Hoa Ky lien ket ong tnh luyen ai

vi cuoc chien chong khung bo

 

Hoa Ky lien ket ong tnh luyen ai vi cuoc chien chong khung bo.

Hoa Ky (VietCatholic News 19-02-2015) - S xuat hien man r cua ISIS va bo may truyen thong cua Tay Phng hien nay hau nh lam ngi ta quen khuay ca mot tran chien khac cua khung bo Hoi Giao o la Boko Haram Nigeria. S quen khuay nay khong han la mot tnh c lch s, ma la mot phan chien lc cua chnh quyen Obama hp tac vi y thc he ao c tnh duc.

t nhat th o cung la nhan nh cua Tan Chu Tch Truyen Thong cua cac giam muc Phi Chau, c Cha Emmanuel Badejo cua Oyo, Nigeria, trong mot cuoc phong van cua Diane Montagna, thuoc tap ch Aleteia, mot tap ch chuyen ve bao ve s song.

Theo c Cha Badejo, cac gia tr Phi Chau, tuy khong b em ra ban ai ha gia, nhng hien ang b e doa nang ne bi ieu ma c Giao Hoang Phanxico von goi la "thc dan hoa y thc he" nham pha hoai gia nh. Chnh sach thc dan mi nay toi te en o Hoa Ky khong ngan ngai noi ro: ho ch giup Nigeria anh tra nhom khung bo Boko Haram neu nc nay chu thay oi luat le lien quan ti ong tnh luyen ai, ke hoach hoa gia nh va kiem soat sinh e.

Sau ay la toan van cuoc phong van:

- Tha c Cha, la mot giam muc tai Nigeria, c Cha co the cho chung con biet g ve ban chat va cac hoat ong cua Boko Haram?

Muon biet moi cau tra li chnh xac ve Boko Haram, co le ta can rat nhieu th gi. S that la t cac suy t, kham pha va kinh nghiem cua chung toi vi nhng ngi co lien he vi s man r va bao lc cua Boko Haram, th ay qua la mot pha tron cua rat nhieu s viec: nh toi ac cua cac chnh phu trong qua kh, thoi nat, hanh chanh oi bai, thieu chu y ti lp tre, thieu chu y ti nhng tru cot chnh cua dan chu nh giao duc dan chung, nhat la mien bac cua x s.

Theo toi, chung toi b lang quen bi chnh sach cai tr toi bai cua 30 ti 35 nam trc ay.

Chung toi thay chnh sach ay phat xuat t lau tai Nigeria. Co co the len mien bac cua Nigeria, ngay ca trong thi hoa bnh nhat, co se thay tng oan ngi ngoai ng pho, khong lam g ca, ch biet an xin. Bat c ai ch can mot chut kha nang phan tch cung biet ay la van e. Khong can phai la Boko Haram. Bat c ai vi bat c y o toi ac nao cung co rat nhieu tay chan e thue mn, e s dung cho viec cp boc, pha hoai an ninh cong cong.

Khi mi xuat hien, nen dan chu em ti that nhieu ky vong, nhng phan ln nhng ky vong nay khong thanh s that. Gii tre, nhng ngi a b bien thanh bat lc khong t cham soc cho mnh c v thieu giao duc, thieu nhan dung, lai thay cac chnh tr gia trc ay von chang la ai nay bong tr thanh ai gia, co kha nang muon g c nay. Va roi cac phng tien truyen thong quoc te na, ho thi nhau cho thay the nao la mot cuoc i ang song, nen gii tre nay, trc kia bat can, gi ay bat au thay mnh can lu tam ti nhng g mnh co the co neu mnh cung nam c nhng a v kia. Ve viec nay co nhieu kha the nh i hoc chang han, nhng lam g co trng ma hoc. Cung lam g co viec lam. Ch mi ay, chnh phu mi bat au xay trng. Nhng theo toi, a qua muon.

Cung con nan e khac o la viec thieu ton trong phap tr. Nigeria co hien phap, nhng hien phap nay, trong nhieu nam, von b lam dung v chnh phu thieu y ch ap dung luat phap khi can. Ngi ta pham phap va khong b luat phap trng tr. Nhieu nam trc ay, khi luat Sharia c em ra ap dung, chnh phu a khong co bien phap nao oi pho, ch ngoi hy vong t no se tan bien. Chng to ho khong co kha nang kiem soat bat c ieu g.

