Phong trao chong Giao Hoi Cong Giao

tai c va Italia thi Phuc Hng

 

Phong trao chong Giao Hoi Cong Giao tai c va Italia thi Phuc Hng.

Vatican (Vat. 15/02/2011 & Avvenire 8-12-2010) - Mot so nhan nh cua ong Manuel Borutta, giao s s hoc ngi c ve cac la chon chong giao s trong thi Phuc Hng cua Au chau.

Trong cac thang qua c Thanh Cha Bien c XVI a manh me to cao cac vu bach hai cac tn hu Kito o ay tren the gii, va khuynh hng bai Kito giao trong chnh cac quoc gia au chau co nen van hoa Kito. Phong trao tuc hoa va chu trng duy i cc oan ngay cang lan tran tai Au chau khien cho cac gii lanh ao chnh tr cua ai luc nay khong ch th vi Kito giao, ma con tm moi cach gat bo Kito giao ra khoi cuoc song xa hoi na. Nhan danh nguyen tac tach ri ton giao va nha nc, ho muon bt mieng khong cho Giao Hoi len tieng ve cac van e cua con ngi va cua xa hoi. Nhan danh chu ngha duy i cc oan va s ton trong oi vi tn hu cac ton giao khac hay oi vi nhng ngi vo tn ngng, ho cam cac ngay le va cac bieu tng ton giao trong i song cong cong.

Trong dien van noi trc ngoai giao oan canh Toa Thanh ngay 10 thang 1 nam 2011 nhan dp chuc mng nam mi, c Thanh Cha Bien c XVI a than phien rang tai Tay Au hien nay ngi ta co xu hng coi tat ca moi ton giao nh mot nhan to khong quan trong va xa la vi xa hoi tan tien. Tham ch ho con coi ton giao la mot yeu to lam mat s on nh, va ngi ta dung nhieu phng the khac nhau e ngan can moi anh hng cua ton giao trong i song xa hoi, en o oi hoi cac tn hu Kito khong c tham chieu cac xac tn ton giao va luan ly khi thi hanh nghe nghiep cua ho, nh buoc cac bac s y ta va nhan vien y te cung nh mot so luat s khong c nai vao quyen phan khang lng tam.

Trong cuon sach ta e "Chong Cong Giao. c va Italia trong thi au tranh van hoa au chau", ong Manuel Borutta, giao s s hoc ngi c tai ai hoc Koeln, cho rang cac la chon bai giao s trong thi Phuc Hng kha giong vi cac la chon do thu tng Otto van Bismarck cua c e ra. o la dung cac phng tien truyen thong, chnh tr va ton giao e mieu ta Giao Hoi Cong Giao nh la "moi r, cham tien va xa la vi tinh than cua thi tan tien". ay la cuon sach au tien so sanh mot cach sau rong cuoc ung o gia the gii cong giao va the gii t do trong the ky XIX tai hai nc c va Italia.

Otto van BIsmarck lam thu tng c trong cac nam 1871-1879, la ngi a phat ong phong trao au tranh van hoa "Kulturkampf" chong Giao Hoi Cong Giao, v coi no la mot e doa oi vi s hiep nhat cua e quoc c. Sau mot loat cac khieu khch ngay cang gia tang, s xung khac bung no hoi thang 7 nam 1871. t lau sau khi bo noi vu nhom hop, thu tng Bismarck a ra lenh bat giam hau het cac Giam Muc Pho. Vao thang 11 cung nam ong cam cac Linh Muc phat bieu ve cac van e chnh tr trong cac bai giang. Thang 2 nam 1872 moi trng hoc eu b nha nc kiem soat nghiem ngat. Vao thang 6 cung nam cac tu s b sa thai, khong c day hoc na. Vao thang 12 nam o Dong Ten b Nha Nc c huy bo, va cac tng quan vi Toa Thanh b cat t. Thang 5 nam 1873 chnh quyen cua thu tng Otto van Bismarck han che s t do va t tr cua cac giao phan va dong tu toan nc c. Trong cac nam tiep theo bau kh t nong bong hn, dan en cac Luat lam hoa, c cong bo gia cac nam 1876-1877. Va bien co c Leo XIII c bau lam Giao Hoang nam 1878 gop phan vao viec giam bt cang thang trong tng quan gia Giao Hoi va Nha Nc.

