Ðức Giáo hoàng Lêô XIV đứng trước
những quyết định nhân sự quan trọng
Ðức Giáo hoàng Lêô XIV đứng trước những quyết định nhân sự quan trọng.
G. Trần Ðức Anh, O.P.
Vatican (RVA News 27-01-2026) - Theo các nhà quan sát Vatican, trong năm 2026, đặc biệt là vào mùa thu, sẽ có những quyết định của Ðức Thánh cha Lêô XIV về thay đổi nhân sự trong Giáo triều Roma.
Cho đến nay, hơn tám tháng sau khi Ðức Lêô XIV được bầu chọn làm Giáo hoàng, chỉ có việc bổ nhiệm người kế nhiệm ngài làm Tổng trưởng Bộ Giám mục được coi là quan trọng nhất. Phần lớn các chức sắc khác tiếp tục nhiệm vụ Giáo triều "cho đến khi có quyết định khác" (donec aliter provideatur), như Ðức Thánh cha đã tuyên bố ngay sau cuộc bầu chọn, ngày 08 tháng Năm năm 2025. Tuy nhiên, chính Ðức Lêô XIV đã tuyên bố sẽ áp dụng nghiêm ngặt hơn giới hạn tuổi tác đối với các giám mục (và theo đó là đa số người đứng đầu các bộ trong Giáo triều) so với người tiền nhiệm, nên trong năm nay một số quyết định chắc chắn sẽ đến gần.
Các vị kỳ cựu sẽ nghỉ hưu
Giới báo chí nhắc đến một số vị kỳ cựu sẽ được nghỉ hưu:
Trước hết là Ðức Hồng y Kurt Koch, người Thụy Sĩ Ðức sắp tròn 76 tuổi vào tháng Ba năm 2026. Hiện ngài là người nói tiếng Ðức cuối cùng đứng đầu một cơ quan Vatican. Trong 15 năm qua, với tư cách là người kế nhiệm Hồng y Walter Kasper, Ðức Hồng y Koch phụ trách thăng tiến hiệp nhất với các Giáo hội Kitô khác cũng như đối thoại và cộng tác với Do Thái giáo; Ðức Hồng y hiện là một trong những vị đứng đầu Giáo triều có thâm niên lâu nhất.
Năm 2025, Ðức Hồng y Koch đã hoàn tất một số cột mốc kỷ niệm quan trọng, nổi bật là lễ kỷ niệm 1,700 năm Công đồng chung Nixêa tại Thổ Nhĩ Kỳ, vào tháng Mười Một năm 2025. Trước đó là kỷ niệm 60 năm Tuyên ngôn quan trọng "Nostra aetate" của Công đồng Vatican II về tương quan giữa Công giáo với Do Thái giáo và các tôn giáo khác. Một nhiệm kỳ thứ tư của Ðức Hồng y Koch là điều rất khó xảy ra. Ngoài ra, gần đây Ðức Hồng y còn được bầu làm Chủ tịch tổ chức bác ái quốc tế "Trợ giúp Giáo hội Ðau khổ", một trách nhiệm lớn vượt ra ngoài chức vụ Giáo triều của Ðức Hồng y.
Ðức Hồng y Arthur Roche, người Anh, hiện là Tổng trưởng Bộ Phụng tự và Kỷ luật bí tích mới chỉ gần 5 năm nhưng sắp tròn 76 tuổi, vào ngày 06 tháng Ba năm 2026. Nhiệm kỳ 5 năm làm Tổng trưởng sắp kết thúc vào tháng Năm năm 2026, và vì lý do tuổi tác, khả thể tái nhiệm gần như bị loại trừ.
