Năm Phụng vụ canh tân
mầu nhiệm cứu độ của Ðức Kitô
Tiếp kiến chung của Ðức Thánh cha: Năm Phụng vụ canh tân mầu nhiệm cứu độ của Ðức Kitô.
G. Trần Ðức Anh, O.P.
Vatican (RVA News 13-08-2026) - Lúc 10 giờ sáng thứ Tư, ngày 12 tháng Tám năm 2026, vì thời tiết Roma vẫn còn quá nóng, nên giống như tuần trước, Ðức Thánh cha Lêô XIV đã tiếp kiến chung hơn năm ngàn tín hữu hành hương, bên trong Ðền thờ Thánh Phêrô. Hiện diện trong dịp này cũng có ba giám mục đến từ các nước.
Như thường lệ, buổi tiếp kiến được mở đầu với phần lắng nghe lời Chúa qua đoạn sách thánh trích từ sách Khải huyền (1,5-8), được các độc viên công bố bằng chín ngôn ngữ, như Ý, Pháp, Anh, Ðức, Tây Ban Nha, Bồ Ðào Nha, tiếng Hoa và Arập...
"Nguyện cho Ðấng yêu thương chúng ta và đã giải thoát chúng ta khỏi tội lỗi bằng máu của Người, đã làm cho chúng ta trở thành một vương quốc, thành những tư tế phụng sự Thiên Chúa là Cha của Người, kính dâng Người vinh quang và uy quyền đến muôn thuở muôn đời. Amen. Kìa, Người đến giữa đám mây, và mọi mắt sẽ trông thấy Người, cả những kẻ đã đâm Người; và mọi bộ tộc trên mặt đất sẽ đấm ngực than khóc vì Người. Ðúng thế! Amen! Ðức Chúa là Thiên Chúa phán: "Ta là Alpha và Omega, là Ðấng hiện có, đã có và đang đến, là Ðấng Toàn Năng!"
Huấn giáo
Trong bài huấn giáo tiếp đó, Ðức Thánh cha tiếp tục loạt bài về Công đồng chung Vatican II, với Hiến chế "Sacrosanctum Concilium": Phụng vụ trong mầu nhiệm của Giáo hội. Bài lần này là bài thứ sáu về Hiến chế này và có đề tài là: "Năm Phụng vụ".
Ðức Thánh cha nói:
"Anh chị em thân mến!
Chương thứ V của Hiến chế Công đồng Sacrosanctum Concilium (SC) được dành cho năm phụng vụ, một chủ đề mà hôm nay chúng ta muốn dừng lại suy niệm để giải thích ý nghĩa của năm phụng vụ trong đời sống của mỗi tín hữu.
Trước hết, cần phải nhắc lại rằng cách gọi chu kỳ các ngày lễ Kitô giáo là "năm phụng vụ" đã được phổ biến trong ngôn ngữ của Giáo hội nhờ công trình của Vị Tôi tớ Chúa, Viện phụ Prosper Guéranger (1805-1875). Trong Thông điệp Mediator Dei, Ðấng Trung Gian của Thiên Chúa, Ðức Giáo hoàng Piô XII khẳng định rằng năm phụng vụ không phải là "một sự trình bày lạnh lùng và bất động về những biến cố thuộc quá khứ, cũng không phải chỉ là việc hồi tưởng đơn thuần về những thực tại của thời xưa. Trái lại, năm phụng vụ chính là Ðức Kitô, Ðấng luôn sống trong Giáo hội của Người và tiếp tục con đường của lòng thương xót vô biên mà Người đã khởi sự [...] trong cuộc sống trần thế này [...], nhằm đưa các linh hồn con người tiếp xúc với các mầu nhiệm của Người và làm cho họ sống nhờ các mầu nhiệm ấy; những mầu nhiệm luôn hiện diện và hoạt động" (số 140). Do đó, năm phụng vụ phải được hiểu như việc liên tục hiện tại hóa công trình cứu độ mà Ðức Kitô thực hiện trong lịch sử. Khi đi qua chu kỳ thời gian này, Giáo hội luôn ở trong sự tiếp xúc với hoạt động cứu chuộc của Chúa, nhờ đó tất cả các tín hữu được tràn đầy ân sủng của Người (x. SC, 102c). Cuộc gặp gỡ với Chúa Giêsu, Ðấng đã chết và sống lại vì chúng ta, là mục đích mà Giáo hội luôn hướng tới, bằng cách đặt việc cử hành biến cố Phục sinh vào trung tâm của mọi thời điểm.