Tat ca cac yeu to tren eu gop phan vao viec khuyen khch bao loan. Thanh th khi Boko Haram noi len, nhng ngi bat man vi he thong va chnh quyen co cho bam theo. Cho mai ti nay, toi biet van con nhng ngi tre tham gia cac nhom khung bo khong phai v ho thch cac nhom nay ma ho can mot ngo ngach e chong pha che o, e bay to s chong oi cua ho. Tat ca nhng ieu nay gop tay vao bo phan toi ac khong lo, cai tr d, thoi nat mien bac.

Mot nhan to khac la cac to chc ton giao, la cac to chc rat co the a gia giam c c hau qua mien bac, nhng tren thc te a gap nhieu tr ngai. Cac bo phan cua Kito Giao, cac to chc cua Giao Hoi, khong c t do ma ang ly ho phai c hng. bac Nigeria, ho b chnh phu gay kho khan trong rat nhieu nam.Theo luat le, co khong c mua at ai, neu co la Kito hu, va nhieu lan, cac giam muc Cong Giao tai Nigeria a tranh au ve van e nay, nhng khong i en au. S that la tai mot so tieu bang cua Nigeria, co khong the s hu at ai neu co s dung at ai nay vao cac muc ch ton giao. Muc ch nay bao gom viec huan luyen ngi cho cac trng hoc, xay cac phng tien cho ngi ta, cung cap nen giao duc luan ly. V ngi ta ch chu trong ti cac trng Hoi Giao, nen ho ch day Kinh Korang ma thoi, nen cau truc tinh than cua xa hoi c mai mot dan.

Ly do khien ieu tren quan trong la: toi xuat than t mien tay Nigeria, ni nen van hoa Yoruba rat manh. Nhieu ngi Hoi Giao theo nen van hoa nay. Tai khu vc cua toi, chung toi la thieu so Kito Giao song vi ai a so Hoi Giao, nhng chung toi song chung vi nhau rat tot ep. Trong giao phan toi, va toi ngh viec nay cha c truyen thong lu y u, toi co 17 trng hoc. Bay mi phan tram hoc sinh tai cac trng cua toi la tre em Hoi Giao va mot so cac em nay, khong nhieu lam nhng cung ong u, a chap thuan tr lai Kito Giao va cha me cac em khong he phan oi. Toi noi thc vi co nh vay.

Toi cung co mot so imam (giao s) va mot so nha lanh ao Hoi Giao than nhau en noi khi xay nha mi, ho mi toi ti e lam phep. Khi chung toi c hanh hay mng le nao o ma mi ho, la ho vui long ti ngay. Toi von c hanh nhieu am ci cho ngi Cong Giao va ngi Hoi Giao. Tai nhieu ni nh giao phan toi, ngi Hoi Giao trong cay vao ngi Cong Giao e co ngi lanh ao trong cac van e xa hoi, cong ly, phu n, huan luyen ngi vao ai hoc. Thanh th, noi chung co s tin tng lan nhau, nhieu s hp tac vi nhau.

a co nhng luc toi phai e cap ti van e Boko Haram bac Nigeria. Toi quyet nh phai tham khao cac nha lanh ao Hoi Giao von than thiet vi mnh. Toi hoi ho tai sao chung toi, tai mien tay, khong co cung mot van e nh mien bac. Ho ch ra ieu nay: boi canh van hoa vng chac von hp nhat chung toi, chung toi khong e no mai mot. Trai lai, mien bac, nen van hoa Hoi Giao a mai mot. Nen van hoa Hausa a mai mot. Hoi Giao co tnh A Rap va a ben re lau i, nhng chnh v vay, nhieu ngi a mac ket gia. ung, ho la Hoi Giao, nhng nen van hoa nam ben di th khong con na, khong co nen van hoa cho cac gia tr.

