B mat cua vu tru

trc vu no khai nguyen

 

B mat cua vu tru trc vu no khai nguyen.

Phong van ong Paul Davies, giao s vat ly.

Roma (Avvenire 26-07-2013; Vat. 3-10-2013) - Ngay 21 thang 8 nam 2013 ong Paul Davies giao s vat ly ngi Anh - Australia a thuyet trnh tai ai hoi cac dan toc Rimini trung Italia, ve e tai b mat cua vu tru trc vu no khai nguyen "Big Bang".

Giao s Paul Davies la chuyen vien vu tru hoc va la ngi co tai pho bien cac kham pha khoa hoc noi tieng quoc te. Giao s la tac gia cua 250 cuon sach va a nhan c nhieu giai thng ve cac gia tr khoa hoc, ke ca giai thng Nobel ton giao "Templeton" 1995.

Cho en nay cac khoa hoc gia thng cho rang Vu tru nay a bat nugon t mot vu no khai nguyen ln goi la "Big Bang", cach ay 13.7 ty nam. Cac manh cua vu no khai nguyen ay tao thanh cac tinh tu, cac thai dng he va cac hanh tinh quay quanh thai dng he. That ra cho ti nay nguon goc vu tru van la mot b mat ma khoa hoc cha giai ma c. Tuy nhien vi cac knh vien vong va cac ky thuat tan tien ngay nay nganh vu tru va tinh tu hoc cho chung ta biet rang vu tru ngay cang lan rong, moi mot dai ngan ha co t 200 ti 400 ty ngoi sao, va moi mot ngoi sao la mot thai dng he nh thai dng he cua chung ta. Hang nam eu co khoang 10 ngoi sao mi xuat hien va thnh thoang co cac v sao het sc nong b no tung va hut vao "lo en", roi lai bien tr thanh kh e tao thanh cac thai dng he khac. That ra cho ti nay chung ta van biet rat t ve vu tru. Cac chat lieu lam thanh nhng g chung ta trong thay ch dien ta khoang 20% cac th chat lieu cua vu tru. Con lai 80% chung ta tuyet nhien khong biet g het. Cac khoa hoc gia goi chung la "chat lieu toi". Thai dng he gan vi thai dng he cua chung ta nhat cach nhau hn 2 trieu nam anh sang.

Ke t khi khoa hoc gia Albert Einstein a ra thuyet tng oi cho ti nay ngi ta van dung anh sang nh n v o lng van toc: anh sang di chuyen moi giay 300,000 cay so, tng ng vi chu vi trai at. Theo khoa hoc gia Einstein co mot van toc han che khong the vt qua c va theo cac phng trnh cua ong, han che o la van toc cua anh sang. Noi mot cach khac: van toc thay oi khoi lng cua mot vat the, khi van toc gia tang t t th khoi lng cua vat the gian ra va bien thanh nang lng, va khi van toc t t ti gan van toc cua anh sang, th vat the hng ti cho bien thanh nang lng tinh tuyen, va sau cung no ch con la nang lng, ngha la anh sang, ngha la foton, tc anh sang namg lng ma chung ta dung e ieu khien thang may, ong m ca xe hi, ong m cong sat vv...

Tuy nhien, ly thuyet nay a b ao lon bi kham pha cua Trung tam nghien cu nguyen t nang Au chau co tru s ben Thuy S. Ngay 23 thang 9 nam 2011 cac nha vat ly hoc thuoc Trung tam nay a xac nhan rang mot bo cac phan t trung tnh di chuyen nhanh hn anh sang. c ban t Geneve ben Thuy s ti Gran Sasso ben Italia cach nhau 732 cay so bo phan t trung tnh nay a ti ch nhanh hn d tnh 60 nanogiay. Neu ung nh vay th anh sang se khong con la n v chuan giup chung ta o lng thi gian na. Va ngi ta khong biet the gii vat ly se danh cho chung ta cac ngac nhien nao na.

Sau ay chung toi xin gi ti quy v va cac ban mot so nhan nh cua giao s Paul Davies.

Hoi: Tha giao s Davies, tien trnh kham pha trong lanh vc vat ly a nh the nao trong may the ky qua?

ap: Vao hau ban the ky XVII nhan loai a biet o lng thi gian vi mot ban lanh kheo leo hau nh trong the ky XXI ngay nay vay. Khoa hoc gia Galileo kham pha ra luat nen tang cua qua lac, Isaac Newton loan bao rang trong vat ly cac vat the theo cac lo trnh co the thay trc c: ong co the o khong ch s di chuyen cua mat trang va cac hanh tinh ma ca lo trnh cua an ban na. Chnh khi o mot he thong "toan hoc tuyet oi" tao ra cac ieu kien nen tang theo o thi gian ngay nay c o thanh tng giay va ngay cang chnh xac hn, tren cac ve tinh nhan tao va cac lan song khong gian. Ngay nay the gii cua Newton giup chung ta ong y lien quan ti thi gian vi cac ai quan sat at e mot cach tnh c rat xa chung ta, bao gom ca omino xanh tren mat hoa tinh va ca xa hn na. Cac nghien cu ve ban chat thi gian du hanh tren bien yen gio lang trong the ky XVIII. The roi bat thnh lnh gia cac nam 1905-1913 cac nghien cu b mot tran rung ong. Ly thuyet ve s tng oi cua Albert Einstein a lat nhao he thong toan ven cua Newton. No cung gay ra hau qua tam ly nang ne ni cac nha nghien cu. Gii khoa hoc gia khong the tin rang thi gian cung "tng oi". Thi gian la g khi no khong con ai ong na ma tr thanh mem deo, tng oi. S khong chac chan at o cao, v cac phe bnh khong con nhut nhat na. Chung toi ang ch i mot hieu biet hoan toan ve ban chat cua thi gian. Con co qua nhieu van nan cha co cau tra li.

