Ðức Thánh cha tham dự
cuộc gặp gỡ liên tôn tại Pháp
Ðức Thánh cha tham dự cuộc gặp gỡ liên tôn tại Pháp.
G. Trần Ðức Anh, O.P.
Metz (RVA News 29-09-2026) - Sáng ngày 28 tháng Chín năm 2026, ngày cuối cùng trong bốn ngày viếng thăm mục vụ tại Pháp, Ðức Thánh cha Lêô XIV đã tham dự cuộc gặp gỡ liên tôn và cùng với một số vị lãnh đạo tôn giáo tại nước này công bố tuyên ngôn chung kêu gọi hòa bình cho thế giới đang chịu cảnh căng thẳng và xung đột bạo lực.
Lúc gần 8 giờ sáng ngày 28 tháng Chín năm 2026, Ðức Thánh cha giã từ Trung tâm Thánh Mẫu Lộ Ðức, nơi ngài đã dành một ngày để hành hương, viếng thăm và gặp gỡ. Ðức Thánh cha đáp chuyến bay của hãng Air France để bay về thành phố Metz, thủ phủ của Tỉnh Moselle, ở miền Ðông bắc Pháp, chỉ cách biên giới nước Luxembourg 55 cây số.
Ðến thành phố Metz
Sau phi trường thành phố Metz lúc gần 9 giờ 30, sau 1 giờ 40 phút bay, Ðức Thánh cha đã được một số vị trong giáo quyền và chính quyền địa phương đón tiếp.
Metz là một thành phố hiện có khoảng 300,000 dân cư và có lịch sử rất lâu đời. Những khu định cư ổn định đầu tiên được cho là có từ cuối thời đại đồ đồng. Ðến thế kỷ III trước Công nguyên, nơi này trở thành thủ phủ của bộ tộc Gaulois Mediomatrici, rồi bị người La Mã chiếm đóng và trải qua một thời kỳ thịnh vượng lớn dưới sự cai trị của họ.
Trong thời Trung cổ, Metz được coi trọng và có mức độ độc lập đáng kể, nhưng sau đó bị sáp nhập vào Pháp vào thế kỷ XVI.
Từ nửa sau thế kỷ XIX đến nửa đầu thế kỷ XX, thành phố trong một thời gian dài là đối tượng tranh chấp giữa Pháp và Ðức. Hai nước lần lượt kiểm soát Metz trong 75 năm, cho đến sau Thế chiến II, thành phố trở lại vĩnh viễn dưới quyền kiểm soát của Pháp từ năm 1945.
Metz và ký ức về lịch sử châu Âu
Tỉnh Moselle, cũng như Alsace, vẫn còn mang dấu tích của những cuộc xung đột, những lần sáp nhập và những chia cắt đã in dấu lên châu Âu đương đại. Ðiều đó cho thấy việc xây dựng châu Âu không bắt nguồn từ một sự trừu tượng mang tính kỹ trị, nhưng từ ý chí hòa giải những dân tộc từng đối đầu với nhau trong một thời gian dài.
Chặng dừng của Ðức Thánh cha tại Metz làm nổi bật vai trò của Thủ tướng Robert Schuman
Ông Schuman sinh năm 1886 tại Moselle, khi vùng này đang bị sáp nhập, thân phụ ông là người miền Lorraine trở thành người Ðức sau cuộc sáp nhập và mẹ là người Luxembourg. Ông được xem là một trong những người cha của Liên hiệp châu Âu hiện nay và cũng là hiện thân của lịch sử những đường biên giới luôn thay đổi và những căn tính đan xen.
Cha Bernard Ardura, thỉnh nguyện viên của án phong chân phước cho ông Schuman, gần đây đã nói với Vatican News rằng: "Robert Schuman nhắc chúng ta rằng để châu Âu có ý nghĩa, để trung thành với ơn gọi của mình, thì châu Âu phải làm cho chính trị của mình được thúc đẩy bởi một ý thức sâu xa về việc phục vụ con người, bằng tình liên đới."
Ðời sống công khai của ông cũng gắn bó không thể tách rời với một đời sống nội tâm sâu sắc: ông Robert Schuman tìm thấy trong cầu nguyện, thinh lặng và Thánh Thể nguồn mạch cho hoạt động của mình. Năm 2019, ông được Ðức Giáo hoàng Phanxicô nhìn nhận là Ðấng Ðáng kính.