Yorubaland, pham gia va s song nhan ban c coi la thanh thieng. Kito Giao a ti ra toi cho no. Khong ai thuyet phuc toi tin rang Kito Giao ti ch e em lai long ton knh s song con ngi. Long ton knh nay a co t trc. Co khong the bnh than tien hanh viec giet mot ai o. Co rat nhieu cham ngon cho thay s khon ngoan cua ngi Yoruba. Ho quen noi: ngi khong c anh nhau cho ti chet. Khi anh nhau, bat ong hay tranh chap, ngi khong c tiep tuc cho ti chet, v ngi khong bao gi biet chuyen g se xay ra vao ngay mai, va ngi can ti ai.

Toi ngh rang viec thieu c s van hoa, viec cai tr toi te trong qua kh, viec pha huy cac tien e cai tr dan chu, va viec hang trieu ngi tre b bo ri ngoai ng pho, khong mot chut hy vong, khong mot chut kha nang, a chuan b manh at tot cho Boko Haram. No la cho cho nhieu ngi bam vao.

Khi Boko Haram mi noi day nam 2009, ngi ta rat de mo ta no, du t xa. Nay, no a qui tu nhieu lc lng khac di cay du Boko Haram. ung the, chnh tong thong Nigeria, may thang trc ay, tng cho rang hien nay co nhieu loai Boko Haram khac nhau: kinh te, ton giao, xa hoi. Ong cung tha nhan rang ngay trong chnh phu cua ong, cung co ngi co thien cam vi Boko Haram. Thanh th no tr thanh chiec du ln cho bat c ai bat man hay muon pha hoai cau truc tinh than cua Nigeria.

- Theo nhan nh cua c Cha, ta co the anh bai Boko Haram cach nao?

Van e nay kha kho. Chung toi a i ti cho ong y vi nhau rang chnh phu Nigeria khong u sc lam viec nay. ay la mot trong nhng ly do tai sao chnh phu to ra bat can. Hai nghn ngi a thiet mang. Thanh th muon g ay, neu khong the lam g c. Tai sao con lam am len lam g? ay ch la van e thai o. Nhieu ngi ang mat mang, nhieu binh s Nigeria ang mat mang.

Cach nay khong lau, toi co cung cap cho ai Phat Thanh Vatican mot bai phan tch, trong o toi at ra hai cau hoi: co ung s thc la khong ai ngoai kia co the nhan dien tat ca tien bac cua Boko Haram t au ma co hay khong? Co ung s thc la khong ai Tay Phng co kha nang chan ng nguon tai tr cho Boko Haram hay khong? Toi ngh co mot s ong loa nao o Tay Phng oi vi nhng g ang dien ra.

Truy nguyen ra, toi thay tat ca la do ngh trnh kiem soat dan so. Ly thuyet cua toi la vay. Bat c ieu g co the giam dan so. Ve viec no bung dan so tai Phi Chau, ang co nhng tieng chuong canh bao vo trat t. Va bat c ieu g co the giam thieu hay gii han c a gia tang dan so tai Phi Chau eu c het long hoan nghinh.

Thc vay, gan ay toi c bao ong khi nghe Hillary Clinton, luc con la ngoai trng, noi rang chnh phu Hoa Ky cam ket lam bat c ieu g co the e ay manh ngh trnh kiem soat dan so. Hoa Ky thc s tuyen bo rang ho ch giup Nigeria ng au vi Boko Haram neu nc nay chu thay oi cac luat le lien quan ti ong tnh luyen ai, ke hoach hoa gia nh, va kiem soat sinh e. ieu het sc ro rang la chu ngha e quoc ve van hoa qua ang hien hu. Thc the, theo toi, Phi Chau chu au kho nhieu v chu ngha e quoc van hoa ang lam soi mon cac gia tr van hoa cua chung toi.

