Giáo hội Công giáo Canđê
nhóm Công nghị tại Roma
để bầu Thượng phụ mới
Giáo hội Công giáo Canđê nhóm Công nghị tại Roma để bầu Thượng phụ mới.
G. Trần Ðức Anh, O.P.
Roma (RVA News 21-03-2026) - Các giám mục Công giáo Canđê sẽ nhóm Công nghị, từ ngày 09 đến ngày 15 tháng Tư năm 2026, tại Roma để chọn vị Thượng phụ mới, kế nhiệm Ðức Hồng y Louis Raphael Sako, người đã từ nhiệm vào ngày 10 tháng Ba năm 2026.
Giáo hội Công giáo Canđê là một trong những Giáo hội cổ xưa nhất với bề dày lịch sử, truyền thống và số lượng tín hữu đông đảo. Những ngày gần đây, chính vị hồng y và cựu Thượng phụ đã chính thức thông báo rằng ngài sẽ không tham gia Thượng Hội đồng để các giám mục có thể tự do lựa chọn, không bị ảnh hưởng, áp lực hay can thiệp từ bên ngoài, trong bối cảnh Giáo hội này những năm gần đây đã trải qua nhiều khủng hoảng nội bộ.
Trong giai đoạn chuyển tiếp này, các công việc thường nhật của Tòa Thượng phụ được giao cho thành viên cao niên nhất của Thượng Hội đồng, theo điều 127 của Bộ Giáo luật các Giáo hội Ðông phương: vị đó là Ðức Tổng giám mục Habib Hrmuz Al-Naufali của Giáo phận Basra (miền nam Iraq), người sẽ chủ tọa các phiên họp chọn người kế nhiệm Ðức Hồng y Sako. Ðức Hồng y được bầu làm Thượng phụ vào tháng Giêng năm 2013 và năm năm sau được Ðức Giáo hoàng Phanxicô phong Hồng y ngày 29 tháng Sáu năm 2018.
Ðức Hồng y đã từng đệ đơn từ nhiệm lên Ðức Giáo hoàng Phanxicô cách đây hai năm khi tròn 75 tuổi, nhưng bị từ chối; Ðức Giáo hoàng đã tái khẳng định sự tín nhiệm và mời ngài tiếp tục sứ vụ.
Trước những thách thức ngày càng nặng nề, giờ đây ngài quyết định từ nhiệm để trao trách nhiệm cho một nhân vật mới. Ðức Hồng y Sako dự định rời Baghdad và trong thời gian tới sẽ lui về Erbil (Kurdistan Iraq) để cầu nguyện và "sống trong bình an, thanh thản và niềm vui". Việc không tham gia Thượng Hội đồng cũng nằm trong tinh thần đó, để không ai có thể nói rằng ngài "đã can thiệp, ảnh hưởng hay ủng hộ ứng viên này hay ứng viên khác".
Tuy nhiên, thời điểm di chuyển của ngài vẫn chưa chắc chắn, vì miền bắc Iraq hiện là một trong những khu vực bị ảnh hưởng nặng nề vì các cuộc đáp trả của Iran đối với các nước vùng Vịnh và Trung Ðông, nhằm đáp lại cuộc chiến do Israel và Hoa Kỳ phát động chống lại Tehran.
Khác với các vị tiền nhiệm, việc bầu chọn Thượng phụ mới lần này không xuất phát từ lý do sức khỏe hay tuổi cao (dù ngài đã 77 tuổi). Trước ngài, các Thượng phụ như Raphael I Bedaweed hay Emmanuel III Delly có hoàn cảnh phức tạp hơn. Việc từ nhiệm của Ðức Hồng y Sako mang tính biểu tượng nhằm tạo ra một bước ngoặt trong một Giáo hội còn nhiều khó khăn và vấn đề nội bộ.
Ðây cũng là cơ hội mở ra một trang mới và xem xét các bất đồng nội bộ, vốn đã khiến một số giám mục trong quá khứ phản đối Tòa Thượng phụ bằng cách tẩy chay Công nghị hoặc công khai chỉ trích đường hướng của Ðức Hồng y Sako. Gần đây, ngay trước khi ngài từ nhiệm, một vụ bê bối (bị cáo buộc) liên quan đến tham nhũng và sai phạm cá nhân đã dẫn đến việc bắt giữ Ðức giám mục Emmanuel H. Shaleta tại San Diego.
