Hien tnh Irak 20 nam

sau chien tranh vung Vnh Ba T

lan th nhat

 

Hien tnh Irak 20 nam sau chien tranh vung Vnh Ba T lan th nhat.

Irak (Avvenire 1-8-2010) - Mot so nhan nh cua c Cha Louis Sako, Tong Giam Muc Kirkuk ve hien tnh Irak 20 nam sau chien tranh vi Kuweit

Trong cac ngay qua, hn mot tuan sau khi quan oi My bat au c lenh triet thoai khoi Irak, lan song khung bo pha hoai lai gia tang khien cho hn 90 ngi chet va hn 300 ngi b thng v bom no. Trc viec quan oi Hoa Ky rut lui khoi Irak ch e lai 50,000 quan e huan luyen cho quan oi Irak va trong thi gian chuyen tiep, tnh hnh Irak xem ra ngay cang bat on hn.

Hai mi nam a troi qua ke t khi khi chien tranh vung Vnh Ba T lan th nhat bung no ngay mung 2 thang 8 nam 1990 gia Irak va Kuweit. Nhieu thang trc o chnh quyen Baghdad a a ra cac li to cao Kuweit va oi lai cac phan at ma Irak coi la cua mnh, nhng a khong co ai thay trc rang luc 2 gi sang ngay mung 2 thang 8 nam 1990 tong thong Saddam Hussein ra lenh cho quan oi Irak tien chiem Kuweit va luc 7 gi sang xe tang cua Irak a tran vao thu o Kuweit, khien cho gii lanh ao Kuweit phai chay tron. Ai Cap, Siria va A Rap Saui a manh me len an Irak va yeu cau Lien Hiep Quoc can thiep.

Theo li yeu cau cua vua Fahd cua A Rap Saudi, ngay mung 8 thang 8 nam 1990 chnh quyen Hoa Ky gi quan oi sang vung Vnh Ba T. Ch trong vong vai thang Hoa Ky a thc hien cong cuoc thiet lap mot can c quan s rong ln va quy mo nhat ke t sau e Nh The Chien. That the, chien dch "Thuan sa mac" a ieu ong 650,000 quan thuoc 34 nc tham gia chien tranh vung Vnh Ba T di quyen ieu khien cua mot bo ch huy quan s hon hp.

Trong hai thang 8 va thang 9 nam 1990 tong thong Saddam Hussein ra lenh bat giam tat ca cac kieu dan tay phng song tai Kuweit va Irak, va dung ho nh la thuan bao ve cac c iem quan s quan trong nhat cua Irak. Sau o Saddam Hussein cho phep mot so nhan vat quan trong nh ong Tong th ky Lien Hiep Quoc Kurt Waldheim, Thu tng c Willy Brandt, chnh tr gia Jesse Jackson va nhieu nhan vat khac, a mot vai ngi ong hng cua ho ve nc.

Ngay mung 7 thang Gieng nam 1991 cac lc lng lien minh bat au cac cuoc oi bom, va chnh quyen Italia gi cac may bay chien au Tornado sang vung Vnh Ba T. Hom sau o may bay cua ai Ta Gianmarco Bellini va ai uy Maurizio Cocciolone b sung phong khong Irak ban ha. Hai ngi b bat lam tu binh va c a len truyen hnh Irak, nhng c tra t do ngay mung 3 thang 3. Lien Hiep Quoc ra toi hau th cho chnh quyen Irak phai rut quan khoi Kuweit, neu khong quan oi ong minh se tan cong, nhng ong Saddam Hussein a khong nhng bo.

em 16 thang gieng nam 1991 Hoa Ky va quan oi ong minh ra lenh tan cong. Chien dch "Bao trong sa mac" khi au khien cho 75,000 binh s Irak, 478 binh s Hoa Ky va ong minh t tran. Cung a co 4,000 thng dan b thiet mang. Cuoc tan cong tren bo a cham dt ngay 28 thang hai nam 1991 va Kuweit c giai phong. Nhng cung ke t o Irak tr thanh iem nong cua vung Trung ong.

