Ve bai bao vu khong va ph bang cha ac Lo

 

Prepared for Internet by Vietnamese Missionaries in Asia

 

Ve bai bao vu khong va ph bang cha ac Lo

(Nguyet san Cong Giao Va Dan Toc so 145 thang 1.2007)

Trong bao Ngi Lao ong chu nhat ra ngay 7.1.2007 ni trang 23, co ang bai "i tm nguon goc ch quoc ng" cua Gs - Ts. Pham Van Hng. Noi dung bai bao vu khong va ph bang Alexandre de Rhodes (ta phien am la A Lch Sn ac Lo, thng goi tat la ac Lo) bon ieu: 1) ao van, lay cong trnh cua Amaral va Barbosa em xuat ban T ien Viet Bo La vi ten mnh. - 2) a ao van lai "t y ghep ten mnh them ch de kech cm" khi ra t ien ay. - 3) "Khong biet le chu nhat nam au tuan hay cuoi tuan nen Rhodes sinh y Phep giang tam ngay". 4) Khong c phep tr lai ong Nam A, "Alexandre troi dat vao Iran... ket thuc mot i tu hanh gian tra".

 

Toi xin nh chnh:

1) Rhodes co ao van hay khong?

Rhodes a viet trong li noi au Cung oc gia cua T ien Viet Bo La: Tieng An Nam "khong nhng thuoc hai vng quoc kha rong ln la ang Ngoai va ang Trong, them vao o vng quoc th ba la Cao Bang (tc ang Tren cua nha Mac, N) cung s dung cung mot phng ng ay; ma lai tieng o con thong dung nhng vng quoc lan can nh Cham, Cam Bot, Lao va Xiem...

"Tuy nhien trong cong viec nay, ngoai nhng ieu ma toi a hoc c nh chnh ngi ban x trong suot gan 12 nam ma toi lu tru tai hai x ang Trong va ang Ngoai, th ngay t au toi a hoc vi cha Francisco de Pina ngi Bo ao, thuoc Hoi dong Ten (Giesu) rat nho be chung toi, la thay day tieng, ngi th nhat trong chung toi rat am tng tieng nay va cung la ngi th nhat bat au giang thuyet bang phng ng o ma khong dung thong ngon, toi cung s dung nhng cong trnh cua nhieu cha khac cung mot Hoi dong, nhat la cua cha Gaspar de Amaral va cha Antonio Barbosa, ca hai ong eu a bien soan moi ong mot cuon t ien: ong trc bat au bang tieng An Nam, ong sau bang tieng Bo ao, nhng ca hai ong eu a chet sm. S dung cong kho cua hai ong, toi con them tieng Latinh theo lenh cac v Hong y ang knh" (1).

Nh vay that ro rang: Rhodes co "s dung nhng cong trnh cua nhieu cha khac..., nhat la cua cha Gaspar de Amaral (t ien An Nam - Bo) va cua cha Antonio Barbosa (t ien Bo- An Nam)". Phan Latinh la cua Rhodes.

Co le tac gia cha oc nguyen ban hoac ban dch T ien Viet Bo La - ac biet li noi au Cung oc gia nh va trch dan - nen a viet: "Hai giao s do Amaral va Barbosa trc khi mat co e lai trong nha th San Pauli Macau nhng quyen t ien Viet - Bo - Latinh (sic) ma ho a sang tao. Alexandro Rhodes la ngi mang t ien o ve Au chau. Nam 1651 ngi ta thay co quyen t ien Viet - Bo - Latinh xuat ban Roma vi ten tac gia la Alexandro de Rhodes".

Ts - Gs ho Pham noi the ngha la Rhodes a ao cong trnh cua Amaral va Barbosa, chep lai nguyen xi T ien Viet Bo La (sic). Vt bo ten Amaral va Barbosa i, roi a xuat ban vi ten mnh la tac gia.

o la vu khong trang trn, lam g co "quyen t ien Viet - Bo - Latinh", ch co t ien Viet Bo cua Amaral va t ien Bo Viet cua Barbosa ma thoi. Muon lam t ien Viet Bo La, Rhodes phai uc ket hai t ien o va them tieng Latinh vao mi thanh. Hn na, Rhodes co dau nhem hai ten Amaral va Barbosa i au! Trai lai, ong a trang trong ghi trong li Cung oc gia la "co s dung nhng cong trnh cua... Gaspar de Amaral va Antonio Barbosa". Tuy nhien, cha ai biet Rhodes a s dung cong trnh cua Amaral va Barbosa ti mc nao, v hai t ien noi tren that lac au mat.