Hoi: Tha giao s, mac du a co 100 nam nghien cu, nhng co kha nhieu van nan a nay sinh vi tnh cach tng oi cua thi gian va van cha c giai quyet. Co the chap nhan rang neu ngi ta oi loai ong ho, cac ong ho khac nhau - trong cung mot gi - th chung se cho cac gi khac nhau hay khong?

ap: Co nhieu cau hoi loai nay va mot phan chung la ket qua cua viec sup o mot quan niem thi gian gan lien vi y thc chung.

Hoi: The th cai g in tren thi gian mot hng ro rang tha giao s?

ap: ieu th nhat ma con ngi trc giac c o la th gian khong the quay tr lai ang sau, va no con ngi khong the thu hoi ke ca mot phut cua qua kh. Cau hoi chnh trong cac cau hoi ang len o la lam sao phoi hp ly thuyet trong lng cua chung ta, la mot ly thuyet cua khong gian thi gian thc s, vi c kh duy lng t, la ly thuyet mieu ta hoat ong tren bac thang nguyen t va phan t. Ly thuyet cac d kien mang la tiep can ha hen nhat nhng lai khong c tha nhan mot cach pho quat. Co cac tien trnh vat ly khac nhau co the o thi gian mot cach rat can than. Ngi ta i t cac phan t trung tnh neutron cho ti cac rung ong cua cac nguyen t. Cac th nghiem xac nhan rang cung cac khoang canh thi gian c ton trong, vi mot s chnh xac ln hn la mot cho triton la nguyen t bao gom mot dng t va hai phan t trung tnh. Nh the khong co s hien nhien rang cac loai ong ho khac nhau co the cho cac thi gian khac nhau.

Hoi: Tha giao s Davies, "Mui ten thi gian", du hanh trong tng lai: khi nao th vat ly thanh hon vi xine va cac mau thuan...

ap: e co the bc vao y niem "mui ten thi gian" chung ta phai y thc rang vao khi au vu tru a trong mot ieu kien thong nhat trong lc rat thuan tien. V the no co mot d tr nang lng ch li ma cho ti nay a c s dung qua mc. Con ve viec du hanh trong tng lai th chung ta ang lam roi. Nhng can phai di chuyen mot cach nhanh chong. Trong luc nay chung ta co the dung cac ong ho co kha nang o lng cac xe dch cua t day nano. Ca trong lng cung lam cho thi gian cham lai va co the cong hien con ng giup thanh toan mot bc nhay ti trc trong thi gian: nhng ca trong trng hp nay na o la cac thi gian rat nho. Ngi ta ch co the lam mot cuoc kham pha trong tng lai neu du hanh vi mot toc o gan vi toc o cua anh sang hay chung quanh mot ho en.

Hoi: Vu tru a co mot khi au nh the no cung se co mot ket thuc co phai the khong tha giao s?

ap: Cho ti cach ay t lau cac nha vu tru hoc a tin rang Vu tru a khi au vi vu no ln Big Bang tc cach ay 13,7 ty nam. Ngay nay ngi ta thay mot mi roi va khong t cac nha vu tru hoc cho rang khong phai vu no ln Big Bang bat au moi s. Chung ta tiep tuc t hoi: thi gian co ket thuc hay khong? Cau tra li tuy thuoc mot cau hoi cha khoa khac: o la Vu tru se tiep tuc trai rong ra nh the nao va rong bao nhieu. Va theo cac ieu hien nhien ngay nay xem ra thi gian khong co tan.

Hoi: Tha giao s Davies Giai thng Templeton a c trao cho giao s v dan than tr thc ngoai thng cua giao s trong viec thang tien nen tu c a b ch trch t pha cac ngi vo than co to chc. e giai thch muc ch cua Giai thng giao s a dung cac ly le khoa hoc: "s thinh lang la lung cua Vu tru" va mot "vu tru c chuan b cho s song". Giao s co thay rang ni cac ngi vo than co to chc co nhieu ngi khc t y tng duy nhat rang mot khoa hoc gia co the e cac xoay tron oc m cho nguon goc cua vu tru hay khong?

ap: Nhieu nha khoa hoc, thuoc nhieu khuynh hng, thch khong tron lan khoa hoc vi ton giao...

Hoi: Nhieu ngi khac, a so la cac giao dan, th lai khang nh rang khoa hoc co the giup ton giao tm thay Thien Chua... Rieng giao s th giao s ngh sao?

ap: Theo toi, co mot kieu tot hn giup dien ta t tng nay. Toi khong phai la ngi tin va toi xac tn rang khoa hoc ven m cho chung ta mot vu tru co the hieu c, no co mot lc o ly tr, no khong tuy tien. Nhng khong phai la nhiem vu cua khoa hoc noi nhieu hn va xam lan lanh vc oc lap cua niem tin ton giao.

(Avvenire 26-7-2013)

 

Linh Tien Khai

(Radio Vatican)

 


Back to Vietnamese Missionaries in Asia Home Page