Nam 1992 chnh quyen Baghdad khc t khong cho phep cac uy vien thanh tra vu kh cua Lien Hiep Quoc vao Irak. Lien Hiep Quoc ra lenh cam van kinh te Irak nghiem ngat khien cho nen kinh te nc nay suy sup va ngi dan Irak gap canh oi kem kho khan. Trc cuoc khung hoang nhan ao ngay cang gia tang, nam 1995 Lien Hiep Quoc a giam bt cac bien phap trng phat Irak va a ra quyet ngh 986 vi chng trnh "oi dau hoa lay thc pham", cho phep Irak xuat cang 2 ty my kim dau tho moi 6 thang e co tien mua thc pham va thuoc men cho dan chung.

Tng quan gia Irak Hoa Ky va cac quoc gia ong minh ngay cang cang thang. Ngay mung 7 thang Gieng nam 2001 quan oi ong minh tien chiem Irak, va cuoc chiem ong cham dt ngay 28 thang hai cung nam 2001. Ngay mung 3 thang 4 nam 2001 hai ben ngng chien theo ngh quyet so 687 cua Hoi ong Bao An Lien Hiep Quoc. Sau o Irak hoan toan b co lap khoi cong ong quoc te va chu nhieu han che cho ti nam 2003. Sau vu hai thap song sinh tai New York b quan khung bo dung may bay am vao, b chay va sap ngay 11 thang 9 nam 2001, Hoa Ky to cao Irak san xuat cac vu kh giet ngi hang loat va cong tac vi to chc khung bo Al Qaeda, cung nh vi pham ngh quyet cua Lien Hiep Quoc. Ngay mung 9 thang 3 nam 2003 mac du Hoi ong Bao An Lien Hiep Quoc chong oi, Hoa Ky ra lenh tan cong Irak. Tuy cac chuyen vien thanh tra a cho biet la Irak khong co cac kh gii giet ngi hang loat o, chnh quyen Hoa Ky van nhat quyet tan cong Irak. Trc o nhieu lan va ac biet trong buoi oc kinh Truyen Tin ngay 16 thang 3 nam 2003, c Giao Hoang Gioan Phaolo II a keu goi hoa bnh cho Irak. Nhng li keu goi cua ngi a khong c chnh quyen Hoa Ky lang nghe.

Chien dch "anh va gay kinh hoang" a m man vi cac cuoc doi bom thu o Baghdad. Mot thang sau, ngay mung 9 thang 4 nam 2003 binh s My chiem ong thu o Baghdad, tong thong Saddam Hussein chay tron va chien tranh ket thuc ngay mung 1 thang 5 nam 2003 sau o. Thang 3 nam 2004 Hoi ong lanh ao lam thi Irak at s ong thuan lien quan ti "luat chuyen tiep" nham dan a Irak ti tnh trang on nh va tai thiet.

Nhng xung khac bung no trong long lc lng Shiit, co canh ta muon hiep nhat vi lc lng Sunnt noi loan tai Falluja. Ngay mung 8 thang 6 nam 2004 vi ngh quyet 1546, Lien Hiep Quoc bat au giai oan chuyen tiep e thanh lap chnh quyen mi. Ong Iyad Allawi c ch nh lanh ao chnh quyen nay. T o en nay, cac vu khung bo bang xe bom lien tuc xay ra ngay cang nhieu khien cho hang ngan ngi chet va hang tram ngan ngi phai bo Irak ra nc ngoai lanh nan.

Sau ay chung toi xin gi ti quy v va cac ban mot so nhan nh cua c Cha Louis Sako, Tong Giam Muc Kirkuk ve hien tnh at nc Irak 20 nam sau chien tranh vi Kuweit.

Hoi: Tha c Cha, 20 nam a troi qua vi biet bao bien co: Irak xam lang Kuweit, hai cuoc chien tai vung Vnh, che o Saddam Hussein sup o, Hoa Ky xam lang Irak va viec chuyen tiep cham chap kho khan hau nh khong dt hien nay. c Cha co cam tng g?

ap: 20 nam a troi qua nhng van cha u e giup Tay Phng hieu biet Irak la mot nc tuc hoa; va ieu au tien ma ngi dan Irak mong muon: o la c song nh la cac cong dan t do. Ho khong co cac mam giong cua khuynh hng qua khch va chia re giao phai trong yeu to di truyen. Ong Saddam Hussein a trc giac c ieu nay va thanh lap mot chnh quyen i, nhng rat tiec la chnh quyen ay a b cu the hoa thanh mot che o oc tai tan bao, ma chung toi a phai ganh chu.

