Hien tnh chnh tr

xa hoi ton giao Etiopia

 

Hien tnh chnh tr xa hoi ton giao Etiopia.

Etiopia (Avvenire 13-2-2011) - Mot so nhan nh cua c Paulos III, Thng Phu Chnh Thong Etiopia ve hien tnh chnh tr xa hoi va ton giao tai ay.

Trong khi lan song dan chu ang lan tran va dang cao tai cac quoc gia thuoc khoi A rap Bac phi cung nh vung Trung ong, th Etiopia va Eritrea trong vung Sng Phi chau van song trong tnh trang cang thang quan he, ac biet tai vung bien gii gia hai ben.

Etiopia rong hn 1 trieu 133 ngan cay so vuong co hn 80 trieu dan, 61.6% theo Kito giao, trong o co 50.6% theo Chnh Thong giao, 10.1% theo Tin Lanh, 0.9% theo Cong Giao. So con lai 32.8% theo Hoi giao va 5.6% theo ao th vat linh. Tuoi tho trung bnh cua ngi dan la 58. Ngi dan Etiopia thuoc nhieu chung toc khac nhau nh: Oromo hay Galla chiem 40% tong so dan, Amhara chiem 32%, Sidama 9%, Tigre 7%, Shankella 6%, Somali 6%, Afar 4% Gurage 2%.

Tren bnh dien nhan chung va khao co, Etiopia noi tieng vi cac kham pha ra cac bo xng ngi rat co xa chng minh cho thay goc gac cua loai ngi.

Vao nam 1973 cac nha khao co Yves Coppens, Donald Johanson, Maurice Taieb va Tom Gray a tm thay tai Afar, ben Etiopia, mot bo xng phu n song cach ay 3.2 trieu nam. Phu n nay chet co le v kiet lc ben mot am lay. Xng chm xuong bun va vi dong thi gian bien thanh a cng. Cac nha khao co at ten cho ba la Lucia.

Vao nam 1975 cac nha khao co cung tm thay ben Etiopia 13 bo xng ngi khac thuoc moi la tuoi va cung song cach ay khoang 3.2 trieu nam.

Hoi thap nien 1990 Etiopia b khung hoang kinh te nang, v chien tranh keo dai gia Etiopia va Eritrea cung nh cac vu han han thng xuyen xay ra. ay cung la ly do khien cho Etiopia la mot trong cac nc ngheo nhat the gii.

Eritrea la phan duyen hai cua Etiopia, rong khoang 120 ngan cay so vuong, co khoang 4 trieu dan, nhng b chnh quyen thc dan Italia tach ri khoi Etiopia nam 1890. Sau khi e nh the chien cham dt, Eritrea c tai hiep nhat vi Etiopia, nhng noi chien a bung no va keo dai 30 nam t nam 1961 en 1991. Trong khi Etiopia tr thanh quoc gia sieu ch hau cua Hoa Ky, va nhan c ti 48% tong so tien Hoa Ky tai tr cho cac nc Phi chau, th Eritrea lai la chon con ng oc lap va nam 1993 Eritrea lai tach ri khoi Etiopia. Ke t o Eritrea nam di quyen cai tr cua tong thong Isaias Afewerki va cung la mot trong cac nc ngheo nhat the gii.

V tr a ly chnh tr va chien thuat cua Eritrea khien cho Hoa Ky tm moi cach e tai sat nhap Eritrea vao Etiopia, nhng chnh quyen Asmara khang c va t choi khong chap nhan cho Hoa Ky at cac can c quan s tren lanh tho cua mnh. ay la mot trong nhng ly do khien cho chien tranh tai bung no gia Etiopia va Eritrea vao nam 1998 va keo dai cho ti nam 2000.

Quan oi Etiopia c Hoa Ky va Israel yem tr a xua quan xam lang Eritrea, lay c la e oi lai vung at bien gii, nhng a khong thanh cong, ma tr thanh chien tranh a the. Chien tranh trong vung bien gii gia hai nc a khien cho hn 40,000 ngi chet, trong o co 19,000 binh s Eritrea. No cung a khien cho hang chuc ngan ngi phai di c lanh nan, va lam cho nen kinh te trong vung b kiet que. Hiep nh Algeri a cham dt chien cuoc nam 2000, theo o Uy ban oc lap cua Lien Hiep Quoc a xac nh bien gii gia hai quoc gia. Uy ban a ket thuc cuoc ieu tra nam 2002, va quyet nh thanh pho Badamme thuoc lanh tho Eritrea. Tuy nhien, cho ti nay chnh quyen Etiopia van cha rut quan ra khoi thanh pho nay, v the ngi ta lo s cang thang co the tai bung no trong tng lai.

Lch s Etiopia that khong may man, v hoi the ky XX khi quan oi Italia xam lang nc nay, ho a dung hi ngat e sat hai hang ngan ngi dan vo toi. Tiep en trong cac nam 1977-1991 ngi dan phai song trong kinh hoang di che o oc tai cua ong Menghistu, la che o a sat hai 1.5 trieu ngi gom cac nha oi lap, thng dan, linh muc, va ca cac Thng Phu na. c Thng Phu Theophilos a b giet nam 1977 sau mot nam b nhot tu. Hai nan oi nam 1974 va 1984-1985 a khien cho 1.5 trieu ngi khac phai chet, va sau o la chien tranh vi Eritrea.

Kito giao Etiopia bat nguon t cuoc gap g gia hoan quan ngi Etiopi va Tong o Philiphe nh ke trong sach Cong Vu 8,27-40. Sau khi c Tong o Philiphe giang giai cho hieu biet cac li tien tri cua ngon s Isaia lien quan ti ang Cu The la c Giesu Kito, chnh v hoan qan nay a xin chu phep ra. Va sau o han chnh ong a rao giang Tin Mng cho cac ngi ong hng, khien cho Giao Hoi Kito Etiopia thanh hnh t o.