Giáo phận Metz
Giáo phận Metz, nơi Ðức Thánh cha Lêô XIV đến viếng thăm, có một nét đặc thù, đó là giáo phận vẫn duy trì chế độ hiệp định (concordat) tại Alsace-Moselle. Chế độ này liên quan đến các tôn giáo được nhà nước công nhận và duy trì, trong đời sống thường nhật, một hình thức đối thoại giữa các nhà chức trách dân sự và những người lãnh đạo tôn giáo. Giáo sĩ được nhà nước trả lương. Tại các giáo xứ, thị trưởng hoặc người đại diện của thị trưởng đương nhiên có ghế trong Hội đồng Giáo xứ, cơ quan đặc biệt phụ trách các vấn đề kinh tế và tài sản.
Hiện nay, cũng như nhiều giáo phận khác, Giáo hội Metz đang trải qua một giai đoạn chuyển tiếp. Một số vùng nông thôn vẫn gìn giữ truyền thống Kitô giáo mạnh mẽ và sự tham dự ổn định vào những sinh hoạt của đời sống Giáo hội. Ðồng thời, nhiều người trưởng thành tìm đến Giáo hội để xin lãnh nhận Bí tích Rửa tội hoặc để đào sâu đức tin của mình. Sức sống này không làm biến mất những yếu đuối, đặc biệt là tình trạng không có các cuộc truyền chức linh mục nào từ nhiều năm nay.
Trung tâm Hội nghị Robert Schuman
Từ phi trường Metz, Ðức Thánh cha đã đến Trung tâm hội nghị mang tên Robert Schuman (Metz Congrès Robert Schuman). Tòa nhà tràn ngập ánh sáng tự nhiên, đem lại vẻ trang trọng đáng kể cho các hội nghị, hội chợ và dạ tiệc trong vùng Ðông Pháp. Công trình này có diện tích 15.300 mét vuông, gồm một đại thính đường đa năng khoảng 1.200 chỗ ngồi, 3.400 mét vuông không gian triển lãm và 16 phòng họp.
Tòa nhà có năm tầng: tầng trệt, một sân phía trước, hai tầng phía trên và một tầng lửng. Mỗi tầng có một chức năng rõ ràng cùng một hệ thống hành lang bên hông, cho phép người sử dụng thưởng ngoạn tầm nhìn toàn cảnh thành phố.
Gặp gỡ liên tôn và công bố Lời Kêu gọi
Tại Trung tâm Hội nghị, Ðức Thánh cha đã được một số đại diện tôn giáo chào đón và gặp gỡ trong vòng một tiếng đồng hồ. Trong số hàng trăm nhân vật và khách mời hiện diện tại hội trường cũng có khoảng 50 giám mục.
Trong dịp này, toàn văn lời kêu gọi của các đại diện tôn giáo thuộc Hội đồng liên tôn Pháp, gọi tắt là CRCF, đã được xướng lên. Ðây là cơ quan được thành lập năm 2010, quy tụ những người đứng đầu các cộng đồng Phật giáo, các Giáo hội Kitô giáo (Công giáo, Chính thống giáo và Tin lành), Hồi giáo và Do Thái giáo. Các đại diện của Hội đồng tiếp nối nhau đọc một đoạn trong Lời Kêu gọi như sau:
"Trước sự hiện diện của Ðức Thánh cha Lêô XIV.
Kể từ Lời kêu gọi Assisi cách đây 40 năm, thế giới đã thay đổi sâu rộng. Ngày nay, nhân loại đang đứng trước một bước ngoặt mới. Sự gia tăng các cuộc xung đột đang đe dọa công pháp quốc tế, đặc biệt là công phép về nhân đạo. Các cuộc chiến tranh và bạo lực ngày càng gia tăng, những bất bình đẳng ngày càng sâu rộng, sự cân bằng, đặc biệt là những cân bằng sinh thái của trái đất chúng ta đang bị suy yếu, trong khi những biến đổi về công nghệ đang đảo lộn các xã hội của chúng ta, làm biến dạng những giá trị phổ quát và nền tảng của chúng ta cũng như những cách thức sống của chúng ta.