Hoi: Chnh s khong hieu biet nay a la nguyen nhan cua biet bao nhieu sai lam trong no lc bnh thng hoa Irak, co phai the khong tha c Cha?

ap: Vang, ung the. a hoan toan thieu chieu kch van hoa ton trong s a dien va hieu biet at nc nay la at nc cua mot trong cac dan toc gioi giang nhat trong vung. Trong cac nam qua Irak a b thng tch bi mot che o oc tai a cp mat i cua nhan dan moi s, ke ca khong kh e th. Va Irak a b oi x nh la mot lo san xuat ra khuynh hng qua kch, nhng thc tai cua chung toi rat khac. a xay ra mot tien trnh toi te cham va lau dai dan a ti tnh trang ngay nay, trong o v ly do mau thuan Irak lai a thc s tr thanh mot vung at xung ot gia cac nhom qua khch, thng la phat xuat t nc ngoai.

Hoi: Tha c Cha. tien trnh toi te nay a bat au khi nao?

ap: Hoi nam 1990 toi la cha x tai Mosul, khi xay ra cac cuoc oi bom. Cuoc doi bom a keo dai mot thang tri. Sau o, moi s a thay oi. Chnh quyen Irak tr thanh hung han hn oi vi nhan dan. Va cuoc cam van cung bat au khien cho ngi dan phai song trong canh thieu thon trong suot 13 nam tri. Nen kinh te suy sup: khong co ien, khong co nc. Chung toi co thoi quen an banh trang, nhng trong suot thi gian nay phai an banh en, ma khong biet no cha nhng g trong ay. The roi phong trao di c cung bat au. Trc het la gii tr thc, tiep en la thng dan. Ai di c c la ra i. Va the la tat ca eu sup o. Irak a bien thanh mot nha tu khong lo.

Hoi: Rieng c Cha, th c Cha a co kinh nghiem nao trong hoan canh tang thng nay cua at nc Irak?

ap: Toi a co mot trng hoc tai Mosul va suot ngay chung toi b bat buoc phai nghe cac khau hieu tuyen truyen ca tung che o va tong thong. oi vi Kito hu chung toi, t nhat ben trong nha th, chung toi con co c s t do, nhng giai oan kinh hoang cung bat au.

Hoi: au a la thi gian te hai nhat oi vi cong oan kito cua c Cha?

ap: Toi phai noi rang o la trong cac nam trc o na, tc trong thi Irak co chien tranh vi Iran, v a co rat nhieu tn hu kito b giet chet. Khong co gia nh nao la khong co con trai phai chien au ngoai chien trng. Va toi con nh biet bao nhieu am tang toi a c hanh trong thi chien tranh.

Hoi: The con bay g th sao tha c Cha?

ap: Ngi My a giup chung toi rat nhieu, bang cach khien cho chung toi co c tr lai s t do. Nhng ho co thai o thc tien: ho th mot giai phap, roi khi thay no khong c, ho lai th mot giai phap khac. S kien o la trong mot at nc nh at nc Irak, trao ban cho no cac the quan bnh qua te nh co the tr thanh mot nguy c tan pha. Hoa Ky phai hieu rang con ng ung an o la con ng giao duc. Can phai giao duc dan chu cho cac the he tre, trong khuon kho cua mot chng trnh lau dai. Va cung can phai ao tao cac ngi lanh ao, v ho can co mot ngi lanh ao manh me.

Trong tnh trang trong rong quyen bnh ma chung toi ang song, s chia re be phai c cung co manh. Va toi xac tn rang at nc Irak ang tien ti tnh trang chia re noi bo tram trong.

Hoi: Thi gian chuyen tiep se con keo dai cho ti bao gi tha c Cha?

ap: No se keo dai hang the he. Can phai co s thay oi nao trang bao gom viec giao duc cac the he. T chien tranh vi Iran trong cac nam 1980-1988, he thong ien tai Irak a khong bao gi c tai thiet. Chung toi a phai dung cac may phat ien rieng va ben ngoai tri nong ti 50 o C. Chung toi hy vong tnh trang nay khong xay ra oi vi cuoc song cua ngi dan Irak trong tng lai.

(Avvenire 1-8-2010)

 

Linh Tien Khai

(Radio Vatican)

 


Back to Vietnamese Missionaries in Asia Home Page