Nam Phi ky niem 20 nam

cham dt che o ky th chung toc

 

Nam Phi ky niem 20 nam cham dt che o ky th chung toc.

Phong van c Hong Y Wilfrid Fox Napier, Tong Giam Muc Durban.

Nam Phi (RG 29-04-2014; Vat. 13-05-2014) - Cach ay 20 nam ngay 27 thang 4 nam 1994 nhan dan Nam Phi a han hoan tham d cuoc bau c t do dan chu au tien trong lch s cua mnh, cham dt che o ky th phan biet chung toc bat cong va ho nhuc keo dai na the ky. Ong Nelson Mandla, ngi tu cua cac chnh quyen ky th chung toc, a c bau lam tong thong dan c au tien cua mot Nam Phi mi.

Cong hoa Nam Phi rong gan 1 trieu 220 ngan cay so vuong, co hn 50 trieu dan, bao gom nhieu nhom chung toc khac nhau. Ngi da en Bantu chiem 73% va chia thanh 9 nhom: Zulu 23%, Xhosa 18%, Sotho 16%, Tswana 7%, Tsonga 4%, Swazi 2.5%, Venda 2%, Ndebele 1.5% va Pedi 1%. Ngi da trang chiem 13% tong so dan va chia thanh ba nhom: Boeri hay Afrikaner 6.5%, Anglosasson 5.5%, nhom th ba gom nhng ngi goc Bo ao Nha, c va Italia chiem 1%. Nhom goc A chau chiem 3% tong so dan va bao gom hai nhom: An o 2.5% va Tau 0.5%. Nhom lai giong chiem 9% tong so dan. Ngi Boscimani va Ottentotti chiem 0.1%.

Tren bnh dien ton giao 35% ngi dan Nam Phi theo Tin lanh. So tn hu Cong giao c 10%, tn hu Anh giao 10%. Tn hu Methodist, Luther va cac Giao Hoi Kito khac chiem 30%. Hoi giao chiem 1.5%, An giao chiem 1.2%, Do thai 0.3%, Phat giao va ao th vat linh 12%, ngi vo than hay vo ngo chiem 14.8%. Ve ngon ng ngi dan Nam Phi noi 11 th tieng khac nhau.

Tren bnh dien nhan chung Nam Phi, nhat la vung Transvaal, chac han la chiec noi cua nhan loai, v cac nha khao co a tm thay dau vet cua ngi Australopitechi, Homo habilis, Homo erectus, va Homo sapiens.

Cach ay 10,000 nam Nam Phi co hai nhom dan du muc la ngi Boscimani va Khoikhoi hay Ottentotti sinh song ve nghe san ban va hai trai. Tiep en gia the ky th III-V co them cac nhom Bantu.

Nam 1487 mot nha tham hiem Bo ao Nha vt "Mui hy vong" m ng bien sang An o. Nhng chnh cac thng gia Hoa Lan a thanh lap c iem thng mai sau nay la thanh pho Cap. Va cung t o phong trao thuoc a gom ngi cua vai nc Au chau bat au, roi tr thanh mot cong oan t tr phat trien mot nen van hoa va mot th tieng noi rieng la Afrikaans. Ho cung c goi la ngi Boeri trong tieng Hoa Lan co ngha la "nong dan".

Vao the ky XVIII ngi Anh chiem thanh pho Cap. Vao gia the ky XIX ngi Boeri b ngi Anh ap bc di c ve man bac va thanh lap cac cong hoa Boeri nho. Cuoi the ky XIX va trong the ky XX a xay ra mot loat cac tran ung o am mau gia ngi Boeri c chung toc Zulu ho thuan va ngi Anh c hai nhom Xhosa va Swasi yem tr. Phe Anh chien thang, va nam 1902 ho hiep nhat moi mien Nam Phi, roi nam 1910 tr thanh Lien Hiep Nam Phi.

Sau e Nhi The Chien ang Quoc Gia thang c len cam quyen va bat au thi hanh che o Apartheid ky th phan biet chung toc, cam ngi da en khong c theo hoc cac trng danh cho ngi da trang, cung nh lui ti tat ca moi ni danh cho cac sinh hoat cua ngi da trang. Chnh quyen da trang ky th Nam Phi thanh lap cac vung goi la Bantustan, e co lap hoa ngi da en. Cac vung nay chiem 13% tong so dien tch Nam Phi. Nhng ngi da en tiep tuc song trong cac vung cua ngi da trang, khoang 50% tat ca, t t mat cac quyen dan s. Chnh sach Apartheid ky th nay khien cho Lien Hiep Quoc nam 1973 a phai tuyen bo no la toi pham chong lai nhan loai. Nhng cac ngh quyet cam van kinh te t nam 1962 chong lai Nam Phi a khong co ket qua, v luon luon b Hoa Ky bo phieu chong. Ly do v Nam Phi cung cap Uranium va nhieu quang mo khac cho Hoa Ky. Che o ky th chung toc keo dai mai cho en nam 1991, khi chnh phu cua tong thong Frederik de Klerk bat au chng trnh cai to quoc gia, huy bo che o ky th, tra t do cho ong Nelson Mandela thuoc ang Quoc ai, va mi ong tham gia trong chnh quyen. Ngay 17 thang 4 nam 1994 trong cuoc tong tuyen c t do dan chu au tien ong Nelson Mandela a c bau lam tong thong Nam Phi.

Tuy Nam Phi rat giau tai nguyen nhng a so dan, ac biet ngi da en, van phai song trong canh ngheo tung, khong co ien nc, va cung cha c hng cac san soc y te giao duc ung mc phai co. Dan ngheo song trong cac vung ngoai o van cha la cac cong dan vi moi quyen cua ho.

