Tan man ve Giang Sinh

 

Tan man ve Giang Sinh.

Belem (VietCatholic News 26-12-2014) - Trong nhng ieu ta thng c nghe la ngay le Giang Sinh trc ay von la mot ngay le ngoai giao, tc ngay th than mat tri. Nhng Thanh Gioan Kim Khau cho rang noi nh the la khong ung v qua tnh ngay 25 thang Mi Hai la ngay sinh cua Chua Giesu.

Ngai ly luan nh sau: Thanh Kinh cho ta hay Ba Elisabet thu thai Thanh Gioan Tay Gia sau khi chong ba la ong Giacaria thi hanh nhiem vu t te trong Ngay Xa Toi. Ngay o thng ri vao cuoi thang Chn hay au thang Mi. Thanh Kinh cung noi rang sau khi thien than truyen tin cho c Maria rang ngai se thu thai Chua Giesu, th ngai i tham ba Elisabet, luc o a mang thai c sau thang. ieu nay co ngha c Maria thu thai Chua Giesu vao cuoi thang Ba. Chn thang sau la cuoi thang Mi Hai.

Du Giao Hoi Cong Giao Roma ch chnh thc cho mng Le Giang Sinh vao ngay 25 thang Mi Hai ke t the ky th t, sau khi ao c Hoang e Constantino cho t do hoan toan, nhng Thanh Irene (130-202) von a cho rang Chua Giesu c thu thai vao thang Ba, do o, ngay sinh cua Ngi la ngay 25 thang Mi Hai. Thanh Hippolito thanh Roma (170-235) cung cung mot chu trng nh the. Sextus Julius Africanus (160-240) cho rang Chua Giesu c thu thai vao ngay xuan phan tc ngay 25 thang Ba cua Lch Roma, do o, ngay 25 thang Mi Hai la ngay Chua Giesu sinh ra i.

ao Cong Giao khong b am anh bi ngoai giao

Tm hieu sau xa hn, co tac gia nh Mark P. Sea cho rang ao Cong Giao, ngay t au, khong quan tam bao nhieu ti ngoai giao, ma quan tam hn ti Cu c, chm am trong cac hnh anh, li le, y niem cua Cu c. Ong cho rang oc Tan c vi hy vong kham pha ra th ngoai giao b mat coi no nh goc gac thc s cua Kito giao th cung giong nh ngi oc Shakespeare e mong tm thay dau vet van chng ai Han.

Thc s, Tan c tam mnh trong t tng, hnh tng, thi ca, li tien tri, luat le va c khon ngoan cua Do Thai. Cac Kito hu tien khi khong lu tam bao nhieu ti ngoai giao, coi no ai loai nh: (a) mot dau an m nhat cua nhng g ngi Do Thai Giao va Kito Giao biet ro nh mac khai cua Thien Chua; (b) mot th doi tra cua ma quy; (c) mot nguon khon ngoan nhan ban, ch khong phai mac khai cua Thien Chua. Bi the, ho say me en am anh oi vi ieu Thanh Phaolo goi la "li sam cua Thien Chua" (Rm 3: cac Kito hu tien khi hng ve no e soi sang bat c iem mu m nao, nh khi Thanh Phaolo trch dan cac thi s Hy Lap e to s lien he vi cac ngi Hy Lap a phng, giong nh mot dien gia i van ong han phai nhac ti oi banh a phng e tm cach noi ket vi thnh gia ni o). Ca ngay nay na, cac Kito hu hien ai cung thng s dung cac ngon t cua nen van hoa bnh dan nh "Chua Giesu: Ngi la Hang That" (Jesus: He's the Real Thing), "Chua Kito: ng Ri Trai at Ma Khong Co Ngi" (Christ: Don't Leave Earth Without Him)...

Nhng ieu cac Kito hu o lam la khong bao gi lay mot cau ch ve Chua Giesu ma ap dung vao than Apollo hay mot than minh ngoai giao nao khac. Ho cung khong dung bat c than minh ngoai giao nao e noi ve Chua Giesu; ho hoan toan biet rang Chua Giesu co the c dien ta nh Mat Tri Cong Chnh va Anh Sang The Gian trc ca khi Aurelian sang che ra ngay le ngoai giao nay.

ac biet oi vi cau truyen Ba Nha Chiem Tinh, Mark Shea cho rang ay khong phai la mot m da s hay huyen thoai c Thanh Mathheu em vao chng hai Tin Mng cua ngai, ma da vao nhieu c s lch s va li tien tri cua Cu c.