Theo toi, o la hnh toi. V neu Tay Phng huyenh hoang mnh dan than cho t do nhan ban, th ho hay chng to thc s ho muon the i. Neu co nhng gia tr c Tay Phng quy trong, th ho ng nen ap at chung len Phi Chau. ay la mot phan cua t do nhan ban. Va, t nhat, Phi Chau cung co the ng len va tuyen bo: "ay la cac gia tr c chung toi quy trong va la nhng gia tr chung toi muon duy tr". Neu Tay Phng quy trong t do cho ngi ong tnh va cac cuoc ket hp ong tnh cung nh viec pha thai va nga thai, th ho phai gia thiet ngi Phi Chau khong co khuynh hng oi vi nhng ieu o. oi vi ngi Phi Chau, s song la ieu thanh thieng. The gii ang chng kien hang tram ngi chet Nigeria moi ngay ma van co the ngoanh mat lam ng: ieu nay cho thay cai ma chung toi van goi la nen Van Minh Tay Phng qua ang benh hoan. Nhng ieu ho noi ve nhan pham va nhan quyen ch la gia hnh. Ngi ta cang ngay cang t long knh trong oi vi tnh thanh thieng cua s song. Va tat ca nhng ieu nay ang b ap at len Phi Chau, bang bat c gia nao: chung toi cho rang ieu nay het sc vo luan va bat cong na#

Tra li cau hoi ieu g ngan can Boko Haram khong nam c chnh quyen Nigeria. c Cha Badejo cho rang: nh Tay Nigeria rat vng do dan chung c giao duc, song chung hoa bnh. Va lai, tai nhieu vung khac, van con mot hnh thc cai tr va c an toan. Mot so tieu bang cua Nigeria tr nen an toan hn trc, nh chnh quyen ay, thuoc phe oi lap, co mot phng thc kha hn phng thc cua chnh phu. Hn na, lanh tho do Boko Haram chiem c tuy kha rong, nhng so vi toan quoc, van con rat nho...

Ve viec Tay Phng co the giup c g, c Cha Badejo noi rang: ho co the giup ve phng dien bac ai, cung cap tai nguyen, phng tien sc khoe. Ve viec ngan chan cac hoat ong sat nhan cua Boko Haram, c Cha Badejo cho rang khong co tien bo, mot phan do Tay Phng khong lu y ti Nigeria u. Ngai bao, ch co may ngi chet tai Paris do khung bo Hoi Giao gay ra a lam rung ong ca the gii, vay ma hang chuc nghn ngi chet v khung bo tai Nigeria, th khong ai xuc ong het. Ngai hoi: Tai sao lu y ti Phap ma lai khong lu y ti Nigeria? Ngai bao: qua co s ong loa...

- c hoi them ve tan chu ngha e quoc van hoa song song vi kieu noi "thc dan hoa ay tnh y thc he"cua c Giao Hoang Phanxico nhan dp tong du Phi Luat Tan, c Cha Badejo cho hay:

Toi muon noi rang he thong gia tr cua Phi Chau xem ra co khac vi he thong gia tr hien nay cua Tay Phng. Ngi Phi Chau noi ti tnh thanh thieng cua s song. Tay Phng, ngi ta qua nhan manh ti pham chat cua s song. o la ly do khien ngi Phi Chau cho rang a con la tran chau ngoc bao du a con nay phai trai nghiem nhieu kho khan e ln len. Tay Phng, neu a con khong the co c ieu tot nhat tren i, th no khong nen song. ay khong phai la the gii quan cua Phi Chau.

The gii quan Phi Chau la moi s song eu thanh thieng, hu ch va la mot tran chau bao ngoc ca. V ngi Phi Chau coi hom nay thap gia hn ngay mai. Co khong bao gi biet ieu g se xay ra ngay mai, nhng luon co hy vong. Va da tren the gii quan o, toan bo phong trao nhan danh ke hoach hoa gia nh la thuc ay ieu c Giao Hoang goi la "nen van hoa s song", ngha la, nga thai, pha thai va tat ca nhng g gii han s hien hu cua con ngi eu tm gm oi vi ngi Phi Chau, va ngi Phi Chau trung bnh ngoai ng pho thay eu chong oi chung...

Co han biet Uganda, nc ma chnh phu cua ho trc ay a thong qua luat le chong ong tnh luyen ai, v ay khong thuoc nen van hoa cua ho. Nhng cuoi cung, ho buoc phai thay oi ao luat o e c hng mot khoan vien tr cua Hoa Ky.

ay, xin cho toi phat bieu nh the nay: the gii Tay Phng cho rang moi quyen eu la nhan quyen, va moi tac phong phai co v the cua mot nhan quyen. Chung toi bao nh the khong ung. Khong phai moi tac phong cua con ngi eu co v the cua mot nhan quyen. Co nhng nhan quyen va co nhng tac phong cua con ngi. Nhng khong phai tac phong nhan ban nao cung co v the o. Ngi Phi Chau tin nh the v ho luon khi i t hu the cao hn. Thien Chua luon co o va co mot cho ng trong i song cua ngi Phi Chau.