Những đảo lộn ấy khiến chúng tôi lo âu, nhưng chúng càng thúc đẩy chúng tôi dấn thân hơn nữa. Trong một thế giới đang đau khổ và quá thường xuyên bị chia rẽ, các truyền thống tôn giáo của chúng ta kêu gọi chúng ta trở thành những người canh thức, luôn quan tâm đến phẩm giá của mỗi người và chăm lo cho người khác. Các truyền thống ấy mời gọi chúng ta đừng cam chịu trước bạo lực, bất công hay sự thờ ơ, nhưng cùng nhau hành động để phục vụ hòa bình, tình huynh đệ và hòa giải, và "để gìn giữ yếu tố con người trong tiến trình biến đổi.
Chúng tôi, những vị trách nhiệm về các cộng đồng tôn giáo tại Pháp, hôm nay quy tụ tại Metz cùng với Ðức Thánh cha Lêô XIV, khẳng định ý chí của chúng tôi cùng nhau phục vụ toàn thể gia đình nhân loại. Ý thức về sự phụ thuộc sâu xa lẫn nhau giữa chúng ta và về trách nhiệm mà mỗi người mang đối với tất cả những người khác, trung thành với các truyền thống riêng của mình và trong sự tôn trọng đối với mỗi người, trên lãnh thổ miền Lorraine từng bị bao cuộc chiến tranh làm tổn thương này, chúng tôi xác tín rằng các tôn giáo có một trách nhiệm đặc biệt trong việc xây dựng và gìn giữ hòa bình trên thế giới, và cách đặc biệt tại đây, ở châu Âu. Ý thức về trách nhiệm chung này, chúng tôi long trọng kêu gọi đối thoại và tình huynh đệ, hòa giải và hòa bình. Chúng tôi xác tín rằng, trong mỗi cộng đồng của chúng ta cũng như, theo chiều kích liên cộng đồng, trong các thành phố của chúng ta, việc giáo dục con người hướng đến đối thoại để xây dựng hòa bình là điều quan trọng hơn bao giờ hết.
Chúng tôi nhận thấy rằng việc tìm kiếm hòa bình, bất bạo động và chăm lo cho người khác được ghi khắc sâu xa, theo những cách thức riêng, trong mỗi truyền thống tôn giáo của chúng ta. Tuy nhiên, chúng tôi hết sức lo âu nhận thấy rằng trong thế giới của chúng ta, những lò bạo lực và chiến tranh mới liên tục bùng phát. Nhưng hòa bình không chỉ đơn thuần là sự vắng bóng chiến tranh. Hòa bình không thể bền vững nếu không có công lý, nếu không tôn trọng phẩm giá con người, nếu không có tình liên đới giữa các dân tộc và các thế hệ, và nếu không có sự quan tâm chung đến việc bảo vệ ngôi nhà chung của chúng ta.
Chúng tôi nghiêm túc nhận thấy rằng chính các xã hội của chúng ta cũng không tránh khỏi những rạn nứt, những kỳ thị và những lối suy nghĩ loại trừ đang làm suy yếu sự gắn kết giữa con người với nhau và giữa các dân tộc. Tại Pháp, chúng tôi đặc biệt bày tỏ sự phẫn nộ trước sự gia tăng trở lại của những hành vi nhằm vào con người hoặc các địa điểm thờ phượng vì nguồn gốc hay niềm tin của họ. Khi lên án mọi hình thức kỳ thị và mọi lời lẽ thù hận, chúng tôi muốn trở thành những thành lũy bảo vệ nhân tính trước những quyền lực áp bức hoặc tham nhũng.
Chúng tôi đặc biệt chống lại chất độc của chủ nghĩa độc đoán, mà mảnh đất Lorraine này đã phải chịu đựng biết bao đau khổ. Chúng tôi cùng khẳng định rằng danh Thiên Chúa, cũng như bất kỳ chân lý tôn giáo hay truyền thống tâm linh nào, không bao giờ có thể được viện dẫn để biện minh cho bạo lực và hận thù. Qua kinh nghiệm, chúng tôi biết rằng đối thoại, cầu nguyện, thiền định và những hình thức thực hành tâm linh khác nhau mở ra những con đường dẫn đến hòa bình. Bởi vì hòa bình cũng được xây dựng trong nội tâm của mỗi người: trong khả năng của chúng ta nhận ra và tháo gỡ ngay trong chính mình những gì nuôi dưỡng sự loại trừ người khác, nỗi sợ hãi và lòng thù hận.