ieu trc nhat, va la ieu thng b nhieu ngi hien ai, nhat la nhng ngi co thien kien vo ly oi vi Thanh Kinh, lam ng, chnh la chng hai Tin Mng Mattheu. Chng nay noi ti "cac hien triet (tieng Hy Lap: magoi) t ong Phng", mot ngay kia, xuat hien Gierusalem, tren ng i tm "v sinh ra lam vua ngi Do Thai". Ho cho rang mnh a "nhn thay ngoi sao cua Ngi ong Phng" va ti e th lay Ngi. Thanh Mattheu cho ta hay: ho mang ti vang bac, nhu hng va moc dc lam le vat va cuoc vieng tham cua ho khien Vua Herot ay hoang tng sat hai moi be trai di hai tuoi tai Belem. Thanh Mattheu cung cho biet cac nha hien triet nay b mat ri Belem sau khi c bao mong ng tr lai gap Herot.

Khong mot ieu g tren ay cho thay dau ch mot huyen thoai. Thanh Mattheu khong cho biet co bao nhieu nha hien triet cung nh dau ch nao ho la vua ca. Nh vay th tai sao ho co vng mien va con so ba?

Con so la ieu de hieu: ba le pham, tat nhien ba nha hien triet. Va lai, khi suy niem y ngha viec dan ngoai ti th lay Chua Giesu, t nhien cac Kito hu noi ket cac nha hien triet vi ba chung loai ngi trong Thanh Kinh von la hau due cac con trai cua Noe la Shem, Ham va Japheth, va do o, la ai bieu cho toan the nhan loai.

Con t cach vua chua cua ho, th co hi phc tap hn mot chut. Ngoai cac ghi chep trong Thanh Kinh ra, ta con chng c khac na. Cac nha hien triet nay xem ra la ang cap t te tai cac lanh tho ong Phng. S gia Hy Lap Herodotus cho ta hay: cac nha hien triet (magoi) la ang cap thanh cua ngi Medes. Va Tien Tri Gieremia co nhac ti mot trong cac t te ong Phng nay, Nergal Sharezar, nh la Rab-Mag, "Trng Hien Triet" (Gr 39:3, 13; ban CGKPV dch la quan chiem tinh). Cac Hien Triet Magoi nay von co lien he vi nhieu cuoc tranh chap ton giao va chnh tr cua Ba T va anh hng cua ho van tiep dien qua cac thi e quoc Assyri, Babylon, Ba T va Parthia. Ti thi Chua Giesu, ho cung cap cac t te cho Ba T va gay anh hng ton giao ln tren cac nc trong vung. Mot nha van co ten la Strabo cho hay: cac t te hien triet tao nen mot trong hai hoi ong cua e Quoc Parthia.

Magoi, le d nhien, c lien ket vi t tieng Anh "magic" (ao thuat) nhng neu coi ho la cac ao thuat gia th thc s khong chnh xac. Ho song vao mot thi ai ngi ta cha phan biet c gia co gang hieu biet va kiem soat thien nhien bang ieu ta goi la "khoa hoc" vi co gang hieu biet va kiem soat thien nhien bang ieu ta goi la "ao thuat". Nen co the noi cac nha hien triet Magoi thc hanh nhng ieu s ang cua ca khoa thien van lan khoa chiem tinh.

Chnh xac ho thay ngoi sao nao, hay viec thc ra o la mot bien co t nhien hay mot bien co sieu nhien, la ieu ta khong biet. Nhng ta biet rang Sao Moc (Jupiter) ti gan Sao Tho (Saturn) ba lan trong 7 thang cua nam th 7 trc CN. Ta cung biet Sao Hoa (Mars) ti gan hai sao va ke va tao ra mot hnh tng het sc la lung cung vao khoang thi gian va ke. Ngoai ra, co suy oan cho rang Sao Belem rat co the la hien tng mat trang che khuat Sao Moc vao nam th 6 trc CN, va Sao Moc tai hien ang sau mat trang. Ta con co bien nien s Trung Hoa xa goi la Ch'ien-han-shu, nhac ti mot vat, co the la tan tinh (nova) hay sao mi, xuat hien vao thang Ba nam th 5 trc CN va keo dai trong 70 ngay.

