Ðức Thánh cha viếng thăm
đảo Lampedusa
Ðức Thánh cha viếng thăm đảo Lampedusa.
G. Trần Ðức Anh, O.P.
Lampedusa (RVA News 05-07-2026) - Sáng ngày 04 tháng Bảy năm 2026, Ðức Thánh cha Lêô XIV đã đến viếng thăm đảo Lampedusa ở mạn cực nam Italia, để tưởng niệm những thuyền nhân bỏ mình trên biển cả trên đường đi tìm cuộc sống tốt đẹp hơn, gặp gỡ những người di dân, và cử hành thánh lễ cho các tín hữu địa phương.
Qua cuộc viếng thăm này, Ðức Thánh cha cũng muốn thức tỉnh lương tâm của nhiều người trên thế giới, tất cả mọi người, đặc biệt là các giới hữu trách, về thảm trạng người di dân và tị nạn.
Ðức Giáo hoàng Phanxicô đã đến thăm đảo này ngày 08 tháng Bảy năm 2013 và là chuyến viếng thăm đầu tiên của ngài tại Ý. Ðức Thánh cha Lêô XIV tiếp nối sự quan tâm này của vị tiền nhiệm.
Lampedusa là một đảo chỉ rộng 20.2 cây số vuông, chiều dài 12 cây số và chiều ngang khoảng 3 cây số, là đảo lớn nhất trong quần đảo Pelagie trong Ðịa trung hải. Xét về địa lý, Lampedusa thuộc về Phi châu hơn là Âu châu, vì chỉ cách bờ biển Tunisi 113 cây số, trong khi đó lại cách bờ biển Sicilia của Italia 127 cây số.
Ðảo Lampedusa
Lampedusa chỉ có khoảng 6,000 dân cư và thuộc về tỉnh Agrigento trên đảo Sicilia. Nền kinh tế đảo này chủ yếu dựa vào ngành du lịch, đánh cá, và công nghệ cá xanh đóng hộp. Nông nghiệp và chăn nuôi ở đây chỉ được coi là một ngành phụ. Do vị trí địa lý, trong thập niên gần đây, Lampedusa trở thành một trong những mục tiêu chính trên đường vượt biên của các thuyền nhân, từ Phi châu nam sa mạc Sahara, tìm đường vào Âu châu. Họ thường được những tay buôn người vô lương tâm khai thác, nhất là từ Libya và Tunisi, buộc phải trả những số tiền lớn để được đi trên những xuồng máy hoặc những con thuyền cũ kỹ để vượt biên sang Âu châu.
Trong cuộc vượt biên như thế, cho đến nay hàng chục ngàn thuyền nhân đã gặp nạn và bỏ mình trên biển cả. Hiện nay, tuy số thuyền nhân đến Lampedusa có phần giảm bớt, nhưng theo thông kê của Cơ quan Liên Hiệp Quốc về di dân và tị nạn, trong năm 2025, có hơn 49,500 người đến đảo này.
Cũng cần nói đến cuộc sống khó khăn của các thuyền nhân đổ bộ lên đảo Lampedusa. Ðảo này không có cơ cấu thích hợp để đón người vượt biên và số người lại quá đông. Trung tâm tiếp đón đầu tiên trên đảo có khả năng dự trù tối đa là 300 người, trong thực tế hàng ngàn người phải cư ngụ tại đây, và tình trạng này cũng gây căng thẳng trong cuộc sống chung với người dân trên đảo. Tình trạng khẩn cấp này khiến cho Giáo hội Công giáo Italia nhiều lần phải kêu gọi các giới chức hữu trách của quốc gia và Âu châu quan tâm giải quyết vấn đề.
Giống như cuộc viếng thăm của Ðức Thánh cha Phanxicô cách đây 13 năm, cuộc viếng thăm của Ðức Thánh cha Lêô XIV cũng diễn ra dưới hình thức đơn sơ tối đa.
Lúc 7 giờ sáng thứ Bảy, ngày 4 tháng Bảy năm 2026,, máy bay chở Ðức Thánh cha đã cất cánh từ sân bay Ciampino và 1 giờ 15 phút sau đó đã hạ cánh tại sân bay Lampedusa.
Tiếp đó, Ðức Thánh cha đã đến nghĩa trang địa phương để đặt hoa tưởng niệm trên các phần mộ đơn sơ của các thuyền nhân tử nạn trên đường vượt biên. Sau đó ngài dừng tại Ðài tưởng niệm "Cánh cửa châu Âu" (Porta d'Europa), trước khi đến tại cầu cảng Favaloro, làm phép tấm bia ghi việc đặt tên cầu cảng này với tên của Ðức Giáo hoàng Phanxicô.