T ien Viet Bo La khong ch la t ien ngon ng - dch t tieng Viet ra Bo va La ng - ma con la mot t ien bach khoa giai thch ca ve a ly, lch s, van hoa, tn ngng, phong tuc tap quan, ca dao ngan ng... ac thu cua ngi Viet ng thi. Neu khong co s ong gop cua ngi ban x, Rhodes khong the thc hien c cong trnh e i nay.

Ngoai ra, Rhodes con viet mot chng ng phap tieng Viet at au sach va ve mot ban o vng quoc An Nam e cuoi sach. Hai muc ng phap va ban o cung a ang ke la cong trnh rat ln cua Rhodes.

Hoc gia Nguyen Khac Xuyen (Tien s th thiet nhng khong bao gi ghep vao ten mnh ky hieu TS) e ca i chuyen nghien cu lch s hnh thanh ch quoc ng Latinh. Ong a trc tac nhieu cong trnh that gia tr, trong o co cuon Ng phap tieng Viet cua ac Lo 1651 day 234 trang, c anh gia la: "Rieng ve giao s ac Lo, tng khong co ai nghien cu tng tan bang Nguyen Khac Xuyen, nhat la tren kha canh moi lien he gia ac Lo va ch quoc ng. Tac pham Ng phap tieng Viet cua ac Lo la mot bang chng cu the cho nhan nh tren" (2).

Con ban o Vng quoc An Nam (Regnu Annam) cua ac Lo ve co le phong theo ban o An Nam quoc i Hong c (1490) ng net chnh yeu va at pha tay len tren. Tuy nhien, ac Lo ghi them o so v tuyen - kinh tuyen va chu thch cac a danh bang ch quoc ng co cha bo dau. Ban o nay co gia tr khoa hoc a ly nhat ng thi.

 

2) a ao van lai "t y ghep ten mnh them ch de kech cm" khi Rhodes tr ve Au chau cho ra t ien ay?

Nh va noi, tac gia ho Pham khong oc hoac co oc ma khong hieu noi dung T ien Viet Bo La, nen cho la Rhodes co hanh vi ao cong trnh cua ngi khac va "a kem them ten de quy phai... kech cm khi ra quyen t ien lch s" ay? Thien ngh tac gia ho Pham a khong oc tieu s cua Rhodes va cung khong hieu cach at ten rat thong thng trong thi phong hau kien ap Au chau trung co. Ch de (hay do hoac da tuy theo ngon ng moi nc) ch co y noi la lau ai kien ap hay lang xom nao ma thoi. Cung thng khi chang phai phong hau kien ap g, nhieu dong ho cung lay ten a hnh t nhien ma at, nh Riviere la gan song, Montagne gan nui, Dubois gan rng, Dupont gan cau, Rousseau gan suoi, Fontaine gan voi nc, Desmoulins gan coi xay, Duchene gan cay soi,.. Lau ngay a danh tr thanh toc danh va ngi ta bo han ch de. Cach at ten ho Phap rat khac vi Viet Nam. Trong khi Viet Nam ch co tren di 150 toc danh, con Phap th co hang van ten. Ch de thc khong co g la kech cm! Ngay trong bai cua tac gia co ten 4 ngi th 3 ngi a co ch de. Va hoan toan khong co s kien: "Khi ri A ong tr ve Au chau, ong nay (Rhodes) a kem them ten de quy phai". Tac gia a dng ng s kien ay!

 

3) "Khong biet le chu nhat nam au tuan hay cuoi tuan nen Rhodes sinh y Phep giang tam ngay"!

