Ky niem 60 nam

ngay giai phong trai tap trung Auschwitz

 

Ky niem 60 nam ngay giai phong trai tap trung Auschwitz.

Auschwitz, Ba Lan (Vat. 9-02-2016) - Cach ay 60 nam ngay 27 thang gieng nam 1945 cac binh s cua Hong quan Nga da tien vao trai tap trung Auschwitz ben Ba Lan. Cac hnh anh pho bien sau o a phi bay chnh sach diet chung kinh hoang cua Adolf Hitler va che o oc tai c Quoc Xa.

Trong khi hong quan Nga tien ti gan Auschwitz man tay thanh pho Cracovia mien nam Ba Lan, cac lc lng mat vu c a voi va tm cach giai toa cac tu binh bang cach a ho i xa hn, nham dau nhem cac chng c cua cuoc diet chung. 60,000 ngan tu binh, a so la ngi Do thai, a b cung bach di chuyen ve man tay, hng ve thanh pho Wodzizlaw trong vung ong Slesia Thng. Ho ra i vi manh ao tu mong manh, gia tri tuyet gia buot cua Ba Lan. Trong cac ngay trc o quan c Quoc Xa a voi va sat hai hang ngan ngi, nhieu bao nhieu co the. Trong cuoc di chuyen ay cac lc lng mat vu ban nhng tu nhan qua met moi va kiet lc khong bc i c na. Tuyet lanh va oi khat a khien cho hn 15,000 ngi chet.

Khi hong quan Nga tien vao Auschwitz ho a giai thoat 7,000 tu binh con song sot, benh tat va hap hoi, ngi gay et ch con da boc xng, mat loi to tren gng mat hoc hac. Co hang ngan xac chet khac cha kp ot trong cac lo hoa thieu con chat ong rai rac khap ni. a co khoang 1.3 trieu ngi b ay ti Auschwitz gia cac nam 1940-1945 va a co 1.1 trieu ngi b sat hai, b anh ap, oi x tan te, b tra tan, b ban chet hay b giet trong cac phong hi ngat va b thieu sau o.

That ra ten goi Auschwitz la ca mot tong the cac trai tap trung va lao ong cng bach co he thong c dng len gan Oswiecim, la thanh pho mien nam Ba Lan. Ngoai trai tap trung ban au goi la Auschwitz I trong thi ky Diet chung a co them nhieu trai khac thanh hnh, trong o co trai tan sat Brzezinka, hay Birkenau trong tieng c, la Auschwitz II, trai lao ong Monowitz hay Auschwitz III, va 45 trai khac c xay dng trong thi c Quoc Xa chiem Ba Lan, trong o cac tu nhan lam viec khong cong cho nhieu ky nghe khac nhau cua c.

Tong the cac trai Auschwitz la he thong ln va quy mo nhat ma che o c Quoc Xa cha tng thc hien cho d an "giai phap chung ket cho van e Do thai", la kieu noi hoa my e am ch cuoc diet chung Do thai va tan sat u moi thanh phan khac. Auschwitz nhanh chong tr thanh trung tam tan sat hu hieu nhat cua c Quoc Xa, va a tr thanh bieu tng ai ong cua trai tap trung ong ngha vi "nha may cua s chet", c thc hien ngay gia long ong Au cua the ky XX.

Nam 1947 Quoc hoi Ba Lan quyet nh thanh lap mot vien bao tang bao gom trai tap trung Auschwitz I va Auschwitz II. Nam 1979 khu vc nay c Lien Hiep Quoc tuyen bo la gia tai cua nhan loai. Do yeu cau cua chnh quyen Ba Lan t nam 2007 ten goi "Trai tap trung Auschwitz" c oi thanh "Auschwitz Birkenau - Trai tap trung va diet chung c Quoc Xa 1940-1945".

Tong the 3 trai tap trung chnh va 45 trai phu c xay tren at tc oat cua dan chung cac vung nay rong hn 40 cay so vuong. Ben trong co vai hang xng ky nghe kieu mau nong nghiep va chan nuoi, do y muon cua Hitler, trong o cac tu nhan b boc lot sc lao ong nh no le.