Sau đó, ngài chào thăm một số người di dân, phần lớn từ Phi châu đến đây, cùng những người đại diện các nhân viên y tế và an ninh.
Chào thăm chính quyền và dân chúng
Khi Ðức Thánh cha tiến lên lễ đài, ông Thị trưởng Lampedusa đã đại diện mọi người chào mừng Ðức Thánh cha.
Trong lời đáp từ, ngài nồng nhiệt đã cám ơn ông Thị trưởng, và các giới chức chính quyền địa phương và toàn thể các tín hữu và dân chúng vì sự đón tiếp nồng hậu. Ngài nhận định rằng:
"Việc anh chị em quyết định đặt tên Cầu tàu Favaloro theo tên Ðức Giáo hoàng Phanxicô là một dấu chỉ cho thấy mối dây gắn bó mà vị tiền nhiệm của tôi đã thiết lập với cộng đoàn của anh chị em cũng như với những anh chị em di dân. Trong suốt thời gian đầy thử thách này, Giáo hoàng đã luôn ở gần anh chị em. Và hôm nay, tôi đến đây để nói với anh chị em rằng Ðức Giáo hoàng vẫn tiếp tục đồng hành, nâng đỡ và khích lệ anh chị em.
Tôi không đến đây để diễn thuyết, nhưng để cử hành Thánh Thể, dấu chỉ cao cả nhất về sự hiện diện của Chúa Kitô giữa chúng ta. Cử chỉ của Chúa Giêsu bẻ bánh và hiến trao chính mình Người mang lại ý nghĩa và sức mạnh cho những việc làm hằng ngày của chúng ta trong việc phục vụ và chia sẻ. Ðúng vậy, đây là nơi mà hơn cả lời nói, chính các hành động lên tiếng. Nhưng để những hành động ấy thực sự mang tính nhân bản, chúng cần phát xuất từ một trái tim biết yêu thương.
Ðó là lý do chúng ta quy tụ nơi đây: để kín múc từ Chúa Kitô tình yêu mà chỉ một mình Người mới có thể ban tặng, ngõ hầu thế giới hôm nay và ngày mai trở nên nhân bản hơn cho tất cả mọi người. Xin chân thành cảm ơn anh chị em!"
Thánh lễ
Trước lễ đài đơn sơ nơi Ðức Thánh cha cử hành thánh lễ lúc 10 giờ 30, có hơn 4,000 tín hữu. Trước bàn thờ, có trưng bày ảnh Ðức Mẹ Portosalvo: Ðức Mẹ Phù Hộ những người đi biển.
Ðồng tế với Ðức Thánh cha, có Ðức Tổng giám mục Giáo phận Agrigento sở tại, cùng với bảy giám mục khác, trong đó có Ðức Hồng y Baldo Reina, Giám quản Giáo phận Roma, và hơn 50 linh mục.
Bài giảng
Trong bài giảng thánh lễ, Ðức Thánh cha quảng diễn dụ ngôn người Samaritano nhân hậu, nhấn mạnh rằng Thiên Chúa luôn yêu thương con người trước tiên và mời gọi mọi người đáp lại tình yêu ấy bằng lòng thương xót và sự gần gũi với những người đau khổ.
Ðức Thánh cha nhắc lại chuyến viếng thăm lịch sử của Ðức Giáo hoàng Phanxicô đến Lampedusa năm 2013, khẳng định Ðịa Trung Hải từ lâu là nơi gặp gỡ giữa các dân tộc và nền văn hóa. Tin mừng chỉ thực sự sống động khi con người biết mở lòng đón nhận nhau, còn sẽ trở nên câm lặng nếu mỗi người chỉ sống khép kín cho riêng mình.
Lampedusa ngày nay được ví như con đường từ Giêrusalem đến Giêrikhô trong dụ ngôn. Hàng nghìn người di cư đã trở thành nạn nhân của bạo lực, buôn người, chiến tranh và nghèo đói; nhiều người đã bỏ mạng trên biển. Trước nỗi đau ấy, điều quan trọng không phải là tranh luận ý thức hệ mà là biết đến gần, chăm sóc và nhìn nhận phẩm giá của mỗi con người.