Chúng tôi thực sự tin rằng mỗi con người đều mang một phẩm giá bất khả xâm phạm. Các truyền thống riêng của chúng ta mời gọi chúng ta đón nhận người khác không phải như một mối đe dọa, nhưng như một người anh em hay chị em trong nhân loại.
Là những người tín hữu thuộc các tôn giáo khác nhau, chúng tôi khuyến khích các cộng đồng của mình phát triển một nền văn hóa đón nhận và tình huynh đệ. Qua việc lắng nghe lẫn nhau, phục vụ công ích, kiên trì đối thoại từ chính cuộc sống và những thực hành tâm linh của chúng ta, chúng tôi muốn hành động một cách cụ thể để phục vụ công lý và hòa bình.
Chúng tôi biết rõ những vết thương của lịch sử, những bạo lực, sự thiếu hiểu biết hay những hiểu lầm vẫn tiếp tục cư ngụ trong ký ức của con người và các dân tộc. Chúng tôi khiêm tốn muốn góp phần mở ra những con đường hòa giải, khước từ những logic của trả thù, loại trừ và hạ nhục. Chúng tôi cho rằng các tôn giáo là một con đường đặc biệt hướng tới "một nền hòa bình không vũ trang và có khả năng giải giới", như Ðức Giáo hoàng Lêô XIV mời gọi chúng ta, và chúng tôi hết lòng mong muốn, cùng với tất cả những người nam nữ thiện chí, trở thành những tác nhân của hòa giải.
Chúng tôi muốn làm cho một nền văn hóa giáo dục hướng đến hòa bình được lớn mạnh trong một thế giới bị phân cực. Ðược xây dựng trên việc cổ võ phẩm giá con người, sự tôn trọng lẫn nhau, công lý và lòng tin tưởng, nền văn hóa ấy đồng thời đòi hỏi một sự dấn thân cá nhân đầy can đảm và một nỗ lực tập thể kiên quyết. Thực vậy, điều này cần đến sự đóng góp của các gia đình, các trường học, các cơ sở vui chơi và thể thao, cũng như của mỗi truyền thống và cộng đồng của chúng ta. Công việc này hoàn toàn phù hợp với các nguyên tắc hiến định bảo đảm quyền tự do lương tâm và việc tự do thực hành các tôn giáo. Chính được nâng đỡ bởi ý chí chung muốn gặp gỡ và đối thoại mà hôm nay chúng ta có thể đứng kề vai bên nhau để phục vụ hòa bình.
Chúng tôi muốn truyền lại cho mọi người, đặc biệt là các thế hệ trẻ, khát vọng về công lý và hòa bình mà chúng ta phải luôn cùng nhau góp phần xây dựng, với tất cả những người nam nữ thiện chí. Quả thật, hòa bình không phải là một giấc mơ không thể thực hiện: hòa bình được xây dựng mỗi ngày, trong sự tôn trọng người khác, nền văn hóa và tôn giáo của họ, trong việc xây dựng những mối quan hệ hữu nghị, nơi mỗi người có thể được nhìn nhận trong căn tính của mình.
Ước gì cuộc gặp gỡ hôm nay tại Metz, trước sự hiện diện của Ðức Giáo hoàng Lêô XIV, đánh thức lương tâm và đem lại những hoa trái lâu bền. Chúng ta khác nhau về những niềm tin tôn giáo, nhưng được liên kết bởi trách nhiệm cùng nhau phục vụ hòa bình trên thế giới và sự tôn trọng phẩm giá của mỗi con người.
Vì thế, hôm nay chúng ta cùng đảm nhận ba cam kết cụ thể:
- Kiên trì tiếp tục một cuộc đối thoại đòi hỏi sự chân thành và nghiêm túc giữa chúng ta;
- Tiếp tục đào tạo các thế hệ trẻ của chúng ta để hiểu biết lẫn nhau về những truyền thống của chúng ta;
- Và tiếp tục hiệp nhất, ngay cả trong nghịch cảnh, để hoạt động cho việc cổ võ công lý và hòa bình.