Tại Công nghị Ngoại thường của Hồng y đoàn ngày 07 tháng Giêng năm 2026, Ðức Hồng y Roche vẫn còn trình bày bằng văn bản đường hướng chính sách phụng vụ của Ðức Giáo hoàng Phanxicô. Tuy nhiên, tại Công nghị Hồng y vào cuối tháng Sáu năm 2026, người kế nhiệm Ðức Hồng y có thể sẽ là người giới thiệu vấn đề này. Quyết định nhân sự đứng đầu Bộ Phụng tự mang tính định hướng then chốt: nó sẽ cho thấy lập trường của Ðức Giáo hoàng Lêô về một lĩnh vực đang gây tranh cãi gay gắt giữa phe truyền thống và phe cải cách.
Hai người Bắc Mỹ sắp rời nhiệm sở
Một ứng viên chắc chắn sẽ được thay thế khác là vị Tổng trưởng Bộ Giáo dân, Gia đình và Sự sống, Ðức Hồng y người Mỹ gốc Ireland Kevin Farrell, năm nay 78 tuổi. Nhiệm kỳ 5 năm thứ hai của Ðức Hồng y sẽ kết thúc vào tháng Tám năm 2026 và ngay sau đó, Ðức Hồng y sẽ bước sang tuổi 79. Ðây là một trong số ít chức vụ mà một giáo dân - bất kể nam hay nữ - đều có thể đảm nhiệm. Cho vị trí này, Ðức Lêô XIV có dịp cho thấy liệu ngài có tiếp tục đường hướng của Ðức Giáo hoàng Phanxicô mở cửa các chức vụ cao cấp của Giáo triều cho những người không có thánh chức, như giáo dân và phụ nữ hay không.
Một vị cũng sắp đến tuổi hưu trí là Ðức Hồng y người Canada Michael Czerny, Tổng trưởng "siêu bộ" về Phát triển Toàn diện Con người. Tuy Ðức Hồng y mới lãnh đạo cơ quan này chưa đầy bốn năm, nhiệm kỳ của Ðức Hồng y rất có thể sẽ kết thúc muộn, nhất là khi ngài tròn 80 tuổi vào ngày 18 tháng Bảy năm 2026. Một ứng viên sáng giá cho việc kế nhiệm là Ðức Hồng y Fabio Baggio, người Ý 61 tuổi, thuộc Dòng Scalabrini, chuyên về mục vụ di dân. Ðức Hồng y đã trình bày tham luận nền tảng tại công nghị Hồng y mới đây về việc cải tổ Giáo triều do Ðức Phanxicô thực hiện và được xem là người có triển vọng thăng tiến cao. Cho đến nay, Ðức Hồng y chỉ giữ nhiệm vụ Phó Tổng thư ký Bộ Phát triển nhân bản toàn diện, đặc trách về di dân. Cấp trên trực tiếp của Ðức Hồng y là nữ tu Alessandra Smerrili, Dòng con Ðức Mẹ Phù Hộ (FMA), Tổng thư ký của Bộ này.
Kể từ khi Ðức Lêô XIV bổ nhiệm Ðức Tổng giám mục Filippo Iannone, người Ý, Dòng Cát Minh, 68 tuổi, làm Tổng trưởng Bộ Giám mục, hồi tháng Mười năm 2025, sau nhiều năm làm Bộ trưởng Bộ giáo luật, cho đến nay Bộ này vẫn chưa có Bộ trưởng thay thế. Vị Tổng thư ký bộ này hiện tại là Ðức cha Juan Ignacio Arrieta thuộc Opus Dei, người Tây Ban Nha, sẽ tròn 75 tuổi vào ngày 10 tháng Tư năm 2026, khả năng kế nhiệm của ngài rất thấp. Rất có thể là Ðức cha Marco Mellino, 59 người Ý, sẽ kế nhiệm. Ðức cha mới được Ðức Lêô XIV bổ nhiệm làm "Phó Tổng Thư ký" vào cuối tháng Mười Một năm 2025. Dưới triều đại Ðức Phanxicô, ngài là Tổng thư ký Hội đồng chín Hồng y cố vấn, gọi là K9, của Ðức Thánh cha.