Sau ay chung toi xin gi ti quy v va cac ban mot so nhan nh cua c Hong Y Wilfrid Fox Napier, Tong Giam Muc Durban, ve bien co ang ghi nh nay.

Hoi: Tha c Hong Y, c Hong Y ngh g ve bien co ky niem lch s nay?

ap: o a la mot thi iem ac biet oi vi chung toi. "Phi chau tot ep hn" a la kieu chuyen tiep xay ra tai Nam Phi. Cach the duy nhat trong o toi co the ngh ti chung toi o la "Phi chau tot ep hn". Nam Phi la quoc gia duy nhat, ni ngi ta ch i s thay oi t mot che o sang mot che o khac xay ra trong vat va met nhoc, nhng lai la ni viec chuyen tiep xay ra mot cach nhe nhang nhat. Va chung toi biet n Thien Chua, bi v toi biet rang co rat nhieu ngi dan thng a cau nguyen, cach rieng trong ngay th nam. Cac phu n a chon ngay th nam nh ngay cau nguyen cho hoa bnh tai Nam Phi. Va toi cho rang chnh nh cac li cau nguyen ay ma s thay oi a xay ra mot cach em tham nh vay.

Hoi: Ngay nay 20 nam sau cac thay oi ay, au la cac niem hy vong c Hong Y co oi vi cac cuoc bau c ti ay?

ap: Toi hy vong rang ngi dan, trong mot cach thc nao o, a trng thanh kha e biet rang la phieu cua ho la la phieu bau kn. No quy bau va tuy ho muon bo phieu cho ai th bo. Ho khong c e cho mnh b e doa bi nhng ngi noi: "Mot cach nao o the nao chung toi se biet quy v bo phieu cho ai". Hy vong th hai cua toi la nhng ngi phai bo phieu lam ieu o khong phai v nhng ly do truyen thong - "Toi a luon luon bo phieu cho ang nay" - nhng phai t hoi "Cai g se duy tr c cong ch nhat va mot cach hu hieu nhat?" ay phai la tieu chuan ma ngi i bau phai theo, khi ho bo phieu.

Hoi: c Hong Y a ve Roma e vieng mo hai thanh Phero Phaolo va tham Toa Thanh cach ay t ngay. c Hong Y em theo nhng g trong cac li cua c Thanh Cha, sau khi gap g ngai?

ap: Toi ngh la chung toi phai sao chup toan van ban va phan phat cho tat ca moi ngi e tat ca moi ngi eu biet nhng g c Thanh Cha a noi. Nhng toi ngh chung toi cung phai them cai g o cua chnh mnh: au a la cac kinh nghiem cua chung toi trong cuoc gap g vi c Thanh Cha Phanxico, c ngoi gan ngai, noi chuyen vi ngai, trao oi vai y kien vi ngai va co cam tng sau am rang c Giao Hoang khong coi mnh nh la ngi ngoai hay ben tren cac Giam Muc, nhng la mot trong cac Giam Muc. Y thc cua ngai ve tnh cach giam muc oan la mot thc tai song ong. Ngai a gay kinh ngac, khi noi vi chung toi: "Chung ta la anh em va toi can anh em biet ieu nay va ieu nay", cac van e rat nghiem trong. Va o a la mot khch le biet bao! V the ngai la Giao Hoang, ngai co van e nay va biet rang ca chung toi cung co van e o va muon chia se no vi chung toi. Trong s chia se ngai rat ci m, bi v chung toi tra li ngai ve kieu phai ng au vi van e nh the nao.

Hoi: Xem ra c Thanh Cha Phanxico chu y ti moi tnh hnh ma ngai tiep can. Trong dien van ngai a e cap ti biet bao nhieu van e: ngai a noi ti nan gian tham hoi lo, ti tre mo coi v benh liet khang AIDS vv... co ung the khong tha c Hong Y?

ap: Vang, ung vay. c Thanh Cha a e cap ti tat ca cac van e o. Toi co cam tng - bi v toi a oc va lang nghe dien van - toi co cam tng ngai i thang vao trong tam cua van e trong moi trng hp. "ay la chnh xac ni chung ta ang ng", ngai biet no la chuyen g. Toi biet rang ngai se cau nguyen cho chung toi, se giup chung toi, va neu chung toi co can mot li khuyen, th ngai se cho chung toi mot li khuyen...

Hoi: c Hong Y a nhac ti Ngay cau nguyen cho hoa bnh Nam Phi trc cac cuoc bau c hoi nam 1994. Nam nay co xay ra ieu tng t nh cach ay 20 nam khong tha c Hong Y?

ap: Co. Chua Nhat 27 thang 4 va qua la Ngay cau nguyen cho Nam Phi, e tai trao ban sc manh cho ieu a xay ra cach ay 20 nam, khi chung toi ang trong cuoc khung hoang va kham pha ra rang cach the duy nhat giup ra khoi cuoc khung hoang o oi vi chung toi o la Thien Chua, bang moi cach va phai co Ngi hien dien gia chung toi. Ngay cau nguyen hoi o a la ngay 27 thang 4, ngay ky niem s thay oi. Toi chac chan rang chung toi cung song cung ieu o. Va toi tin rang Thien Chua lang nghe cac li cau ay, bi v Ngai biet la chung en t con tim, t nhng ngi noi: "Chung ta hay cau nguyen, bi v chung ta can co Thien Chua trong cuoc song chung ta", ch khong phai e c mot phep la. Chung toi can co Thien Chua trong cuoc song chung toi.

(RG 29-4-2014)

 

Linh Tien Khai

(Radio Vatican)

 


Back to Vietnamese Missionaries in Asia Home Page