Trai Auschwitz I bat au hoat ong t ngay 14 thang 6 nam 1940, va la trung tam ieu hanh tong the cac trai tap trung. So tu nhan b giam gi tai ay linh ong t 15 ti 20 ngan ngi. Nhom tu au tien ti ay la 728 chnh tr gia Ba Lan t Tarnow ti, va lam viec e trung tu trai lnh cu b bo bom h hai thanh trai tu. Ban au ch co cac nha tr thc va thanh vien khang chien Ba Lan, sau o co them ca cac tu nhan chien tranh Nga, cac toi pham ngi c, cac tu nhan chnh tr va cac thanh phan khong xa hoi nh ngoi an may, iem, ngi ong tnh, cac chng nhan Giehova va ngi Do thai. Bnh thng so tu nhan xe xch gia 13-16 ngan, nhng nam 1942 len ti 20 ngan ngi.

Tren cong vao co tam bang e "Lao ong khien t do". Cac tu nhan ri trai e i lao ong hay khi ve phai i qua cong nay vi tieng nhac em quan hanh cua mot ban nhac tu nhan. Rat thng khi cac tay toi pham ngi c c chon lam giam th cac tu nhan. Ho lam dung quyen bnh va oi x rat tan bao vi cac tu nhan. Ngi tu song chen chuc nhau trong cac day nha bang go vi cac ging ba tang, va thng co gap oi so ngi co the cha, nen rat chat choi, khong co ve sinh va de lay benh cua nhau. Ngi goc Do thai thuoc nac thang thap nhat trong xa hoi, nen b oi x tan te nhat. Tu nhan nao cung phai lao dong. Khi ti ni cac ngi khong thch hp cho lao ong b giet ngay sau o. Thi gian lao ong thay oi theo mua nhng trung bnh 10-11 gi moi ngay. Tr nhng ngi lam viec tai cac hang xng che tao vu kh chien tranh phai thay phien nhau lam viec lien tuc, c hai Chua Nhat mot lan tu nhan c tam ra giat giu va quet don trai. Cac ieu kien lam viec vat va, thieu thon thc pham va khong co ve sinh khien cho nhieu ngi chet rat mau chong.

Cac tu nhan b giet trong phong hi oc lay t lo hoa thieu so 1, hay chet v cac ieu kien lao ong cng bach, b x ban, anh ap, tra tan, hay v benh tat, oi khat, b a ra lam vat th nghiem khoa hoc, tat ca la 70,000, a so la gii tr thc Ba Lan va tu binh chien tranh lien xo. Di ham khu 11, la nha tu cua trai, ngay mung 3 thang 9 nam 1941 lan au tien quan c dung hi Zyklon B, la loai thuoc tr sau bo e giet 850 tu nhan. Sau nay loai hi oc nay se c dung rong rai e tieu diet ngi Do thai.

Auschwitz II, tc trai Birkenau, la trai tieu diet, ni a co 1.1 trieu ngi b tan sat, a so la ngi Do thai, Nga, Ba Lan, cac tu binh chien tranh, cac ngi ong tnh luyen ai, cac nha chnh tr chong oi, cac chng nhan Giehova va cac ngi du muc. ay la trai tap trung rong ln nhat co ti hn 100,000 tu nhan. No cach xa trai I khoang 3 cay so, va bat au hoat ong ngay mung 8 thang 10 nam 1941. Trai bao gom 4 lo hoa thieu ln va cac ho ot em ngay cac phan con lai cua cac xac chet. Cac tu nhan nam n b nhot trong cac khu vc khac nhau phai lao ong va tam tru trc khi c chuyen i cac trai khac.

Trai Birkenau rong hn 4 cay so vuong chung quanh co hang rao thep gai co ien cao the. Hang ngay eu co rat nhieu tu nhan tuyet vong v cac ieu kien song khon kho nhuc nha, t t bang cach lao au vao hang rao e cho ien giat chet. Cac tu nhan goi o la "cai chet nhanh chong va em du".

