y niem trc ay ve mnh tren the gii. Giao Hoi Coptic hien duy tr oi thoai vi Giao Hoi Cong Giao Roma, cung nh nhieu Giao Hoi khac.

Thc vay, nh cac co gang truyen giao mi ay, Giao Hoi Coptic a thiet lap c nhieu nha th tai Zambia, Kenya, Zaire, Zimbabwe, Namibia va South Africa. Giao Hoi cung co mat tai Anh, Au Chau noi chung, Bac My va Uc cung ai Dng Chau. Hien co khoang 15 giao phan va 500 giao x ben ngoai Ai Cap.

Cac nha lanh ao

Hang giao s cua Giao Hoi Chnh Thong Coptic do c Giao Hoang cua Alexandria lanh ao. Hien nay la c Tawadros II, nham chc t nam 2012, ke nhiem c Shenouda III. Hang tram nam trc ay, Alexandria, thanh pho ln th nh cua Ai Cap, la tru s cua c Giao Hoang, nhng hien nay, nha th chnh toa cua ngai Cairo.

Ca c Giao Hoang lan cac giam muc eu la cac an s. Con cac linh muc, ho phai co gia nh va hoc Trng Giao Ly trc khi c thu phong. Hien co khoang 60 giam muc cai quan cac giao phan trong nc cung nh ngoai nc.

Thanh Hoi ong (The Holy Synod) la c quan cao nhat chu trach nhiem ve cac viec thieng lieng, Giao Hoi hoc, c cau, to chc va kinh te. Hoi ong nay bao gom moi thanh vien cua hang giam muc Coptic va mot trng linh muc ai dien cho hang giao s co gia nh. Hoi ong nay chia thanh 7 uy ban: muc vu, phung vu, lien lac ai ket, n tu s vu, c tin va ao c, va giao phan s vu.

Ngoai ra, con co hai c quan khong co tnh giao s: Hoi ong Giao Dan Coptic do dan bau, a co t nam 1883, gi vai tro lien lac gia Giao Hoi va Chnh Phu, va uy ban hon hp giao dan va giao s, thanh lap nam 1928, gi nhiem vu giam sat va theo doi viec quan tr cua cai cua Giao Hoi phu hp vi luat le Ai Cap.

Cac B Tch Coptic

Ngi Copt tuan gi u 7 b tch nh ngi Cong Giao. Phep Ra c c hanh vai tuan sau khi a tre sinh ra bang cach dm toan than em vao nc a lam phep ba lan. Phep Them Sc c c hanh lien ngay sau Phep Ra. Viec thng xuyen xng toi vi mot linh muc cua rieng mnh, goi la cha giai toi, la can thiet e lanh nhan Thanh The. Thoi quen la ca gia nh cung chon mot cha giai toi, do o, bien v nay thanh huan ao vien cua ca gia nh. Trong bay b tch, ch co phep hon phoi la khong c c hanh trong mua an chay. a hon la bat hp phap, du c dan luat trong nc tha nhan. Ly d khong c phep tr trng hp ngoai tnh, tuyen bo vo hieu v song hon, hay cac hoan canh cc ky khac c tai duyet bi mot hoi ong giam muc ac biet. Ly d co the c ca v lan cHong Yeu cau. Ly d phan i khong c Giao Hoi tha nhan. Giao Hoi Coptic khong lu tam ti bat c luat dan s nao neu no khong can thiep vao cac b tch cua Giao Hoi. Giao Hoi cung khong co lap trng chnh thc nao ve mot so van e gay tranh cai nh pha thai chang han.

c Tawadros II

Xem nh the, thc s co rat t d biet tram trong gia Giao Hoi Chnh Thong Coptic va Giao Hoi Cong Giao Roma, ca trong pham vi tn ly lan thc hanh. Cac d biet neu co chac chan se c nhn bang tam nhn mi khi hai v giao hoang gap nhau tai Cairo.

Ngi ta co quyen hy vong nh vay v thai o het sc c m cua c Tawadros II. Thc vay, ngai la ngi mau man ti Vatican hoi kien vi c Tan Giao Hoang Phanxico, ngay 10 thang 5 nam 2013, gia luc cac Kito hu Ai Cap noi chung ang chu ap lc nang ne cua Huynh e Hoi Giao.

Nhan dp nay, c Tawadros II noi vi c Phanxico rang Giao Hoi Coptic "cho ti nay tng b dan thuy bang mau cua nhieu v t ao, nhng nh the ngay mot tr nen manh me hn".

c Phanxico ap lai: hai Giao Hoi cua chung ta hp nhat bang "nen ai ket au kho... Mau cac v t ao la hat giong gay sc manh va s mau m cua Giao Hoi nh the nao, th viec chia se cac au kho hang ngay cung co the tr thanh mot phng tien hu hieu e hp nhat".

c Tawadros tiep li: "Muc ch quan trong nhat cho ca Giao Hoi Cong Giao lan Giao Hoi Coptic la viec co vu oi thoai ai ket hau at c muc tieu c theo uoi hn ca la hp nhat!".

c Phanxico ap lai: "Cho phep toi bao am vi ngai rang cac co gang cua ngai nham xay dng s hiep thong gia cac tn hu trong Chua Kito, va quan tam song ong cua ngai oi vi tng lai x s ngai va vai tro cua ca cong ong Kito Giao trong xa hoi Ai Cap tm thay tieng vang sau xa trong long ngi ke nhiem Thanh Phero va toan the cong ong Cong Giao".

Khong rieng oi vi Giao Hoi Cong Giao, c Tawadros II con co gang bat tay vi ca ke thu cua the gii A Rap. Thc vay, ngay 27 thang 11 nam 2015, ngai la v giao hoang Coptic au tien tham Gierusalem ke t nam 1832, ngc vi chnh sach tay chay Israel cua v tien nhiem, c Shenouda III.

Va ai cung biet Giao Hoi Chnh Thong Coptic ac biet b cac nhom Hoi Giao qua khch ra mat tan cong, nhat la vu sat hai 23 v t ao Coptic cach nay may nam va gan ay vu anh bom nhan dp Le La. Nhng c Tawadros II khong han thu ngi Hoi Giao noi chung. Tai mot hoi ngh ai ket cac nha lanh ao cac Giao Hoi Kito Giao Trung ong hop tai Jordan nam 2016, ngai noi rang Kito hu va ngi Hoi Giao on hoa can phai nam tay nhau cung lam viec e ton vinh pham gia con ngi va e cao cac gia tr va nguyen tac cao thng. Ch bang cach nay, bao lc va chu ngha cuong tn mi b bac bo.

Bau kh ci m do c Tawadros II khi xng chac chan se c ca tung va thang tien trong dp c Phanxico tham vieng Cairo.

 

Vu Van An

 


Back to Vietnamese Missionaries in Asia Home Page