Nhng ai cho rang bat c tiep xuc nao gia cac niem tin cua Thanh Kinh va cac niem tin cua ngoai giao eu ch dan ti viec ngoai giao hoa giao huan cua Thanh Kinh, th ho nen nh rang ta co u ly le e ngh rang cac niem tin cua cac Nha Hien Triet magoi la mot tong hp khoa chiem tinh cua Ba T vi cac y niem ve ang Mexia (messianic) rat pho bien luc o tai ay, nh s hien dien cua kha nhieu ngi Do Thai song tai o t thi Nebucaonoxa (Nebuchadnezzar), trc o 5 the ky. Mot thi gian dai nh the u lam cho cau truyen thanh thieng cua ngi Do Thai c gii u tu cua xa hoi Ba T biet en. Hn na, kien thc cua cac hien triet magoi oi vi cac ban van thanh Do Thai cung kha an khp vi tac phong cua Herot trong viec ha sat cac tre th vo toi cua Belem.

Mot so nha phe bnh coi cau truyen da man cua Herot la ieu phi ly. Nhng nh cac nguon khong phai Thanh Kinh, ta biet Herot thc s la con ngi hoang tng sau xa oi vi cac ch thu muon tranh ngoi bau cua ong ta. Ong ta san sang giet ca con mnh e bao ve ngoi bau o, en noi Augustus, ngi von trao vng quyen bu nhn cho ong ta, tng nhan xet rang v Herot tuan gi luat kosher (khong an tht heo) e lam vui long than dan Do Thai cua ong ta, "nen tha lam heo cua Herot con hn lam con cua ong ta". Nhng ngoai chng c tam ly hoc nay, trong Thanh Kinh, con co gi y rat kha tn cho thay tai sao Herot a phan ng mot cach d dan en the trc tin mot v vua mi cua Do Thai va ha sinh, mot ly do rat tng hp vi nhng g ta biet ve cac hien triet magoi.

Ta biet Herot, "vua dan Do Thai", thc ra khong phai la ngi Do Thai. Ong ta la ngi E-om hay I-u-me nh ai cung biet vao thi Chua Kito. Ngi E-om von thuoc dong doi Esau, anh trai Giacop. Nh ai cung biet, Giacop nhan c s chuc lanh va quyen trng nam t cha ong la Ixaac, ma ang le ra phai la cua Esau (St 27). T o tr i, han thu xuat hien gia hai anh em va dong doi cua ho. Nhieu the ky sau Giacop va Esau, khi ngi Do Thai thoat khoi Ai Cap va ang tren hanh trnh ti at Ha, Mose tng yeu cau c bang qua lanh tho Moap, mot sac dan co quan he gan gui vi ngi E-om, nhng b t khc. Tren thc te, ngi Moap con tm cach tieu diet Dan Do Thai. Mot phan trong ke hoach cua ho la Balac, vua ngi Moap, thue tien tri Balaam nguyen rua ngi Do Thai (Ds 22-24). Tuy nhien, cang co gang bao nhieu, Balaam cang chuc lanh cho dan Chua Chon.

ieu ang lu y la trong li chuc th ba, Balaam tuyen bo mot ieu van c coi la li tien tri ve ang Mexia, c the hien vao thi Herot:

"Toi thay no, nhng bay gi cha phai luc,

toi nhn, nhng cha thay no ke ben;

mot v sao xuat hien t Gia-cop,

mot vng trng troi day t t-ra-en

se ap vao mang tang Mo-ap, anh v so tat ca con cai Set,

va xam chiem E-om,

ca Xe-ia cung b xam chiem na.

t-ra-en se bieu dng sc manh,

Gia-cop se thong tr quan thu,

va tieu diet ke tron khoi thanh pho." (Ds 24:17-19).

"Mot v sao t nha Giacop" se "xam chiem E-om". Lieu mot ong vua E-om nao vi thanh tch tam ly hoang tng nh Herot ma khong bon chon lo au trc thong tin cua cac nha hien triet ve ngoi sao va cau hoi cua ho "vua dan Do Thai mi sinh ra au?". Lieu co ong vua nao nh the, ngi tng chng to san sang sat hai con mnh e gi vng ngoi bau ma con do d khong dam giet nhng a con cua nong dan vo danh tai can lang cung vo danh khong kem neu ong ta cho rang lam the u e gi vng ngoi bau. Noi theo Augustus, th trong hoan canh ay, tha lam heo cua Herot hn lam than dan cua ong ta. Cho nen co u ly do, ca Thanh Kinh lan khong, e ngh rang cac chiem tinh gia Ba T co the a thay cac dau hieu va iem bao nh the trong cac v sao va cac sach thanh cua ngi Do Thai va Herot chac chan hanh ong nh ong ta a hanh ong.