Sau ay chung toi xin gi ti quy v va cac ban mot so nhan nh cua ong Manuel Borutta, giao s s hoc ngi c, ve cac la chon chong giao s trong thi Phuc Hng cua Au chau. Giao s Borutta hien day mon s ky tai ai hoc Koeln ben c.

Hoi: Tha giao s Borutta, co the noi rang trong thi Phuc Hng, nhng g ao Cong Giao tai Italia a phai ganh chu, cung la mot cuoc au tranh van hoa ch thc hay khong? Nhng ay lai la ieu a luon luon b nganh s hoc Italia phu nhan hay b lng nh tr lai, nh giao s khang nh trong nghien cu cua giao s?

ap: Vang, no a la nh the. Cuoc au tranh van hoa a la mot hien tng toan cau lien quan ti nhieu vung rong ln tai Au chau cung nh ben chau My Latinh.

Phan tch cho cung th o la mot cuoc ung o lien quan ti vai tro va y ngha cua ton giao trong thi ai tan tien. S kien cuoc ung o hau nh b hoan toan quen lang tai Italia trong cac chi tiet cua no, co nhieu ly do.

Mot trong cac ly do o la Van e Roma, duy nhat trong th loai cua no, a che lap cac van e hay cac bien co khac chung cho ca hai nc Italia va c. Ly do th hai o la sau nam 1870 nhieu ngi Italia theo khuynh hng t do a cung co s oc lap va chuyen biet cua ho oi vi cuoc au tranh van hoa c Pho, e nhan manh hoat ong hoa hoan cua ho. Va nh the au tranh van hoa a b gian lc thanh mot ac tnh c pho, nay sinh t mot sang kien ca nhan cua thu tng Bismack, va khong the chuyen sang cho Italia nh la pham tru c. Nh the phan ong gop t do cho cuoc au tranh van hoa c va cac xung khac co trc tai Italia a c bo sang mot ben.

Hoi: Bao lc cua phong trao chong Giao Hoi Cong Giao tai c co manh me hn la tai Italia hay khong tha giao s?

ap: Trong ca hai nc eu a co cac cuoc ung o bao lc gia tn hu cong giao va nhng ngi chong cong giao. Ngoai s kien trong ca hai nc eu a xay ra chien tranh chong lai cac quyen lc cong giao nh Ao, Phap va Nc Toa Thanh, va mot phan chung c hieu nh la cac chien dch chong cong giao. Tuy vay, cuoc chien au van hoa a khien cho t ngi b chet, v no a c thc hien tren bnh dien truyen thong, chnh tr va ton giao.

Hoi: T pha nhng ngi theo khuynh hng t do viec tan cong Giao Hoi a luon luon c trnh bay nh la s can thiet phai loai bo mot chng ngai ngan can s hiep nhat cua Italia, hay ngan can viec tan tien hoa nc c. Trai lai trong cuoc au tranh van hoa c thanh kien ton giao va s thu nghch oi vi Giao Hoi Cong Giao a co sc nang nao tha giao s?

ap: Ben c viec ong hoa Tin Lanh vi quoc gia va s tan tien a co vai tro quan trong. Ngi ta a co cac tam tnh manh me chong lai Cong Giao, bat nguon t thi Cai Cach. Ben Italia, trai lai, a so nhng ngi theo khuynh hng t do nham ti viec cai cach ao Cong Giao hn la huy bo no. Ho ch ai ien cho mot s giai thch khac vi ao Cong Giao va vi hang lanh ao Giao Hoi. Tuy nhien, vi Canh Ta chnh tr ho a chiem c mot anh hng tren chnh quyen va cac ng loi chnh tr cung nh tren cac lc lng co khuynh hng triet e va bai ton giao hn, nhat la cac lc lng duy thc nghiem. Va trong khung canh o, th t khuynh hng bai giao s ngi ta tiep tuc bc sang khuynh hng chong lai Giao Hoi Cong Giao. S hieu chien cua cac lc lng cap tien hng ti cho chong giao s cong giao va chong lai cac hnh thai ac biet cua long ao c cong giao, ch khong chong lai gii giao s va niem tin cua cac ton giao khac. Trong ngha nay, khuynh hng bai giao s tai Italia a la khuynh hng chong lai Giao Hoi Cong Giao.