Tay Phng, ngc lai, v bat c ly do nao, ho cung khong thay can co Thien Chua na. Moi s eu xuong xe: song tot va co co the giai thch moi s. Ngi Phi Chau bac bo viec ho co kha nang giai thch moi s.

Toi ngh Tay Phng, ngi ta phong ai cai hieu cua ho ve t do nhan ban. T do vo gii han, ca nhan c hoan toan t do. Nhng hoan toan t do la tr nen phong tung. Va ngi Phi Chau khong nhn the gii nh the. Ho tin rang i ho la mot an ban, va niem tin nay rat hu ch cho Phi Chau. o la ly do tai sao chung toi van con y thc manh ve gia nh. o la ly do tai sao chung toi van con y thc manh ve nhan loai. Gia nh co khong cham dt vi con cai cua cha co hay con cai cua me co, nhng no trai dai qua ngi khac co tnh mau mu vi co. Va ieu nay rat giup ch cho Phi Chau. Thanh th co mot cai hieu qua phong ai ve t do vo trach nhiem, co the a phat khi t tuyen ngon nhan quyen cua Lien Hiep Quoc. Nay con co tuyen ngon nhan quyen cua con nt, nhng toi cha thay mot tuyen ngon nao ve trach nhiem ca. Thanh th ay la mot the gii quan hoan toan khac, va theo toi, no a khuyen khch chu ngha ca nhan, chu ngha tng oi, chu ngha duy vat, chu ngha tieu thu Tay Phng, von co gia tr rat gii han Phi Chau.

Theo toi, neu nhng ngi thuoc cac nhom van ong khac nhau tren the gii ngay nay muon chu trng rang phai danh cho moi loai tac phong v the mot nhan quyen, th ho nen nh rang neu toi khong tin nh the, toi cung co quyen phat bieu ch. Tai sao ai cung co quyen ap at the gii quan khac len toi. Theo toi, viec o het sc vo luan.

- c hoi ve viec so sanh phong trao tranh au quyen ong tnh vi phong trao dan quyen cua ngi My Da en thap nien 1960, c Cha Badejo tra li:

Ngi Da en tranh au v ho muon c nhn nhan la ngi. Con ngi ong tnh tranh au e tac phong cua ho c nhn nhan la mot nhan quyen. au phai tren cung mot bnh dien, khong he cung mot bnh dien.

Ngi da en tranh au e c hien hu nh ngi oi tac da trang. o la nhan quyen. Con ngi dan than vao cac moi lien he khong co tnh sinh san, au phai cung mot chuyen. ay la van e tac phong, nhng tac phong tng c chng minh, ca ve phng dien khoa hoc na, la co the thay oi c, nhng tac phong tng c chng minh ca tren bnh dien khoa hoc la benh ly. Con la ngi da en au phai chuyen benh ly. Toi khong the thay oi e tr thanh ngi da trang.

- Quay qua Thng Hoi ong ve gia nh, ieu g quan trong oi vi cac giam muc Phi Chau? Va cac ngai u t ra sao oi vi cac mu toan nham thay oi thc hanh muc vu trong cac van e gay tranh cai nh ly d va tai hon, ong tnh luyen ai, song chung...

Trc ay toi co noi rang co mot so gia tr Phi Chau ma toi tin Kito Giao ch ti e ra toi cho. S song luon la ieu thanh thieng. Gia nh luon c ton trong, trc khi Kito Giao ti ay. Ve Thng Hoi ong ve gia nh, chung toi coi ay la mot c hoi e chan ng lan song cac gia tr phan gia nh von phat xuat t Tay Phng va thoat khoi ieu t goi la "nen van minh hien ai" va thoat khoi cac phng tien truyen thong. Cac phng tien truyen thong von la ke ong loa ay the lc trong van e nay.

Trong Thng Hoi ong va qua, ieu Phi Chau muon nhan manh la kha nang e chung toi noi len cac u t cua mnh. Cac u t cua chung toi khong phai la cac u t cua Tay Phng. Nhng Phi Chau khong noi rang Tay Phng khong nen noi len cac u t cua ho.