Vì thế, các Nghị phụ Công đồng coi Chúa nhật chính là "nền tảng và trung tâm của năm phụng vụ", là "ngày lễ nguyên thủy" (x. SC, 106). Trong nhiều ngôn ngữ hiện đại, tên gọi của ngày này cho thấy đó là "dies Domini" ("Ngày của Chúa"). Ngay cả trong những ngôn ngữ mà cách gọi "ngày của mặt trời" (Sunday, Sonntag) đã trở nên phổ biến, người ta vẫn có thể nhận ra mối liên hệ với Ðức Kitô: Người chính là "mặt trời công chính" đích thực, Ðấng chiếu sáng mọi người!
Thánh Gioan Phaolô II, trong Tông thư "Dies Domini" ngày 31 tháng Năm năm 1998, dạy rằng Chúa nhật là ngày của Chúa, ngày của Giáo hội, ngày của con người và cuối cùng là "ngày của các ngày": "Vì Chúa nhật là lễ Phục sinh hằng tuần, trong đó ngày Ðức Kitô sống lại từ cõi chết được tưởng niệm và làm cho hiện diện, nên Chúa nhật cũng là ngày mặc khải ý nghĩa của thời gian. [...] Phát xuất từ sự Phục sinh, Chúa nhật xuyên qua thời gian của con người, các tháng, các năm, các thế kỷ, như một mũi tên chỉ đường đi xuyên qua tất cả và hướng chúng về đích điểm là cuộc quang lâm lần thứ hai của Ðức Kitô. Chúa nhật báo trước ngày tận cùng, ngày của Parousia" (số 75), khi tất cả chúng ta sẽ sống lại.
Ðể thánh hóa Chúa nhật, việc cử hành Thánh Thể là điều thiết yếu. Việc lắng nghe Lời Chúa và tham dự vào Mình Ðức Kitô đòi hỏi, theo các Nghị phụ Công đồng, việc tụ họp nhau thành một (convenire in unum) (x. SC, 106), nghĩa là sự quy tụ của các tín hữu trong hân hoan. Trong cộng đoàn được quy tụ ấy, cộng đồng Kitô giáo làm cho sự hiệp thông của mình với Chúa trở nên hữu hình, đồng thời làm chứng cho việc mình thuộc về Ðức Kitô và trung thành với Giáo hội. Cuộc quy tụ này không thể được thay thế bằng một sự hiện diện chỉ mang tính ảo, cũng không thể bị giản lược thành một cuộc tập hợp hoàn toàn thụ động. Thật vậy, cộng đoàn phụng vụ được thực hiện qua sự tham dự tích cực của các anh chị em, những người cùng được triệu tập để tạ ơn Thiên Chúa, Ðấng đã tái sinh họ "nhờ Ðức Giêsu Kitô từ cõi chết sống lại, để họ có một niềm hy vọng sống động" (ibid.; x. 1 Pr 1,3).
Về vấn đề này, tôi khuyến khích mọi người tìm kiếm những điều kiện tốt nhất để ngay cả những người vào Chúa nhật không có khả năng nghỉ việc cũng có thể tham dự thánh lễ.
Ðức Thánh cha nói thêm rằng:
"Anh chị em rất thân mến,
Năm phụng vụ, được nhịp theo các ngày Chúa nhật, có một lịch sử thật thú vị, trong đó đức tin và lòng đạo đức của Giáo hội đan xen với nhau. Ngay từ thế kỷ II sau Chúa Kitô, việc cử hành lễ Phục sinh hằng tuần đã được bổ sung bằng việc cử hành lễ Phục sinh hằng năm, là "lễ trọng đại nhất" (SC, 102), được kéo dài trong "khoảng thời gian vô cùng hoan hỷ" năm mươi ngày, đạt tới cao điểm là lễ Hiện Xuống, và được chuẩn bị bằng Mùa Chay với đặc tính sám hối của mùa này (x. SC, 109). Sau đó, sự phát triển của chu kỳ Giáng sinh, được hình thành theo mẫu thức của chu kỳ Phục sinh, đã giúp sống lại các mầu nhiệm về việc Ngôi Lời Thiên Chúa nhập thể, việc Người sinh ra và việc Người tỏ mình ra cho thế giới. Tiếp đó, Giáo hội đã đưa vào các mùa phụng vụ khác nhau việc tôn kính Ðức Trinh Nữ Maria diễm phúc, Ðấng được liên kết cách bất khả phân ly với công trình cứu độ của Người Con (SC, 103), cũng như việc tưởng nhớ các vị tử đạo và các thánh khác, những người trên trời ca tụng Thiên Chúa bằng lời ca hoàn hảo và chuyển cầu cho chúng ta (SC, 104).