Hoi: Giao s a nghien cu vai tro ma gii truyen thong thi o a co trong viec khch ong s thu nghch oi vi Giao Hoi Cong Giao, tai c cung nh tai Italia. au la cac e tai a c gii truyen thong s dung nhieu nhat?

ap: Gii truyen thong thi o s dung nhieu e tai khac nhau e kch thch s thu nghch oi vi Giao Hoi Cong Giao: t am mu xuyen quoc cua cac tu s dong Ten cho ti chu trng song an bam va cuoc song hng thu cua cac nam tu s, t cac kho au cua cac n tu b nhot trong tu vien cho ti viec ieu kien hoa cuoc song tinh than cua dan chung, cua n gii va tre em, cho ti viec xng toi nh la s vi pham chuyen than thiet kn ao rieng t cua hon nhan va s oc lap cua gia nh. Mot cach ac biet thch hp vi chien dch tao ra cac gng mu gng xau la cac vi pham luat oc than cua cac linh muc. Noi chung Giao Hoi c gii thieu nh la mot guong may cua lenh truyen va vang li hoan toan hu hieu. Cac tu vien c mieu ta nh la cac to toi pham va s thoi nat.

Hoi: Giao s a phan tch viec nh hng Giao Hoi Cong Giao tai c hay viec coi Cong Giao nh la mot yeu to "moi r" va "cham tien", ong phng va xa la vi tinh than cua s tan tien. Lam sao co the khang nh c quan iem nay, khi cac vung co truyen thong cong giao sau am nhat nh Baden va Baviere ngay nay lai la cac bang phat trien ky nghe tan tien va giau nhat nc c, va chac chan chung cung a nh the ngay hoi the ky XIX?

ap: That ra, vao the ky XIX mien Nam c a t c ky nghe hoa hn mien Bac. Tuy nhien, cac ly do sau xa cua viec "ong phng hoa" Giao Hoi Cong Giao tai c la ni tri giac tin lanh ve s khac biet cong giao, c cam thay nh la mot cai g ngoai quoc va yeu kem hn ve mat van hoa. ay la mot tri giac bat nguon t cac tn hu tin lanh t coi la c soi sang thuoc mien Bac nc c. No a c oc phe bnh kieu Hegel gan lien vi chu thuyet th mong, c nhng ngi thuoc khuynh hng dan chu va t do bien thanh cua rieng, va sau cung qua nen luan ly ao c tin lanh cua Max Weber vao the ky XIX no a bc vao trong viec t y thc cua oc tan tien tay phng.

Hoi: Giao s a viet rang nc Thuy S la yeu to noi lien hai cuoc au tranh van hoa: cuoc au tranh van hoa c vi cuoc au tranh van hoa Italia. Lien Bang Thuy S a nam gi vai tro nao tha giao s?

ap: Thuy S a la mot loai phong th nghiem, qua rat nhieu tng quan ca nhan va trao oi van hoa vi c va Italia. Y niem ve cuoc au tranh van hoa nay sinh hoi nam 1840 nham mieu ta cuoc au tranh gia tn hu cong giao t do thuy s va cac c quan trung ng Toa Thanh. Tai Geneve, ong Cavour hoi o con tre, a tm ra cac ly do cua s linh hng cho cong thc ao thuat cua ong: "Giao Hoi t do trong quoc gia t do". Sau nam 1850 tham phan Johann Caspar Bluntschli ngi Zurich, cung cap hng i cho cac cuoc au tranh van hoa trong cac vung Baden, Baviere, Pho va c noi chung.

Ong Attilio Brunialti, hoc gia nghien cu luat ngi Torino va la dan bieu trong suot 6 nhiem ky, a lay lai mo thc cua Bluntschli cua mot quoc gia "nam tnh" va cua mot Giao Hoi "n tnh", bao ham viec tach ri hai lanh vc theo luat trng gia tach biet nam n. Nhng nc Phap cung gop phan anh hng cua mnh, chang han vi cac tieu thuyet va cac sach bai hang giao s cua Diderot, Michelet va Sue, hay vi cac cham biem hai hc cua Grandville. Viec nghiem cu cac tng quan cua cac cuoc au tranh van hoa cua cac nc khac nhau mi ch bc khi au ma thoi.

(Avvenire 8-12-2010)

 

Linh Tien Khai

(Radio Vatican)

 


Back to Vietnamese Missionaries in Asia Home Page