Tac gia ho Pham cung khong oc hay co oc tac pham ma khong hieu g het. Phep giang tam ngay nguyen ten ay u la Phep giang tam ngay cho ke muon chu phep Ra toi ma vao ao thanh c Chua Tri (3). ay la sach day giao ly (Cathechismus) cho ngi muon tong giao, ma Rhodes a bien soan bang tieng Viet va ng dung x ta, roi cho xuat ban tai Roma nam 1651. Chng trnh day giao ly nay chia ra 8 phan va moi ngay hoc mot phan. Bat au hoc "Ngay th nht" (nhat) vao ngay nao trong tuan cung c. Con co nhng chng trnh day giao ly khac cho ngi muon hoc ca thang hay ca nam, ch khong nhat thiet phai hoc trong mot tuan le 7 ngay!

Phep giang tam ngay cua Rhodes khong lien can g en tuan le 7 ngay. Tac gia ho Pham that lieu lnh khi ha but: "Co le trc s hoang mang, ban tn ban nghi, khong biet le chu nhat nam au tuan hay cuoi tuan nen Rhodes sinh y Phep giang tam ngay". Mot giao s cua Dong Ten thong thai ma khong biet le chu nhat (hay Chua nhat) nam au tuan hay cuoi tuan sao! Ca ty ngi theo Kito giao, Do Thai giao va nhieu ty ngi tren the gii chap nhan dng lch Cong nguyen eu sinh hoat theo tuan le 7 ngay va "le chu nhat" la ngay au tuan. Hau khap the gii ngh ngay chu nhat. Gan ay ngh them ngay th 7 th goi la ngh cuoi tuan (week-end hay fin de semaine).

4) "Alexandre troi dat vao Iran cho en mot ngay... chet Ispahan (in nham la Isfahan cung nh ba sach T ien Viet Bo La, in sai ten Annam thanh Annnam)... ket thuc mot i tu hanh gian tra".

Tac gia ho Pham anh gia Alexandre de Rhodes nh tren ch co the da vao nhng y kien xuyen tac - neu khong noi la ac y - cua ong oi vi ngi co cong ln trong s nghiep sang tao ra ch Quoc ng, ma Sai Gon a at thanh mot ten ng pho trung tam. Tren 350 nam nay (1651-2006) a co hang tram hang van sach bao viet ve Alexandre (co khi viet Alexandro hay Alexander) de Rhodes ma Viet Nam phien am thanh A Lch Sn ac Lo va goi tat la ac Lo. Tat ca sach bao ay - Viet Nam cung nh tren khap the gii - eu tha nhan ac Lo co cong vi s sang tao ch quoc ng, mac dau co nhng anh gia cao thap khac nhau. Co le ch rieng bai cua tac gia ho Pham la qua quat va phan khoa hoc va ung cham en le nghi ton giao va thang tay ket an ac Lo la ao van lay cong trnh cua ngi lam cua mnh, t them ten de quy phai kech cm, khong hieu le Chua nhat au hay cuoi tuan va ket thuc mot i tu hanh gian tra!

* * *

Toi thc tnh ngac nhien khi thay Toa soan Ngi Lao ong rat co uy tn lai gii thieu bai bao cua Gs. Ts Pham Van Hng la "co tnh chat nghien cu khoa hoc, moi y kien phan bien, tranh luan, tac gia san sang lang nghe...".

Toi xin gi Toa soan Ngi Lao ong mot so bai bao cua Gs. Phan Huy Le, Minh Hien, Th. V.. Tam Chanh, o Quang Hanh, Hoang nh... a ang tren cac bao Lao ong, The Thao, Sai Gon Giai Phong, Tuoi Tre... khoang t (thang 11.1993 en thang 9.1995, e tham khao trc khi quyet nh co nen m ra cuoc tranh luan vi Gs. Ts. Pham Van Hng hay khong. Cho en nay cac gii chuyen nghien cu lch s ch Quoc ng Viet Nam va Phap van cha biet ong ay la ai.

 

(Nguyet san Cong Giao Va Dan Toc so 145 thang 1.2007)

Nguyen nh au

 


Back to Vietnamese Missionaries in Asia Home Page