Ðức Thánh cha nói: "Giống như người Samari nhân hậu, chúng ta có thể thay đổi kế hoạch và hướng đi của mình. Hơn cả người Samari ấy, chúng ta có nhiều nguồn lực và cơ hội hơn để biến niềm hy vọng thành hiện thực trong lịch sử. Ông "đến gần người bị nạn, băng bó các vết thương cho anh, đổ dầu và rượu lên đó; rồi đặt anh lên lưng con vật của mình, đưa anh đến quán trọ và chăm sóc anh" (Lc 10,34). Chúng ta cũng cần nhận ra rằng: "Nền văn minh của tình thương không được hình thành từ một hành động đơn lẻ và phi thường, nhưng từ sự tích lũy của vô vàn những hành động trung thành nhỏ bé và bền bỉ, những hành động tạo nên một bức đê ngăn chặn sự phi nhân hóa." (Thông điệp Magnifica humanitas, số 213).
Về điều này, hỡi những người bạn của Lampedusa, chính anh chị em là những chứng nhân! Khi gặp gỡ và đối thoại với anh chị em tại đây, người ta hiểu rõ hơn về thời đại chúng ta đang sống, và mỗi người đều có thể tự kiểm chứng hướng đi của chính cuộc đời mình.
"Quả thật, không phải ai cũng có cùng một khả năng tác động đến thực tại [...]. Tuy nhiên, không ai là không có trách nhiệm. Mỗi người đều có một phạm vi hành động riêng của mình, và chính ở đó, chứ không phải nơi khác họ được mời gọi lựa chọn: hoặc nuôi dưỡng logic của sức mạnh (dù chỉ bằng sự thờ ơ, thái độ hoài nghi cay độc, dối trá hay hận thù), hoặc gìn giữ logic của hòa bình (bằng sự thật, lối sống tiết độ, sự gần gũi và lòng chăm sóc)." (Sđd., số 212).
Cũng trong bài giảng, Ðức Thánh cha bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với người dân Lampedusa, các tình nguyện viên, lực lượng cứu hộ, chính quyền, các linh mục, tu sĩ, nhân viên y tế và tất cả những ai đã quảng đại giúp đỡ người di cư. Theo ngài, đó là "phép lạ của lòng trắc ẩn", khi con người biết cảm nhận bằng chính trái tim của Thiên Chúa và biến tình yêu thành hành động cụ thể. Ngài cũng chỉ ra những nguyên nhân khiến thảm kịch di cư tiếp diễn: tham nhũng, bất công kinh tế, nghèo đói, định kiến, sợ hãi, sự thờ ơ của xã hội, hoạt động của các tổ chức tội phạm và sự thiếu những chính sách dài hạn, đồng bộ. Không chỉ những quyết định sai lầm mà cả sự chần chừ, không hành động cũng góp phần gây nên cái chết của biết bao người.
Ngài cảnh báo rằng tôn giáo không bao giờ được trở thành lý do để loại trừ hay phân biệt đối xử. Yêu mến Thiên Chúa luôn gắn liền với việc yêu thương người thân cận. Chỉ khi biết dừng lại trước nỗi đau của người khác, con người mới thật sự bước vào chuyển động của tình yêu Thiên Chúa.
Ngài kêu gọi xây dựng "nền văn minh của tình yêu", một xã hội được hình thành không phải từ những hành động anh hùng nhất thời mà từ vô số việc thiện nhỏ bé và bền bỉ. Châu Âu, với lịch sử và truyền thống của mình, có trách nhiệm đặc biệt trong việc xây dựng các chính sách nhân đạo nhằm cứu giúp, bảo vệ, hội nhập người di cư, đồng thời thúc đẩy sự phát triển tại các quốc gia xuất phát để không ai buộc phải rời bỏ quê hương.
Sau cùng, Ðức Thánh cha mời gọi người dân Lampedusa tiếp tục biến hòn đảo của mình thành dấu chỉ của lòng hiếu khách và niềm hy vọng. Dưới sự bảo trợ của Ðức Mẹ Porto Salvo, mỗi cộng đoàn Kitô hữu được mời gọi trở thành "bến cảng an toàn" phản chiếu tình yêu của Thiên Chúa giữa một thế giới còn nhiều chia rẽ và đau khổ. Ngài kết thúc bằng lời cầu chúc cộng đoàn luôn sống trong đức tin, đức cậy và đức mến, để trở thành chứng tá sống động của Tin mừng.
Sau thánh lễ, Ðức Thánh cha còn chào các nhà chức trách, thăm hỏi các trẻ em đang mắc bệnh và gặp gỡ các tình nguyện viên.
Lúc 12 giờ 30, Ðức Thánh cha giã từ Lampedusa, đáp máy bay trở về Roma.