Tuy nhien, co ngi cho rang nguon goc cua Kito giao Etiopia con co xa hn na, v a bat au vi ong vua mat en, tc mot trong ba nha ao s, la ngi Etiopi, a nhan ra ngoi sao sang va tm en th lay V Vua Cu The mi giang sinh tai Betlehem. Sau khi ra ve, chnh ong a loan bao Chua Giesu Cu The cho moi ngi ong hng ong gap.

Nhng theo c Thng Phu Abuna Paulos III, Giao chu Giao Hoi Chnh Thong Etiopi, th Giao Hoi Etiopia a co lch s dai 3,000 nam, v a bat au vao nam 1,000 trc cong nguyen. Ngha la t thi hoang hau Saba a co mot cong oan do thai hoan toan hng ve ang Cu The va duy tr cac hnh thai ton giao giong hnh thai cua do thai giao. Chang han nh thoi quen c hanh le cat b vao ngay th 8, cac nha th co ni cc thanh chnh gia, thoi quen phan biet tht o ue va tht trong sach, trong khi c hanh cac le nghi cac linh muc nhay mua theo nhp trong cua truyen thong avt.

Sach Cac Vua I chng 10 va sach S Bien II chng 9 cung nh sach Kebra Nagast cua Etiopia ke rang hoang hau Saba nghe danh s khon ngoan cua vua Salomong nen ngng mo tm en vieng tham, em theo rat nhieu le vat, vang va a quy (1 V 10,1-13; 2 Sb 9,1-12). Sach Kebra Nagast con cho biet vua Salomong a co mot con trai vi hoang hau Saba: o la vua Menelik I, hoang e tien khi cua vng quoc Etiopia. Sach cung ke lai s kien vua Menelik an trom Hom Bia Thanh cua en th Gierusalem e em ve Etiopia. Theo tng truyen, Hom Bia ay hien nay van c gi trong nha th chnh toa c thanh Maria cua Sion trong thanh pho Axum, la thu o cu cua vng quoc Etiopia. Va trong moi nha th toan nc Etiopia eu co mot ban sao cua Hom Bia Thanh o. Chnh hoang e Haile Selassie cung a tng coi mnh la con chau thuoc dong doi trc tiep cua vua Salomon.

Sau ay chung toi xin gi ti quy v va cac ban mot so nhan nh cua c Paulos III, Thng Phu Chnh Thong Etiopia, ve hien tnh chnh tr xa hoi va ton giao tai ay.

Hoi: Tha c Thng Phu, Giao Hoi Chnh Thong Etiopia nam gi vai tro nao va co y ngha g trong boi canh hien nay cua Etiopia?

ap: ay la hoa trai cua mot lch s dai va c chuc phuc. Chung toi, trong s tiep noi vi cong oan do thai, chung toi a duy tr c mot c tin song ong, vi cac tu vien, hien dien trong moi lang mac, va chung toi song gan gui vi dan chung. ieu nay khien cho chung toi tiep xuc chat che vi cac truyen thong khac mot cach hoa bnh, khong xung khac chien tranh. Toi xin n c mot th du. Hoi the ky th VII cac tn hu hoi b bach hai trong que hng cua ho a chay tron, va Etiopia la ni au tien ong thi cung la ni duy nhat tiep on ho. Neu Thien Chua a muon chung toi sinh song tai ay, dm mnh gia cac tn hu Hoi giao, th o la e chung toi la Giao Hoi cua hoa bnh, cua s song chung hoa bnh. Tai Etiopia a khong bao gi co cuoc chien ton giao nao.

Hoi: c Thng Phu Abuna Theophilos, v tien nhiem cua c Thng Phu, a b tong thong Menghistu sat hai. Chnh c Thng Phu cung a b nhot tu trong nhieu nam tri. Giao Hoi Chnh Thong Etiopia co phai la mot Giao Hoi t ao khong?

ap: o a la 17 nam en toi day ac. Giao Hoi a la muc tieu au tien cua s thu ghet cua ong Menghistu, la ngi biet rat ro Giao Hoi am re sau trong long ngi dan the nao, va co kha nang khang c lai ong ta ra sao. D nhien, hien nay chung toi a song lai, nhng cung nh Chua, chung toi con mang cac vet theo tren khap than mnh. Toi a b tu 8 nam, roi sau o toi phai song lu vong ben Hoa Ky. Khong de ma giai thch c, c tin va c cay a nang chung toi, va gi ay chung toi hng nhn ve pha trc.

Hoi: Tha c Thng Phu, sau cac nam b an ap gat gao, Giao Hoi gi ay song mot giai oan tai sinh, co ung the khong?

ap: Vang. Toi tin rang ieu nay co c cung la nh s kien chung toi trung thanh vi dan chung va vi n goi cua chung toi. Chung toi a cung chu au kho vi dan chung; trong mot vai trng hp chung toi a phai tra gia bang cai chet. Va hien nay cang ngay cang co nhieu ngi ti vi Giao Hoi: co nhng ngi a xa ri Giao Hoi co khi v s chet, hien ang tr ve vi Giao Hoi. Nhieu ngi khac na, trong cac giai oan kho khan va tan ac, a nhn len chung toi nh suoi nguon duy nhat cua long xot thng. Ho kiem tm li khuyen nhu, s ui an t pha chung toi, va ho a tm c ieu ho mong c.

(Avvenire 13-2-2011)

 

Linh Tien Khai

(Radio Vatican)

 


Back to Vietnamese Missionaries in Asia Home Page