Con viec sinh ha ong trinh?

Kimberly Winston cua S Tin Tc Ton Giao th cho rang viec mot thieu n "cha ci xin" mang bau, nhng cha a nho khong phai la mot ngi an ong ma la chnh Thien Chua la ieu "kha kho ban". Lai con chuyen nay na, thieu n ay la mot ngi ong trinh, va khong thieu ngi tin rang, co van con ong trinh sau khi ha sinh be trai khau khnh.

Nhng o chnh la cau truyen Ha Sinh ong Trinh, mot trong cac tn ieu chnh cua 2 ty Kito Hu khap the gii. Cau truyen nay c ton knh bi moi he phai Kito Giao, t Chnh Thong ong Phng ti ao Mormon, ao Cong Giao va The Phan.

Tuy nhien, khong thieu than hoc gia, muc t va Kito hu cho rang viec Ha Sinh ong Trinh t c ai chu y vao dp Le Giang Sinh. Thc vay, thay y niem ay "kho nha", phan ong tn hu lu y ti be trai khau khnh nam trong mang co ch khong lu y ti cach Ngi c ha sinh ra sao.

Con oi vi phan ong Kito hu, viec Ha Sinh ong Trinh la ieu khong the bo qua. Ban co the lng l oi vi mot so phep la trong Thanh Kinh, nhng viec Ha Sinh ong Trinh th phai c chap nhan la Tin Mng. Ho cho rang khong co no, Kito Giao se tan tanh.

Gary Burge, giao s Tan c tai Wheaton College, cho rang "loai bo phep la khoi Le Giang Sinh la loai bo cau truyen chnh cua Kito Giao. Viec nay se huy diet chnh tam iem cua t tng Kito Giao va lay i vien a chnh cua toa nha than hoc Kito Giao".

Tai sao viec Ha Sinh ong Trinh lai la cot tru cua Kito Giao? No la mot phep la hay ch la mot phung du? Va ban co the van la Kito hu du khong chap nhan y niem nay c khong?

oi vi Burge, mot ngi tin lanh va tac gia cuon "Cac Cau Hoi Than Hoc Ma Ai Cung Hoi", th viec Ha Sinh ong Trinh la ieu chu yeu. Ong ly luan nh sau: Neu khong sinh ha ong trnh, Chua Giesu khong phai la Con Thien Chua; neu Ngi khong phai la Con Thien Chua, th Ngi ch la mot ngi chu ong nh na ma thoi ch khong phai la hy le co the chuoc toi the gii".

Ong bao: "Ni Chua Giesu, ta khong co v tien tri ch noi ve Thien Chua nh mot con ngi. Ta co Con Thien Chua em Chua Cha ti cho ta. Co s khac biet rat ln ay, tuyet oi rat ln. at viec Ha Sinh ong Trinh vao the hiem ngheo... th Kito Giao ch con la mot viec pham nhan, ch khong phai mot mac khai cua Thien Chua".

Suy ngh cua Burge c nhieu ngi theo. Cuoc tham do cua Trung Tam Nghien Cu Pew cho thay: gan 3/4 ngi My cho rang viec Ha Sinh ong Trinh chnh xac ve lch s. Ni ngi Tin Lanh, ty so nay con cao hn, len ti 96%.

Nhng viec Ha Sinh ong Trinh ch tm thay trong hai sach Tin Mng. Trong Tin Mng theo Thanh Mattheu, thien than noi vi Thanh Giuse "ng s nhan Maria lam v, v con tre c thu thai trong ba la do Chua Thanh Than". Trong Tin Mng theo Thanh Luca, thien than noi vi c Maria: "Chua Thanh Than se en vi ba, va quyen nang ang Toi Cao se bao phu ba; nen con tre sinh ra se c goi la thanh, Con Thien Chua".

Cau tra li thi danh cua c Maria: "ieu ay xay ra the nao c?" a c ca ke hoai nghi lan ngi tin lap lai t o. Mot so ban dch a dch li c Maria noi ti c ong trinh cua mnh trong t cach mot thieu n oc than, hay, mot cach b an, "toi khong biet ti an ong".