"Ước gì Lời kêu gọi Metz này, mà chúng ta công bố sáng nay, trở nên cho tất cả mọi người "một la bàn của hy vọng" và nhắc nhở chúng ta rằng không một nền hòa bình lâu bền nào có thể được xây dựng nếu không có người khác, cũng như không thể được xây dựng chống lại người khác.
Tiếp đó, các vị lãnh đạo tôn giáo lần lượt ký tên vào Lời Kêu gọi, trong đó có:
- Mục sư Christian Krieger, Chủ tịch Liên đoàn Tin lành Pháp
- Ðức Hồng y Jean-Marc Aveline, Chủ tịch Hội đồng Giám mục Công giáo Pháp
- Ðức Tổng giám mục Dimitrios, Chủ tịch Hội đồng các giám mục Chính thống giáo Pháp
- Haim Korsia, Rabbi trưởng Do Thái giáo Pháp
Diễn từ của Ðức Thánh cha
Lên tiếng trong cuộc gặp liên tôn tại Metz, Ðức Thánh cha nhấn mạnh vai trò của đối thoại giữa các tôn giáo trong việc xây dựng hòa bình, tình huynh đệ và bảo vệ phẩm giá con người. Ngài lấy hình ảnh ông Robert Schuman, một trong những người đặt nền móng cho Liên minh châu Âu, làm biểu tượng cho khả năng biến những đường ranh chia rẽ thành những cây cầu của hy vọng và hiệp nhất.
Theo Ðức Thánh cha, đối thoại không làm suy yếu căn tính tôn giáo, mà giúp mỗi người sống căn tính của mình cách chân thành, đồng thời cởi mở trước sự khác biệt của người khác. Ðối thoại không chỉ nhằm đạt được sự lịch thiệp hay khoan dung, mà hướng đến việc xây dựng tình bạn, hòa bình và sự hiểu biết. Ngài nhắc lại tư tưởng của Ðức Phanxicô, Ðức Gioan Phaolô II và triết gia Paul Ricỵur để khẳng định rằng gặp gỡ người khác là một nhu cầu thiết yếu của con người; sự khác biệt cần được nhìn như một cơ hội và lời hứa, chứ không phải mối đe dọa.
Một trọng tâm quan trọng của bài diễn văn là mối liên hệ giữa tôn giáo và hòa bình. Ðức Thánh cha cảnh báo rằng việc nhân danh Thiên Chúa để biện minh cho bạo lực hay áp bức là xúc phạm chính danh Thiên Chúa. Không điều gì chà đạp phẩm giá con người có thể thực sự bắt nguồn từ Thiên Chúa. Vì thế, các nhà lãnh đạo và tín hữu thuộc mọi truyền thống có trách nhiệm làm cho lời nói và đời sống tôn giáo trở thành phương tiện giải trừ hận thù, bạo lực và sự chia rẽ, trước hết bằng việc "giải trừ vũ khí" trong tâm hồn và ngôn ngữ.
Bên cạnh hòa bình, các tôn giáo còn có nhiệm vụ bảo vệ và phục vụ sự sống. Giá trị của một nền văn minh không chỉ được đo bằng thành tựu vật chất, mà còn bằng cách xã hội bảo vệ, chăm sóc và nâng cao phẩm giá con người, đặc biệt những người yếu thế, dễ bị tổn thương. Phục vụ sự sống đòi hỏi sự hiện diện, chăm sóc và lòng nhân ái, nhất là trong những hoàn cảnh đau khổ và vào những giai đoạn cuối đời.
Sau cùng, Ðức Thánh cha nhấn mạnh trách nhiệm đặc biệt của các tôn giáo đối với thế hệ trẻ, giúp họ có những điểm tựa vững chắc để xây dựng một cộng đồng tôn trọng phẩm giá của mọi người. Ngài cảm ơn các đại diện tôn giáo và mời gọi tất cả cùng trở thành những người kiến tạo hòa bình và chứng nhân của niềm hy vọng, sống như những người con của Thiên Chúa và như anh chị em với nhau.