Cang ngay nhieu ngi Phi Chau cang bat au len tieng cho chnh ho va cng lai thai o tong quat trong qua kh la ngi Phi Chau t ngh ti chnh mnh, khong biet ieu g tot cho mnh.

ieu Phi Chau muon la: c danh cho c hoi e va la ngi Phi Chau va la ngi Kito hu, va la ngi Phi Chau va la ngi Cong Giao. Phi Chau, cac van e gia nh va hon nhan la cac van e lien quan ti a the, lien quan ti nhng cuoc hon nhan cha ti tuoi, lien quan ti viec nang lc hoa phu n va cac van e khien chung toi quan tam ve mau da.

Chung toi muon nhng van e tren tr thanh mot phan trong cac van e lien quan ti Giao Hoi. Neu Tay Phng u t ti ngi ly d va tai hon, th ieu ay tot thoi. Nhng chung toi phai bao gom cac van e khien Phi Chau u t va u t nay cung la u t cua cac ni khac tren the gii. o la y ngha cua mot Thng Hoi ong: chung ta em cac u t va cac u iem cua chung ta lai vi nhau.

- Giao Hoi tai Phi Chau co the cung hien ieu g cho Giao Hoi Hoan Vu ma Tay Phng khong the cung hien hay se khong cung hien?

Chung toi ngh rang Phi Chau co kha nang nhac the gii nh ti nhng ieu het sc cot yeu: nhan tnh ta, tnh thanh thieng cua s song con ngi, ve ep cua gia nh, ve ep cua viec chap nhan con cai nh mot an ban cua Thien Chua, ch khong nh mot ganh nang. oi vi nhieu ngi Tay Phng, con cai a tr thanh mot ganh nang.

Phi chau bac bo nen van hoa ca nhan chu ngha, ch ky, ch ngh ti pham chat cua i song, ch khong ngh ti tnh thanh thieng cua no. Va Phi Chau bac bo th van hoa ch noi ti t do ch khong noi ti trach nhiem. Chung toi bac bo loai giao duc tnh duc kieu Tay Phng hien ang rat thnh hanh ch nham tan cong tre em, ch nham "giai phong" chung va em lai quyen "la chon" trong cac tac phong tnh duc cua rieng chung. ieu ay ang dien ra. Co nhng c quan cua Lien Hiep Quoc oan ha se giup tre em thoat khoi anh hng cua cha me va cac to chc ton giao. Nhng tre em ch mi 5, 6 tuoi. Tai sao cac tre em ay va ca ngi tre na can phai biet ve ke hoach hoa gia nh? Chung a co gia nh au. Chung ke hoach hoa cai g?...

- Ve cau hoi lien quan ti li phat bieu trc ay cua c Hong Y Kasper rang ngi Phi chau khong nen bao ta phai lam g, c Cha Badejo cho hay:

Toi ngh nhan nh cua c Hong Y Kasper nghe co ve ngao man. Ngai co the noi cho nc ngai. Va ngi Phi Chau cung nen noi cho nc mnh. Toi nh v Chu Tch cua Hoi ong Giam Muc Nigeria a manh me noi ve cac van e gia nh roi. Cac thng hoi ong c nham cho viec em moi niem tin va y kien khac nhau len ban (mo xe)...

Ngai cho biet them:

Toi la mot giam muc Phi Chau, va toi co the noi vi co rang neu toi ti Thng Hoi ong, toi se ung ho nhng g Giao Hoi luon giang day. ong tnh luyen ai la mot xao tron. Ngi ong tnh van la con cai Thien Chua. Ho co quyen c ton trong. Ho co quyen c cam thng. Ho co quyen c chap nhan nh nhng con ngi nhan ban. Nhng van co yeu to phan biet gia nhan quyen va tac phong nhan ban. Toi khong phai chap nhan tac phong tnh duc, giong nh toi khong phai chap nhan viec ghien ma tuy, an trom, va khung bo. Nhng toi chap nhan con ngi nhan ban va toi ngh o la ng ranh cuoi cung.

 

Vu Van An

 


Back to Vietnamese Missionaries in Asia Home Page