Mot so hoc gia coi viec khong nhac ti s Sinh Ha ong Trinh trong hai Tin Mng Macco va Gioan nh la chng c cho thay cau truyen nay co nguon goc sau khi Chua Giesu qua i, e bien Ngi thanh mot ngi ac biet, e minh chng rang Ngi la ang Ngi noi Ngi la vi mot the gii hoai nghi.

Nhng Ben Witherington, mot giao s Tan c tai Chung Vien Than Hoc Asbury, tm c chng c cho viec Ha Sinh ong Trinh ve phng dien sieu nhien. Ong bao thanh Mattheu va thanh Luca cam thay bo buoc phai ke lai cau truyen v cac ngai hoan toan xac tn ieu thc s a xay ra. Khong ai tin cac ngai neu khong co chng c ro rang, thuyet phuc cho thay viec ay thc s xay ra.

Nhieu hoc gia khac da vao cac trc tac cua Thanh Phaolo. Thanh Phaolo song gan cung thi vi Chua Giesu, tuy cha bao gi gap Ngi, ay the ma khong bao gi Thanh Nhan nhac ti viec Ha Sinh ong Trinh ca, ch noi rang Chua Giesu "sinh ra t mot ngi an ba" va Ngi sinh ra "di le luat". Can c vao o, mot so hoc gia cho rang ngai khong noi ti viec nay co ngha la no khong co. Nhng nhieu v khac cho hay li cua ngai am ch Chua Giesu khong co cha pham tran.

Du cau truyen nay phat xuat t au i na, th ti nam 381, niem tin vao no a c chnh thc hoa trong Kinh Tin Knh Nixea, tc hnh thc tuyen xng c tin c moi nganh Kito Giao s dung, tr ao Mormon.

Du co nhieu ban van khac nhau oi chut, nhng kinh tin knh nay noi ro rang Chua Giesu "t tri xuong the, va nhap the bi Chua Thanh Than t Trinh N Maria, va a lam ngi".

Mot so Kito hu hien ai coi o la mot phung du, ch khong phai la mot phep la. oi vi John Shelby Spong, mot giam muc Tin Lanh a ve hu va la tac gia cuon "Sinh bi mot Ngi an Ba", cau truyen se tr nen manh me hn neu loai bo cac yeu to sieu nhien.

Spong cho rang viec ha sinh ong trinh "boi lo nhan tnh cua ta. Sinh hoc la mot th ky ieu: mot ngi an ong va mot ngi an ba yeu nhau roi tao ra mot a con tng trng cho ca hai; theo toi o la mot bieu tng manh me va la mot bieu tng ky dieu".

Nhng oi vi Christian Smith, mot nha xa hoi hoc ve ton giao cua ai Hoc Notre-Dame, ngh ve c Maria kieu o la i qua xa. Ong bao: "Neu Thien Chua khong co kha nang thc hien mot phep la nh viec Ha Sinh ong Trinh, th Ngi la th Thien Chua g ay? Neu ban bac bo tn ly Chua Giesu la Thien Chua tron ven va la con ngi tron ven, th Ngi ch con la mot v nhan. Nhng neu the au la trong iem cua cai chet tren thanh gia neu no khong c lien ket vi v Thien Chua nhap the, v Thien Chua vi chung ta?"

Gay Byron, mot muc s cua phai Trng Lao va la giao s Tan c tai ai Hoc Howard, noi rang mot ly do khien mot so Kito hu tra van viec Ha Sinh ong Trinh la v Giao Hoi noi chung rat ngheo nan trong viec giai thch ve no.

Noi nh the ch co the ung oi vi cac Giao Hoi Tin Lanh va The Phan. Cac Giao Hoi nay khong thch noi ti bat c ieu g co the nang c Maria len khoi hang tao vat, nen du tn ly Ha Sinh ong Trinh la cot tru cua Kito Giao, ho van s khong dam nhan manh. Ch cac Giao Hoi Chnh Thong va Cong Giao th luc nao cung nhan manh ti tn ieu nay nh Kinh Tin Knh Nixea a xac nhan, da vao chnh Thanh Kinh. Do o, oi vi hai Giao Hoi nay, kho co the la Kito hu ma lai khong tin vao viec Ha Sinh ong Trinh. Khong nhng the, hai Giao Hoi nay con nhan manh ti mau nhiem c Me ong trinh trc, trong khi va sau khi sinh con.

 

Vu Van An

 


Back to Vietnamese Missionaries in Asia Home Page