Như vậy, năm phụng vụ tái hiện dưới hình thức bí tích khoa sư phạm của lịch sử cứu độ, hướng dẫn các tín hữu từ sự mong đợi Ðấng Mêsia đến sự viên mãn của mầu nhiệm Phục sinh và đến việc nếm hưởng trước vinh quang tương lai. Trong năm phụng vụ, Giáo hội cử hành tính hiện tại và sức cứu độ của mầu nhiệm Ðức Kitô, giúp các tín hữu ngày càng tham dự sâu xa hơn vào mầu nhiệm ấy. Vì lý do đó, năm phụng vụ trở thành nguyên lý định hướng và khuôn khổ tham chiếu thiết yếu cho mọi hoạt động mục vụ.
Chào thăm và nhắn nhủ
Sau bài giáo lý bằng tiếng Ý trên đây của Ðức Thánh cha, các độc viên lần lượt tóm tắt bằng chín thứ tiếng khác nhau kèm theo những lời chào thăm và nhắn nhủ của ngài.
Khi chào bằng tiếng Pháp, Ðức Thánh cha nói: "Tôi chào tất cả các khách hành hương nói tiếng Pháp và đặc biệt là các tín hữu của Giáo phận Yaoundé bên Cameroon, cùng với vị Giám mục của giáo phận. Ðược nuôi dưỡng no thỏa nơi bàn tiệc Thánh Thể, anh chị em hãy trở nên những chứng nhân sáng ngời của tình yêu Ðức Kitô cho thế giới. Xin Thiên Chúa chúc lành cho anh chị em!
Với các tín hữu nói tiếng Anh, Ðức Thánh cha nói:
"Tôi thân ái chào tất cả các khách hành hương và những người nói tiếng Anh đang tham dự buổi Tiếp kiến hôm nay, đặc biệt là các nhóm đến từ Malta và Zimbabwe. Tôi cầu xin niềm vui và bình an của Chúa Giêsu Kitô xuống trên anh chị em và gia đình anh chị em. Xin Thiên Chúa chúc lành cho tất cả anh chị em!"
Sau khi chào các tín hữu thuộc các ngôn ngữ khác, Ðức Thánh cha ngỏ lời với các tín hữu nói tiếng Ba Lan và nói:
"Tháng Tám đối với anh chị em là một tháng có nhiều ngày kỷ niệm quan trọng. Nhờ lời chuyển cầu của Ðức Maria, ngày 15 tháng Tám năm 1920 đã diễn ra chiến thắng trong Trận Varsava, một chiến thắng đã làm thay đổi dòng chảy lịch sử của Ba Lan và châu Âu. Ngày vọng lễ Ðức Mẹ Hồn Xác Lên Trời, Giáo hội cử hành lễ nhớ phụng vụ Thánh Maximilianô Maria Kolbê, vị đã hiến mạng sống mình để cứu một người bạn tù trong trại tập trung Auschwitz của Ðức Quốc xã. Ước gì việc tưởng nhớ những biến cố này hướng dẫn chúng ta trên con đường hòa bình mà Ðức Mẹ Vô Nhiễm chỉ dẫn. Tôi ban phép lành cho tất cả anh chị em!"
Sau khi chào bằng các thứ tiếng khác nữa, như tiếng Ðức, tiếng Hoa, Arập, Bồ Ðào Nha, Ðức Thánh cha ngỏ lời bằng tiếng Ý:
"Tôi xin gửi lời chào thân ái đến các tín hữu hành hương nói tiếng Ý. Ðặc biệt, tôi chào thăm các tu huynh Dòng Thánh Gabriel, đến từ châu Á và châu Phi, đang kỷ niệm 25 năm khấn dòng; và tôi khuyến khích các tu huynh kiên trì với niềm vui trong sứ mạng phục vụ Tin mừng.
Tôi cũng chào thăm những người tham dự Trại Quốc tế do Hội Giới trẻ "Giorgio La Pira" tổ chức, cùng nhóm "Il Cenacolo" đến từ Maropati.
Sau cùng, tôi hướng tâm tình đến các bạn trẻ, những người đau yếu và các đôi tân hôn. Vài ngày nữa, chúng ta sẽ cử hành Lễ trọng Ðức Mẹ Hồn Xác Lên Trời. Tôi tha thiết khuyến khích anh chị em luôn hướng lời cầu nguyện của mình về Mẹ Thiên Chúa, noi theo gương Mẹ trong việc hoàn toàn đón nhận ơn gọi sống "tình thân mật" với Chúa và tận tâm quan tâm đến tha nhân.
Xin Thiên Chúa ban phép lành cho tất cả anh chị em!