Trai Birkenau gom nhieu khu vc hoan toan biet lap vi nhau, nen tu nhan khong co cach nao lien lac vi nhau. Khu vc B1a la trai tu phu n, ni phu n b giam vi con cai ho. Khu B2b la ni giam gi nam gii Do thai va khong Do thai. Nam 1943, ho c di chuyen sang khu B2d, e nhng cho cho n gii. Khu B2a danh cho nhng ngi b nghi ng co benh truyen nhiem, va cung la ni tu nhan c huan nhuc e biet vang li tuyet oi. Khu B2b danh cho cac gia nh Do thai en t Theresienstadt, sau o c danh cho phu n Ba Lan b bat trong cac cuoc truy lung sau vu dan chung thu o Varsava noi loan. Khu B2c danh cho phu n Do thai en t Hungaria, trc khi b gi i cac trai khac hay b giet. Khu B2d danh cho nam gii Do thai va khong Do thai. Khu B2e la trai cua cac ngi du muc. Ho mau chong chet v cac benh dch, v thieu thon thc pham va thuoc men. Nhng ngi cuoi cung b gi vao cac phong hi ngat nam 1944. Khu B2f la nha thng cua cac tu nhan nam. ay cung la ni cac bac s c quoc xa dung cac tu nhan e th nghiem nhieu th thuoc. Khu B2g la nha kho ni ong cac kien hang cua cai tch thu cua cac tu nhan e gi ve c. Khu B3 la trai chuyen tiep. Co t nhat 10,000 phu n Do thai a b nhot tai ay trc khi b giet trong cac nha hi ngat hay gi i cac ni khac.

Auschwitz III tc Monowitz, la trai lao ong nam gan hang che cao su tong hp cua hang I.G. Farben, cach Auschwitz I bay cay so. No bat au hoat ong ngay 31 thang 10 nam 1942 va co khoang 12,000 tu nhan. Cac tu nhan lam viec khong cong cho hang hoa hoc Buna Werke thuoc hang IG Farben, che tao cao su tong hp, xang tong hp, va nhieu san pham khac bang carbon. Tuy a giet chet 25 tren 35 ngan tu nhan nhan cong, hang Buna Werke a khong i ti viec san xuat quy mo nao, tuy no la hang hoa hoc ln nhat thi o.

Trong cac d an cua c Quoc Xa phat trien gia cac nam 1930-1940 co chng trnh ay ai va tan sat 90% dan Ba Lan. Sau khi tan sat ngi Do thai, cac trai tap trung se c dung e giet ngi Ba Lan. Sau o Ba Lan se b chia xe va khai thac, so ngi con lai se la no le cho cac gia nh c ti sinh song tai ay. Chng trnh nay a bat au c thc hien ngay sau khi c Quoc Xa xam lang Ba Lan ngay mung 1 thang 9 nam 1939. Lc lng ac biet a bat au tan sat ngi Do thai va cac nhan vat chnh tr, van hoa Ba lan. Trong thi gian au a co cac vu x ban tap the ngi Do thai, ngi du muc va cac chnh tr gia oi khang. Quan oi c phai lam nhiem vu nay. a xay ra nhieu vu bnh s c ao ngu hay t t v ho khong the chap hanh cac lenh ban giet ngi gia, phu n va tre em. T no nay sinh ra cac trai tap trung ap ng ba nhu cau: gi b mat cho cac vu tan sat, tan sat hu hieu tren mc o ky nghe, va s oc lap cua quan oi, v viec ban giet do cac lc lng ac biet am trach.

Ngay 14 thang 6 nam 1940 tuy viec xay cat trai tap trung Auschwitz cha xong, nhng a co 728 tu nhan c s quan trai trng tiep on vi cac li le sau ay: "Cac ngi khong en trong mot dng vien, nhng trong mot trai tap trung c. ay ch co ng vao ma khong co ng ra nao khac ngoai lo thieu xac. Neu co ai o khong thch, th co the i lao mnh ngay vao day thep ien cao the. Cac ngi en ay e chet: ngi Do thai khong co quyen song hn hai tuan, cac linh muc hn mot thang va nhng ngi khac hn ba thang".

Cac ngi tu song sot ke lai rang: "Mot ngay kia ngi ta a cho toi mot mieng xa phong hnh ch nhat ben tren co in ba ch RJF viet tat cua "Rein Juden Fett" co ngha la "lam bang m tinh tuyen cua ngi Do thai". Ho a cho chung toi c hoi tam ra vi cac xac chet cua cac ngi anh em Do thai chung toi"

 

Linh Tien Khai

(Radio Vatican)

 


Back to Vietnamese Missionaries in Asia Home Page