- Hạn tuổi 70 dành cho giáo dân sẽ được áp dụng vào tháng Mười năm 2026 đối với vị Bộ trưởng Bộ Truyền thông, là ông Paolo Ruffini. Một số nhà quan sát cho rằng Ðức Lêô XIV có thể sẽ kết hợp việc thay đổi nhân sự ở vị trí đứng đầu với những điều chỉnh sâu rộng hơn, thậm chí là cải tổ cơ cấu trong bộ phận truyền thông Vatican - một trong những cơ quan đông nhân sự và tốn kém nhất, đồng thời đang chịu áp lực thay đổi liên tục do sự chuyển biến chung của lĩnh vực truyền thông.
Hai vị trí quan trọng nhất
Trong tất cả các quyết định nhân sự sẽ xảy ra, có hai quyết định được xem là đặc biệt mang tính định hướng. Trước hết là trường hợp của Ðức Hồng y Víctor Manuel Fernández, 63 tuổi người Argentina, "nhà tư tưởng thần học chủ chốt" dưới triều Ðức Phanxicô. Trên cương vị Tổng trưởng Bộ Giáo lý Ðức tin, Ðức Hồng y chịu trách nhiệm về đường hướng thần học - tín lý căn bản của triều đại Giáo hoàng. Xét về tuổi tác cũng như thời gian tại nhiệm, Ðức Hồng y chỉ mới được Ðức Phanxicô mời về Rôma vào tháng Chín năm 2023, hiện chưa đến lúc phải thay thế theo thông lệ.
Do đó, Ðức Lêô XIV có thể sẽ giữ vị Hồng y người Argentina này lại thêm một thời gian - tương tự như cách Ðức Phanxicô từng làm với Hồng y Gerhard Ludwig Mueller, dù hai vị có lập trường thần học rất khác nhau. Hiện người ta vẫn chưa rõ mức độ hòa hợp giữa Ðức Lêô XIV và Hồng y Fernández trong các vấn đề giáo huấn.
Tại Công nghị Hồng y ngày 07 tháng Giêng năm 2026, Ðức Hồng y Fernández đã khéo léo vừa lên tiếng ủng hộ những thay đổi trong triều đại mới, vừa bảo vệ việc tiếp nối thông điệp cốt lõi năng động của vị Giáo hoàng Mỹ Latinh đầu tiên. Kiểu tư duy "vừa - vừa" này rất phù hợp với cách tiếp cận mà Ðức Lêô XIV đang theo đuổi nhằm hàn gắn các đối cực trong Giáo hội.
Có lẽ còn quan trọng hơn cả chức vụ Tổng trưởng Bộ Giáo lý Ðức tin là vị trí Quốc vụ khanh Tòa Thánh. Người đương nhiệm Ðức Hồng y Pietro Parolin, 71 tuổi, là một trong những "lão tướng" của Vatican. Từ ngày 15 tháng Mười năm 2013, nhà ngoại giao tinh tế đến từ vùng Veneto Bắc Ý này đã điều hành chính sách đối ngoại của Vatican với các quốc gia và các Giáo hội địa phương. Thành tựu gây tranh cãi nhất của Ðức Hồng y - là thỏa thuận bí mật với chính quyền Trung Quốc về việc bổ nhiệm giám mục - dường như thực sự đã góp phần làm dịu tình hình tại quốc gia này, cả giữa các phe phái trong Giáo hội lẫn giữa Giáo hội và Ðảng Cộng sản.
Nếu sức khỏe ổn định, rất có thể Ðức Hồng y Parolin sẽ hoàn tất nhiệm kỳ thứ ba, vào tháng Mười năm 2028. Trong bối cảnh thế giới đang khủng hoảng ở nhiều nơi, một nhà ngoại giao dày dạn kinh nghiệm và có mạng lưới tương quan như Ðức Hồng y Parolin hiện được xem là vô cùng quý giá đối với Ðức Giáo hoàng.
(Ludwig Ring-Eifel - KNA 25-1-2026)