Cùng ngày từ nhiệm, Ðức Hồng y Sako cũng bổ nhiệm Ðức giám mục Saad Sirop Hanna làm Giám quản, dù quyết định này cũng gây tranh cãi ngầm.
Một vấn đề khác cho vị Thượng phụ tương lai là bổ nhiệm người lãnh đạo Giáo phận Alqosh (miền bắc Iraq), hiện đang trống tòa sau khi giám mục Paulo Thabet Mekko qua đời vào tháng Sáu năm ngoái.
Giáo hội Công giáo Canđê là hậu duệ trực tiếp của Giáo hội Ðông phương, có nguồn gốc từ Lưỡng Hà cổ đại và từ các thánh Addai và Mari, môn đệ của Thánh Tôma Tông đồ. Hiện có bốn Giáo hội nhận mình kế thừa di sản này: Công giáo Canđê, Giáo hội Assyria Ðông phương, Giáo hội Assyria cổ và Giáo hội Syro-Malabar.
Giáo hội Công giáo bao gồm nhiều nghi lễ khác nhau, cả Ðông và Tây; Giáo hội Canđê là một trong 23 nghi lễ Ðông phương, dù hiệp thông trọn vẹn với Ðức Giáo hoàng nhưng vẫn giữ bản sắc, linh đạo và phụng vụ riêng - trong đó phụng vụ là một trong những lĩnh vực được cải tổ dưới thời Ðức Hồng y Sako.
Tòa Thượng phụ đặt tại nhà thờ Chính tòa Thánh Giuse ở Baghdad, với nhiều giáo phận tại Iraq và trên thế giới (Canada, Úc, Hoa Kỳ, Bắc Âu). Số tín hữu hơn 600,000 người, trong đó khoảng 300,000 vẫn sống tại Iraq, dù trước đây con số từng vượt quá một triệu. Trong 23 năm qua kể từ cuộc xâm lược Iraq năm 2003, hàng trăm ngàn người đã rời bỏ đất nước để tránh chiến tranh, bạo lực và bách hại.
Do các vụ tấn công, năm 2006 Chủng viện Thượng phụ đã được chuyển từ Baghdad đến Erbil; tòa nhà cũ trở thành nơi ở cho các gia đình khó khăn theo sáng kiến của Ðức Hồng y Sako. Trong các năm 2007-2008, hai vụ sát hại mang tính tôn giáo đã xảy ra tại Mosul: linh mục Ragheed Ganni (2007) và Ðức Tổng giám mục Paulos Faraj Rahho (2008), người bị bắt cóc trước đó và sau đó được tìm thấy đã chết.
Năm 2014, Mosul chứng kiến một trong những giai đoạn đen tối nhất: sự trỗi dậy của Nhà nước Hồi giáo (ISIS), lập "caliphate" và cai trị hơn hai năm bằng bạo lực và khủng bố. Hàng trăm ngàn Kitô hữu đã phải chạy trốn khỏi thành phố và đồng bằng Ninive, nhiều người không bao giờ quay trở lại, làm suy giảm nghiêm trọng một trong những cộng đồng Kitô giáo cổ xưa nhất khu vực.
Ngoài chủ nghĩa cực đoan Hồi giáo, Giáo hội Canđê còn đối mặt với căng thẳng nội bộ và xung đột với chính quyền Iraq, đặc biệt là quyết định năm 2023 của Tổng thống Abdul Latif Rashid hủy bỏ sắc lệnh công nhận vai trò của Ðức Hồng y Sako đối với tài sản Giáo hội. Ðằng sau đó là cuộc tranh giành quyền lực của lực lượng "Lữ đoàn Babylon". Sau nhiều căng thẳng, nhờ sự can thiệp của Thủ tướng Mohammed Shiaè Al- Sudani, các quyền hạn đã được khôi phục vào tháng Tư năm 2024. Tuy nhiên, những chia rẽ nội bộ vẫn còn, thể hiện rõ khi một số giám mục tẩy chay Thượng Hội đồng.
Do đó, vị Thượng phụ tương lai sẽ phải đối diện nhiều thách thức: từ làn sóng di cư, chiến tranh Trung Ðông, đến sự hiệp nhất nội bộ Giáo hội.
(Asia News 19-3-2026)